I SA/Rz 168/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Piotr Popek / spr. / Sędzia WSA Małgorzata Niedobylska Asesor WSA Jacek Boratyn po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 6 czerwca 2017 r. sprawy ze skargi R. P. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] stycznia 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do złożenia zażalenia 1) uchyla zaskarżone postanowienie, 2) przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie wynagrodzenie adwokatowi E. N. – K. – Kancelaria Adwokacka w kwocie 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć i 20/100) złotych, w tym podatek od towarów i usług w kwocie 55,20 (pięćdziesiąt pięć i 20/100) złotych, za pomoc prawną udzieloną z urzędu. Sygn. akt I SA/Rz 168 /17 U Z A S A D N I E N I E Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] stycznia 2017 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej: Kolegium), po rozpatrzeniu wniosku R. P. (dalej zwanego skarżącym) o przywrócenie terminu do złożenia zażalenia na postanowienie Burmistrza Miasta i Gminy S. z dnia [...] listopada 2016 r. nr [...] oddalającego zarzuty w przedmiocie postępowania egzekucyjnego, odmówiło przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia. Podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowiły następujące okoliczności wynikające z akt sprawy: Organ egzekucyjny - Naczelnik Urzędu Skarbowego w P. prowadzi postępowanie egzekucyjne wobec majątku skarżącego na podstawie wystawionych przez wierzyciela- Burmistrza Miasta i Gminy S. tytułów wykonawczych z dnia 8 września 2016 r. nr [...] i nr [...] obejmujących należności z tytułu łącznego zobowiązania pieniężnego za lata 2012-2016. Do organu egzekucyjnego wpłynęło pismo skarżącego z dnia 27 października 2016 r. zatytułowane "skarga na zajęcie egzekucyjne", z treści którego wynika, że brak jest podstaw do wystawienia powyższych tytułów wykonawczych z uwagi na brak wymagalności obowiązku objętego tymi tytułami. Organ egzekucyjny zakwalifikował przedmiotowe pismo skarżącego jako zarzuty na prowadzone postępowanie egzekucyjne i postanowieniem z dnia 2 listopada 2016 r. nr [...] zawiesił postępowanie egzekucyjne do czasu wydania ostatecznego postanowienia w przedmiocie zgłoszonych zarzutów. Burmistrz Miasta i Gminy zajął stanowisko w sprawie zgłoszonych zarzutów i postanowieniem z dnia [...] listopada 2016 r. nr [...] uznał zgłoszone zarzuty za nieuzasadnione. Skarżący pismem skierowanym do Kolegium za pośrednictwem Burmistrza Miasta i Gminy, które wpłynęło 15 grudnia 2016 r. złożył wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia do Kolegium na ww. postanowienie z dnia [...] listopada 2016 r. W uzasadnieniu wniosku skarżący przyznał, że w przedmiotowej sprawie doszło do uchybienia terminu do wniesienia środka odwoławczego, jednak nastąpiło to z przyczyn od niego niezależnych. Podał, że jest osobą niepełnosprawną o całkowitej niezdolności do pracy i samodzielnej egzystencji, utrzymywaną przy życiu poprzez odżywianie pozajelitowe. Powyższe powoduje częste zaburzenia mataboliczne i zaburzenia w funkcjonowaniu organizmu, w tym zaniki pamięci, obniżoną odporność na infekcje, na co wpływa także bardzo duża ilość zażywanych leków. Nie pozostaje to obojętne na podejmowane czynności. Skumulowana liczba chorób spowodowała, że skarżący przeoczył termin do wniesienia środka odwoławczego ("przegapiłem proces odwoławczy"), uchybiając mu jak zaznaczył bez swojej winy. Do wniosku skarżący załączył orzeczenie ZUS, zaświadczenie o stanie zdrowia, wykaz zażywanych leków oraz dopełnił czynności – wniósł zażalenie. Postanowieniem z dnia [...] stycznia 2017 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze odmówiło skarżącemu przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia. Odnosząc się do wniosku o przywrócenie terminu Kolegium powołało się na treść art. 58 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2016 r., poz. 23, dalej K.p.a.), stwierdzając, że termin do złożenia prośby o przywrócenie uchybionego terminu minął po upływie 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia, tj., od dnia powzięcia wiadomości o bycie postanowienia, które zostało doręczone w dniu 16 listopada 2016 r., zaś termin do złożenia środka odwoławczego minął w dniu 23 listopada 2016r. Kolegium zaznaczyło, że w aktach sprawy zalega korespondencja skarżącego z urzędem skarbowym datowana na 21 listopada 2016 r., co dowodzi, że był on na tyle sprawny i zdrowy, że mógł prowadzić korespondencję. Organ podniósł także, że zgodnie z art. 58 § 2 K.p.a nie może minąć więcej niż siedem dni do złożenia wniosku o przywrócenie terminu od ustania przyczyny stanowiącej przeszkodę do odwołania dla strony postępowania, a zgodnie z art. 58 § 3 K.p.a. przywrócenie terminu do złożenia prośby o przywrócenie terminu nie jest dopuszczalne. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie skarżący zarzucił Kolegium, że odmawiając przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia w przedmiocie zarzutów egzekucyjnych, bez wnikliwej analizy powołało się na prowadzenie przez niego korespondencji z urzędem skarbowym, podczas gdy pomocy w tych działaniach udzielali skarżącemu znajomi, przygotowując krótkie pismo, mające powstrzymać egzekucję ze świadczenia rentowego w wysokości 933 zł. Twierdzenia Kolegium o sprawności fizycznej i możliwości prowadzenia swoich spraw bez sprawdzenia rzeczywistych faktów skarżący nazywa nadużyciem. Podniósł także i to, że sporne postanowienie z dnia [...] listopada 2016 r. wydane przez Burmistrza Miasta i Gminy adresowane było do Naczelnika Urzędu Skarbowego, dlatego było to mylące, i skarżący nie wiedział, że może wnieść zażalenie na ww. rozstrzygnięcie, nie jest prawnikiem, nie ma komputera ani dostępu do Internetu ze względów ekonomicznych. Skarżący powtórzył w skardze argumenty wniosku o przywrócenie terminu, związane ze swoim stanem zdrowia, akcentując, że stres i codzienna walka z chorobą, praktycznie walka o życie, były przyczyną uchybienia terminu, za co skarżący nie ponosi winy. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej: P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, czyli w granicach swojej kognicji bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania, zaś stosownie do art. 134 § 1 P.p.s.a., rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Badając przedmiotową sprawę w tak zakreślonych granicach, stwierdzić trzeba, że jest ona uzasadniona, bowiem organ naruszył przepisy prawa procesowego w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, co obligowało Sąd do uwzględnienia skargi na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. Podstawę merytorycznego rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowi art. 58 § 1 K.p.a., w myśl którego w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Jednocześnie z wniesieniem prośby należy dopełnić czynności, dla której określony był termin (art. 58 § 2 K.p.a.). W przepisie tym zostały ustanowione cztery przesłanki, przywrócenia terminu, które muszą wystąpić łącznie: uprawdopodobnienie przez zainteresowanego braku winy, wniesienie przez zainteresowanego prośby o przywrócenie terminu, dochowanie terminu do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu i dopełnienie wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu tej czynności. Wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania powinien zatem powoływać się na okoliczności wskazujące na brak winy skarżącego w uchybieniu terminu, które zapewniają uprawdopodobnienie zasadności tego wniosku. Wprawdzie przyjmuje się, że uprawdopodobnienie jest środkiem zastępczym, słabszym niż dowód, nie dającym pewności, lecz jedynie prawdopodobieństwo twierdzenia o danym fakcie, to jednak uprawdopodobnienie winno prowadzić do uzasadnionego przypuszczenia, że zdarzenie będące przyczyną uchybienia terminu rzeczywiście miało miejsce. Odwołanie się w art. 58 § 1 K.p.a. do braku winy powoduje, że przywrócenie uchybionego terminu uzasadniają wyłącznie takie obiektywne, występujące bez woli strony, okoliczności i zdarzenia, które mimo dołożenia odpowiedniej staranności w prowadzeniu własnych spraw udaremniły dokonanie czynności we właściwym czasie. Kolegium jako powód odmowy przywrócenia skarżącemu terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie z dnia [...] stycznia 2017 r. podało dwie przyczyny: 1) złożenie wniosku o przywrócenie terminu po upływie 7 dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu oraz 2) brak uprawdopodobnienia okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu. Przesłanką instytucji przywrócenia uchybionego terminu jest uprawdopodobnienie, że przekroczenie terminu nastąpiło bez winy podmiotu ubiegającego się o jego przywrócenie. Wnoszący podanie musi zatem uprawdopodobnić istnienie okoliczności, które spowodowały niemożność dokonania czynności w przewidzianym przez prawo terminie. Powinien zatem wykazać, że mimo całej staranności nie udało mu się zachować terminu. Przeszkody powodujące uchybienie terminu powinny mieć charakter obiektywny, niezależny od zainteresowanego oraz trwać przez cały bieg terminu przewidzianego dla dokonania czynności procesowej. Skarżący we wniosku o przywrócenie uchybionego terminu, jako przeszkodę uniemożliwiającą terminowe wniesienie zażalenia na postanowienie z dnia [...] stycznia 2017 r. podał, że jest osobą niepełnosprawną, całkowicie niezdolną do pracy i samodzielnej egzystencji, sztucznie utrzymywaną przy życiu (odżywianie pozajelitowe), co powoduje, że cierpi na zaburzenia metaboliczne, ciągłe bóle, zaniki pamięci. Niska odporność z kolei powoduje przewlekły stan zapalny dróg oddechowych od listopada (2016) do chwili złożenia wniosku (15 grudnia 2016 r.). Nagromadzenie wszystkich dolegliwości sprawiło, że skarżący jak podał "przegapił proces odwoławczy". W takich okolicznościach zdaniem skarżącego do uchybienia terminu do wniesienia odwołania (zażalenia) doszło z przyczyn od niego niezależnych. Z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wynika, że wniosek o przywrócenie uchybionego terminu do wniesienia zażalenia (oraz równolegle wniesiony środek odwoławczy) został poparty kopiami dokumentacji medycznej, potwierdzającej, że skarżący jest upośledzony w funkcjach życiowych z uwagi na stan zdrowia. Wprawdzie z orzecznictwa sądowego wynika, że sam fakt choroby (nawet poświadczony), nie jest wystarczający dla uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminu, jednak każda sprawa administracyjna jest sprawą indywidualną i tak powinna być traktowana. Ocena, czy uprawdopodobniony został brak winy w uchybieniu terminu nie ogranicza się zatem do ustalenia, czy twierdzenia wnioskodawcy o chorobie są wiarygodne, ale należy również uwzględnić na przykład to, czy wskazana przyczyna uchybienia terminowi stanowi przeszkodę niemożliwą do przezwyciężenia i czy wnioskodawca wnioskując o przywrócenie terminu wskazał należytą staranność w podjęciu działań mogących zapobiec uchybieniu terminu, przykładowo poprzez wyręczenia się inną osobą. W sytuacji zatem, gdy skarżący twierdzi, że w wyniku choroby nie mógł skutecznie wnieść zażalenia z powodów zdrowotnych, jest osoba samotną, to organ winien zbadać, czy w sprawie nie zaistniała obiektywna, nagła przeszkoda, której nie mógł pokonać skarżący i złożyć w terminie zażalenia, tym bardziej, że skarżący czynnie korespondował wcześniej z organami. Konieczne więc jawi poprzedzenie analizy i oceny okoliczności podniesionych przez wnioskodawcę. Nie dopełniając obowiązku uprzedniego wyjaśnienia okoliczności sprawy, organ arbitralnie uznał zawinienie po stronie skarżącego, nie odnosząc się do konkretnych okoliczności sprawy podniesionych przez skarżącego i wynikających z załączonej przezeń dokumentacji. Jak bowiem wynika z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia, organ dokonał oceny możności działania skarżącego, korelując je z działaniami w innej sprawie, nie zważając na odmienności tej sprawy oraz to, że po przygotowaniu pisma do Naczelnika Urzędu Skarbowego w P., skarżący nadal miał otwarty termin do złożenia zażalenia. Oczywiście nie posłużenie przez skarżącego innymi osobami w załatwieniu środka odwoławczego od niniejszego postanowienia może mieć także znaczenie dla oceny także tej sprawy, ale jedną z wielu okoliczności, które organ powinien rozważyć, a których wypadkowa pozwoli na wytworzenia przekonania o zawinionym omieszkaniu przez skarżącego terminu do złożenia zażalenia. Sposób dochodzenia do takiego przekonania, aby był weryfikowalny w ramach kontroli instancyjnej czy sądowej musi wynikać z uzasadnienia postanowienia organu. W ocenie sądu nie jest też jasna kwestia przyjęcia przez organ daty, od której przyjął, że ustała przyczyna uniemożliwiająca skarżącemu dotrzymanie terminu. Bez wskazania na konkretne okoliczności z których wynikać ma taka konkluzja, przeanalizowanie ich, stwierdzenie to jawi się jako arbitralne. Poza tym organ popada w związku z tym w niejaką sprzeczność, bowiem z jednej strony stoi na stanowisku, że okoliczności podniesione przez skarżącego we wniosku o przywrócenie terminu nie stanowią o braku po jego stronie zawinienia w uchybieniu terminowi do wniesienia zażalenia, a z drugiej strony argumentuje organ, że przyczyny uchybienia istniały, skoro - jak twierdzi – ustały. Właściwie to można mówić o braku adekwatnego uzasadnienia, gdyż to lakonicznie zaprezentowane w kontrolowanym rozstrzygnięciu nie spełnia w sposób oczywisty wymogów stawianych przez art. 107 § 1 K.p.a. Przepis ten określa podstawowe części składowe, jakie powinna decyzja zawierać, co należy odnieść także do rozstrzygnięć jakimi są postanowienia. Do tych części ustawodawca zalicza między innymi uzasadnienie faktyczne i prawne. Uzasadnienie zatem stanowi integralną cześć decyzji i jego zadaniem jest wyjaśnienie rozstrzygnięcia, stanowiącego dyspozytywną część decyzji. Tego typu uzasadnienie jak w niniejszej sprawie wskazuje na niedbałość organu w rozpoznaniu sprawy, nie pozwala na rozpoznanie motywów, którymi kierowano się przy jej załatwieniu i powoduje, że w zasadzie, poprzez brak rzeczowej argumentacji, zaskarżone rozstrzygnięcie, dowolne i arbitralne, w istocie wymyka się spod kontroli. Podkreślić trzeba, że wbrew swym obowiązkom organ nie odniósł się konkretnie do żadnego z argumentów wniosku o przywrócenie terminu. Prawidłowo zredagowane pod względem merytorycznym i prawnym uzasadnienie jest też istotne z uwagi na zasadę przekonywania wyrażoną w art. 11 K.p.a. Właśnie w uzasadnieniu organ administracji jest zobowiązany do wyjaśnienia stronom zasadności przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy. Jest to element decydujący o przekonaniu strony co do trafności i słuszności przyjętego rozstrzygnięcia. Zasada przekonywania nie zostanie zrealizowana, gdy organ pominie milczeniem niektóre twierdzenia, tak jak w niniejszej sprawie lub nie odniesie się do faktów istotnych dla sprawy. Takie działanie organu pozostanie nadto w sprzeczności z zasadą wyrażoną w art. 8 K.p.a., tj. zasadą pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa. Ponownie rozpoznając sprawę organ rozpatrzy problematykę uchybienia terminowi do wniesienia zażalenia zgodnie z treścią art. 58 § 1 i 2 K.p.a. w kontekście wszystkich podnoszonych przez skarżącego okoliczności tj. trwałej, przewlekłej choroby i związanych z tym niedomagań. Oceny tej nie zmienia fakt, że uszczegółowienie stanowiska skarżącego nastąpiło na etapie skargi. Jeżeli bowiem organ nie dysponował wszystkimi niezbędnymi do załatwienia sprawy informacjami, powinien przeprowadzić stosowne postępowanie wyjaśniające, a tego nie uczynił oraz ocenić wnikliwie i jednoznacznie, czy skarżący wskazał w wystarczający sposób okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu do wniesienia środka odwoławczego. W przypadku uznania, że materiał dowodowy zebrany dotychczas w sprawie jest niewyczerpujący organ winien rozważyć jego uzupełnienie m.in. poprzez wezwanie skarżącego do złożenia dodatkowych wyjaśnień dotyczących stanu jego zdrowia w analizowanym okresie czasu, z uwzględnieniem treści art. 107 § 3 K.p.a. Z podniesionych wyżej względów uznając, że zaskarżone postanowienie wydane zostało z uchybieniem art. 58 § 1 i 2 K.p.a i art. 107 § 3 K.p.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie (pkt 1 wyroku). O kosztach postępowania (pkt 2 wyroku) orzeczono na podstawie art. 205 § 2 P.p.s.a., uwzględniając wynagrodzenie adwokata reprezentującego skarżącego jako pełnomocnik z urzędu w wysokości 295,20 zł (w tym podatek od towarów i usług w kwocie 55,20 zł) ustalone na podstawie § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2016 r. poz. 1714).