I SA/Rz 175/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Piórkowska Sędzia NSA Bożena Wieczorska Asesor WSA Małgorzata Niedobylska /spr./ Protokolant sek.sąd. T.Tochowicz po rozpoznaniu w dniu 19 lipca 2005r. na rozprawie- sprawy ze skargi I. i R. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] stycznia 2005r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowych I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] grudnia 2004r. nr [...], II. określa, że powyższe decyzje nie mogą być wykonane do chwili uprawomocnienia się wyroku, III. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżących I. i R. B. solidarnie kwotę 200 złotych (słownie: dwieście) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. I SA/Rz 175/05 Uzasadnienie. Wnioskiem z dnia 5 kwietnia 2003 roku R. i I.B. zwrócili się do Prezydenta Miasta o udzielenie pomocy publicznej w postaci umorzenia podatku od nieruchomości wraz z odsetkami za 2002 rok. Wniosek uzasadnili ogromnymi trudnościami gospodarczymi. Dodali, ze działalności, które prowadzą w ostatnich latach przynoszą poważne straty. Prezydent Miasta decyzją z dnia [...] czerwca 2003r. Nr [...], skierowaną do R.B., prowadzącego Przedsiębiorstwo Produkcyjno-Handlowe "A" w T., odmówił umorzenia podatku od nieruchomości za miesiąc styczeń, luty 2002r. w kwocie łącznej 1.869,40zł oraz III i IV raty łącznego zobowiązania pieniężnego za 2002r. w łącznej kwocie 6.096,70zł, działając na podstawie art. 203, art. 208 i art. 67 § 1 i § 1a ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926 ze zm.), zwanej dalej Ordynacją podatkową. W odwołaniu od powyższej decyzji R.B. podniósł, że umorzenie nałożonego na niego zobowiązania podatkowego leży w interesie publicznym. Zdaniem skarżącego jednostce samorządu terytorialnego powinno zależeć na tym, aby prowadzone przez niego Przedsiębiorstwo wydobyło się z kłopotów finansowych. W tym też podatnik upatruje podstawę umorzenia zaległości podatkowej. Podatnik podniósł także fakt, że przez dwudziestoletni okres działalności gospodarczej solidnie płacił należne podatki lokalne. Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] sierpnia 2003r. Nr [...] utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Rozstrzygnięcie to zostało przez podatnika zaskarżone do Naczelnego Sądu Administracyjnego OZ w Rzeszowie. Następnie SKO stosując przepis art. 54 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uwzględniło skargę w całości i uchyliło zaskarżoną przez podatnika własną decyzję, jak również poprzedzającą ją decyzję organu I instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia. Decyzją z dnia [...] lipca 2004r. Nr [...] Prezydent Miasta ponownie odmówił umorzenia podatku od nieruchomości za miesiąc styczeń i luty 2002r. w łącznej kwocie 1 869, 40 zł oraz umorzenia III i IV raty łącznego zobowiązania pieniężnego za 2002r. w łącznej kwocie 6 096,70 zł. Decyzja ta została uchylona w trybie kontroli instancyjnej przez organ II instancji, z uwagi na braki w postępowaniu dowodowym. Decyzją z dnia [...] grudnia 2004 roku Nr [...], skierowaną do I.B. i R.B., Prezydent Miasta po ponownym rozpatrzeniu sprawy, odmówił umorzenia podatku od nieruchomości za miesiąc styczeń i luty 2002r. w łącznej kwocie 1 869, 40 zł oraz umorzenia III i IV raty łącznego zobowiązania pieniężnego za 2002r. w łącznej kwocie 6 096,70 zł. W uzasadnieniu organ podatkowy, powołując się na treść art. 67 Ordynacji podatkowej podniósł, że za umorzeniem zaległości podatkowej winny przemawiać wypadki niezależne od sposobu postępowania podatnika bądź spowodowane działaniem czynników, na które podatnik nie mógł mieć wpływu, zaś sama możliwość umorzenia zaległości podatkowej ma charakter uznaniowy i powinna mieć miejsce wyjątkowo. Organ dodał, że do zastosowania tego typu ulgi nie jest wystarczające powołanie się przez podatnika na trudną sytuację finansową. Uzasadniając swoje stanowisko organ I instancji podniósł, ze kwota o której umorzenie zwraca się podatnik stanowi znikomą kwotę jego zobowiązań (organ wyliczył ją na 0,0063 % łącznej kwoty zobowiązań), a zatem jej umorzenie nie przyczyni się do poprawy płynności finansowej podatnika, a wywiązanie się z zobowiązania nie zwiększy drastycznie i tak wysokiego poziomu zadłużenia podatnika. Organ nadto dodał, że w okresie od 6 czerwca 2001r. do dnia 7 czerwca 2004r. R.B. otrzymywał różnego rodzaju pomoc publiczną, polegającą na umarzaniu częściowym zaległości podatkowych, odsetek od tych zaległości, rozkładaniu na raty i odraczaniu terminu płatności zobowiązań podatkowych. Pomimo osiągniętego w 2003r. dochodu w wysokości 222.724,44 zł (PIT -36), stan jego zobowiązań zwiększył się o 231,129,07 zł. W odwołaniu od powyższej decyzji podatnicy powtórzyli dotychczasowe argumenty stwierdzając, że przedstawili wyczerpujące dowody na to, że należy się im pomoc w formie umorzenia podatku od nieruchomości za 2002r. Dodali, że osiągnięty w 2003r. zysk został częściowo przeznaczony na wprowadzenie nowej technologii produkcji, zaś w pozostałej części na uregulowanie zobowiązań w stosunku do ZUS. Decyzja z dnia [...] stycznia 2005r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu podatkowego I instancji. Organ odwoławczy podkreślił, że instytucja umorzenia zaległości podatkowych ma charakter nadzwyczajny i stanowi wyjątek od zasady płacenia podatków. Trudności gospodarczych w prowadzeniu działalności gospodarczej, a nawet zaistniałych straty, nie można zakwalifikować do sytuacji nadzwyczajnych i w ten sposób przerzucić odpowiedzialność z tytułu zobowiązań podatkowych na budżet samorządowy. Przyznanie podatnikowi ulgi w podatkach jest swoistą premią i nie może być traktowane jako forma bezpłatnego kredytu. Organ dodał również, że podnoszony przez podatnika fakt trudności gospodarczych i związane z tym powstanie zaległości podatkowych znalazło zrozumienie w organie podatkowym, który w ostatnich 3 latach udzielał podatnikowi pomocy w różnej formie (umarzając zaległość w podatku od nieruchomości, rozkładając na raty lub odraczając płatność należnych zobowiązań). Samorządowe Kolegium Odwoławcze dodało nadto, że podatnik utrudniał proces postępowania dowodowego, bowiem na wezwanie do stawiennictwa w celu sporządzenia protokołu o stanie majątkowym, podatnik złożył przez pracownika lakoniczne oświadczenie nazwane "oświadczeniem majątkowym podatnika", które nic nie wniosło do sprawy, a zawarte tam stwierdzenia były sprzeczne z protokołem o stanie majątkowym sporządzonym w dniu 22 maja 2003r., co do stanu własnościowego nieruchomości położonej przy ul. W. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżący I. i R.B. wnieśli o uchylenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] stycznia 2005r. Nr [...] i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Skarżący zarzucili, że decyzja organu I instancji została wydana przez nieznany prawu organ - "Kierownictwo Urzędu". Ponadto wadliwości zaskarżonej decyzji skarżący upatrują w niewskazaniu podstawy prawnej jej wydania, podnosząc, że orzekające w sprawie organy obu instancji błędnie uznały za wystarczające odwołanie się tylko do art. 67 § 1 Ordynacji podatkowej, bez konieczności przeprowadzenia postępowania przewidzianego przepisami art. 87 i 88 TWE w odniesieniu do pomocy państwa dla małych i średnich przedsiębiorstw oraz przepisami Rozporządzenia Komisji WE nr 69/2001 o pomocy de minimis, czy też w zakresie udzielania pomocy indywidualnej przewidzianej tą ustawą. Skarżący zarzucili organowi podatkowemu nie uwzględnienie obowiązujących w dacie wydania decyzji aktualnych przepisów dotyczących pomocy publicznej. Podnieśli, iż informacja o pomocy publicznej otrzymanej przez przedsiębiorcę w okresie trzech kolejnych lat poprzedzających dzień złożenia wniosku o udzielenie pomocy, złożona przez podatników na żądanie Prezydenta Miasta na podstawie przepisów obowiązujących przed 1 maja 2004r., nie może - po wejściu Polski do Unii Europejskiej - stanowić materiału dowodowego, w oparciu o który organ podatkowy podejmuje decyzje. Skarżący zarzucili organowi podatkowemu błędne oznaczenie adresata zaskarżonej decyzji. Wywiedli, iż wniosek o umorzenie zaległości podatkowej za styczeń i luty 2002r. winien być rozpatrzony oddzielnie albowiem dotyczy on zaległości podatkowej od nieruchomości będących wyłączną własnością R.B. Podkreślili, że składane wnioski dotyczyły zawsze umorzenia zaległości w podatku od nieruchomości, a działalność gospodarczą na podstawie wpisu do ewidencji działalności gospodarczej prowadzi wyłącznie R.B. Dodali też, że fakt dokonania darowizny nieruchomości poł. przy ul. W. na rzecz małoletnich synów znalazł odzwierciedlenie w decyzji o zmianie łącznego zobowiązania pieniężnego na 2002r. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Ustosunkowując się do zarzutów zawartych w skardze organ podniósł, iż odmawiając umorzenia zaległości podatkowej przedsiębiorcy organ podatkowy nie jest zobligowany do uwzględnienia przepisów o pomocy publicznej. Przepisy te mają zastosowanie w przypadku podejmowania decyzji o udzieleniu pomocy w formie umorzenia zaległości, nie zaś jej odmowy. Organ podatkowy podniósł, iż zarówno decyzja organu I jak i II instancji zawiera wszystkie elementy wymagane przepisami Ordynacji podatkowej i zamieszczenie w niej informacji o wcześniejszych konsultacjach w gronie Kierownictwa Urzędu nie świadczy o tym, aby decyzja była podjęta przez niewłaściwy organ. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art.1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz.1269) i art.134§1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270), określanej dalej jako ustawa P.p.s.a., Sąd bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem i nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga jest uzasadniona. Zgodnie z art. 67 § 1 Ordynacji podatkowej – który ma zastosowanie w niniejszej sprawie – organ podatkowy może – działając na wniosek podatnika – umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe oraz odsetki za zwłokę, jeżeli jest to uzasadnione ważnym interesem podatnika lub też interesem publicznym. Decyzja organu podatkowego w sprawie umorzenia zaległości podatkowej podejmowana jest w sferze tzw. uznania administracyjnego, co oznacza, że organ podatkowy ma swobodę wyboru konsekwencji prawnych sytuacji, do których odnosi się hipoteza omawianej normy prawnej. Jeżeli zatem organ podatkowy stwierdzi istnienie jednej, albo też obu przesłanek umorzenia zaległości, o których mowa w art. 67 § 1 ordynacji podatkowej, to dokonując swobodnego wyboru może albo umorzyć zaległość podatkową, albo też odmówić jej umorzenia. Wybór kierunku rozstrzygnięcia przez organ podatkowy, jakkolwiek jest swobodny, to jednak nie może nosić cech dowolności, w związku z czym organ nie jest zwolniony z uzasadnienia swego stanowiska. W sytuacji gdy organ podatkowy nie stwierdzi istnienia żadnej z przesłanek umorzenia zaległości podatkowej, o których mowa w art. 67 § 1 ordynacji podatkowej, to oczywistym jest, iż ma obowiązek odmówić umorzenia zaległości podatkowej. Podkreślić należy, że uznanie administracyjne pozwalające na swobodę wyboru ogranicza się wyłącznie do etapu wyboru konsekwencji wystąpienia przesłanek umorzenia zaległości podatkowej, natomiast nie odnosi się do oceny wystąpienia przesłanek umorzenia zaległości podatkowej. Postępowanie prowadzone przez organ podatkowy w tym zakresie podlega ogólnym zasadom i szczególnym przepisom postępowania, a sądowa kontrola legalności sprowadza się do oceny jego prawidłowości, zupełności oraz przestrzegania wszystkich przepisów proceduralnych. Orzekające w niniejszej sprawie organy podatkowe uznały, iż nie wystąpiła żadna z wyżej wymienionych przesłanek umorzenia zaległości. W ocenie Sądu ocena dokonana przez organy podatkowe nie została poprzedzona należycie przeprowadzonym postępowaniem wyjaśniającym, w związku z czym jest ona przedwczesna. Organy podatkowe nie ustaliły w sposób prawidłowy ani przedmiotu, ani podmiotów postępowania. Ze złożonego przez I. i R.B. wniosku, wszczynającego postępowanie podatkowe wynika, że wnoszą oni o udzielenie pomocy publicznej w postaci umorzenia podatku od nieruchomości wraz z odsetkami za 2002r. A skoro tak, to organy w sposób nieuprawniony rozciągają zakres rozstrzygnięcia także na łączne zobowiązanie pieniężne. Brak w aktach sprawy decyzji wymiarowych w sprawie podatku od nieruchomości oraz odpisów z ewidencji gruntów uniemożliwia stwierdzenie czy strony postępowania zostały ustalone prawidłowo, a także czy przedmiot rozstrzygnięcia w ogóle istnieje. Przedmiotem umorzenia mogą być zaległości podatkowe, a nie podatek, jak błędnie podają organy w rozstrzygnięciach. Z akt sprawy nie wynika jednak jakie występowały zaległości podatkowe i kto był podatnikiem, zobowiązanym do ich zapłaty. Ponadto organy w żaden sposób nie dążyły do sprecyzowania niejasnego wniosku podatników co do jego przedmiotu (jakich rat dotyczył), a także tego czy oboje małżonkowie uprawnieni są do uzyskania pomocy publicznej dla przedsiębiorców, czy tylko jedno z nich, samodzielnie decydując, że przedmiotem wniosku jest podatek od nieruchomości za styczeń i luty 2002r. oraz III i IV rata łącznego zobowiązania pieniężnego za 2002r. Podjęte przez organy rozstrzygnięcia są dowolne i nie znajdują oparcia w materiale dowodowym. Z tych powodów, wobec naruszenia przepisów procedury podatkowej, w szczególności art.122 i 187§1 Ordynacji podatkowej, decyzje organów obu instancji nie mogą pozostać w obrocie prawnym. Sąd nie podziela natomiast zarzutów skargi dotyczących wydania decyzji przez nieznany prawu organ, bo oczywistym jest wydanie decyzji przez Prezydenta Miasta, organ oznaczony w decyzji, a stwierdzenie, że decyzje podjęto na "kierownictwie urzędu" nie miało wpływu na rozstrzygnięcie. Ponadto organy prowadziły postępowanie z zastosowaniem przepisów ustawy z dnia 30 kwietnia 2004r. o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej (Dz. U. Nr 123, poz.1291), co wynika z treści uzasadnienia decyzji organu I instancji, choć nie powołały stosownych przepisów w rozstrzygnięciu. Ponieważ jednak organy odmówiły przyznania pomocy to większość z tych przepisów nie ma w niniejszej sprawie zastosowania, podobnie jak powołane w skardze przepisy wspólnotowe. Biorąc powyższe wywody pod uwagę Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1lit. c , art.152 i art.200 ustawy P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.