I SA/Rz 18/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S.WSA Piotr Popek, Sędzia WSA Małgorzata Niedobylska, Asesor WSA Jacek Boratyn /spr./, Protokolant ref. Sabina Długosz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 lutego 2020 r. sprawy ze skargi P.Ż na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek od nieopłaconych składek na ubezpieczenie zdrowotne osoby ubezpieczonej będącej jednocześnie płatnikiem tych składek za okres od listopada 2007 roku do grudnia 2014 roku oddala skargę. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS), po ponownym rozpatrzeniu sprawy, na wniosek P. Ż. – zwanego dalej skarżącym, decyzją z [...] października 2019 r., nr [...], utrzymał w mocy decyzję ZUS z dnia [...] lipca 2019 r., nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia skarżącemu odsetek od jego zaległości z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie zdrowotne osoby ubezpieczonej, będącej jednocześnie płatnikiem składek, za okres od listopada 2007 r. do grudnia 2013 r. i od listopada do grudnia 2014 r., w kwocie 13 774 zł (tyle wynosiła kwota odsetek liczonych na dzień 25 kwietnia 2019 r.). W stanie faktycznym sprawy skarżący, wnioskiem z 20 kwietnia 2019 r. zwrócił się do ZUS o umorzenie mu odsetek od niezapłaconych w terminie składek na ubezpieczenie zdrowotne osoby ubezpieczonej, będącej jednocześnie płatnikiem składek, za okres od listopada 2007 r. do grudnia 2013 r. i od listopada do grudnia 2014 r. Jednocześnie w tym samym wniosku skarżący wystąpił o rozłożenie na raty należności głównej. W uzasadnieniu złożonego wniosku skarżący podał, że w 1998 r. rozpoczął prowadzenie działalności gospodarczej. Wówczas to w ZUS poinformowano go, że nie musi składać ani wysyłać żadnych dokumentów. W 2000 r. zaprzyjaźniona księgowa poinformowała go jednak o konieczności wysłania do ZUS jakiegoś pliku dokumentów, co w jego imieniu uczyniła. Po 15 latach od dokonania tej czynności otrzymał nagle zawiadomienie o wszczęciu postępowania, z którego to zawiadomienia dowiedział się o obowiązku zapłaty składek na ubezpieczenie zdrowotne. Następnie została wydana decyzja w tej sprawie, skargę od której została prawomocnie oddalona przez sąd powszechny. W ramach postępowania w przedmiocie wniosku skarżącego o umorzenie odsetek od jego zaległości składkowych (wniosek o rozłożenie na raty należności głównej został rozpatrzony pozytywnie) organ ustalił, że skarżący z dniem 1 grudnia 2017 r. zawiesił prowadzoną przez siebie działalność gospodarczą. Aktualnie utrzymuje się z wynagrodzenia za prace, wynoszącego średnio 4 019 zł netto (według oświadczenia skarżącego kwota uzyskiwanych przez niego dochodów kształtuje się w przedziale od 2 600 do 4 000 zł. Koszty jego utrzymania obejmują następujące pozycje: koszty utrzymania mieszkania - 400 zł miesięcznie, wydatki na ochronę zdrowia 100 zł miesięcznie. Skarżący ma zadłużenie w banku wynoszące 8 781,32 zł, które spłaca w miesięcznych ratach wynoszących po 655,57 zł. Jeżeli chodzi o zgromadzony przez skarżącego majątek, to obejmuje on położone w [...] mieszkanie o pow. 18 m2, boks garażowy o pow. 16 m2, a także samochód marki Skoda Felicia, rok prod. 2000. Skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, a po uregulowaniu wszystkich należności i zobowiązań, miesięcznie zostaje mu do dyspozycji znacznie ponad 2 000 zł. W dniu 6 czerwca 2019 r. zastosowano wobec skarżącego środek egzekucyjny, w postaci zajęcia jego wynagrodzenia za pracę. Po tym fakcie skarżący podpisał z ZUS umowę w przedmiocie rozłożenia na raty jego zaległości z tytułu składek. 10 października skarżący wpłacił, z tytułu realizowanej umowy, kwotę 336 zł. Mając na uwadze powyższe, a także to, że wobec skarżącego nie było prowadzone postępowanie upadłościowe, nie umorzono wobec niego postępowania egzekucyjnego, z powodu braku majątku, a kwota zaległości przewyższa wartość kosztów upomnienia, ZUS uznał, że przypadku skarżącego nie można mówić o nieściągalności zaległości, w rozumieniu art. 28 ust. 3 pkt 1-6 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 300 z późn. zm., zwanej dalej ustawą systemową). ZUS nie stwierdził też podstaw do umorzenia zaległości składkowych skarżącego, na podstawie przepisów rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365, zwanego dalej rozporządzeniem). W tym zakresie uznał, że sytuacja skarżącego nie jest wynikiem żadnych zdarzeń o charakterze nadzwyczajnym, poza tym brak jest podstaw do stwierdzenia, aby skarżący miał problemy z zaspokojeniem podstawowych potrzeb życiowych. ZUS podkreślił, że nie może umarzać zaległości wszystkim osobom, które ponoszą koszty związane z własnym utrzymaniem. Zauważył też, że skarżący spłaca swoje zobowiązanie wobec banku, które nie korzysta z pierwszeństwa zaspokojenie w stosunku do należności składkowych. To zaś te zobowiązania winny być zaspokajane w pierwszej kolejności, a skoro skarżący inne traktuje preferencyjnie, to nie może zasadnie domagać się umorzenia zaległości składkowych. Organ zaznaczył także, że skarżący w trakcie postępowania zwracał uwagę na swoje problemy zdrowotne, jednakże nie udokumentował ich w jakikolwiek sposób. W kwestii ograniczonych możliwości płatniczych skarżącego ZUS podkreślił, że nie mogą one stanowić samodzielnej podstawy umorzenia zaległości, a rozporządzenie umożliwia udzielenie ulgi jedynie w sytuacji, w której zagrożone są podstawy egzystencji wnioskodawcy, z czym w niniejszej sprawie nie mamy do czynienia (dochody skarżącego kształtują się znacznie powyżej minimum socjalnego). ZUS zauważył również, iż skarżący ma jeszcze przed sobą 14 lat aktywności zawodowej, wobec czego umarzanie jego zaległości na tym etapie nie znajduje uzasadnienia, zwłaszcza, że jego problemy finansowe nie wykazują cech trwałości. ZUS zwrócił uwagę, że będąc obarczonym obowiązkiem egzekwowania należności składkowych nie może pochopnie rezygnować z jakiejkolwiek ich części, zwłaszcza w sytuacji, gdy zaległości w tym zakresie są wynikiem niewywiązywania się przez ubezpieczonych z ich obowiązków. Końcowo organ wskazał, że 16 lipca 2019 r. skarżący dokonał wpłaty na poczet swojej zaległości kwoty 3 600 zł, która została proporcjonalnie zaliczona na spłatę należności głównej i odsetek, jako że te dzielą los należności głównej. Odnosząc się podnoszonych przez skarżącego argumentów, odnośnie wprowadzenia go w błąd przez pracowników ZUS, organ zauważył, że obowiązek opłacania składek, w tym tych na ubezpieczenie zdrowotne, wynika wprost z przepisów prawa. Każdy przedsiębiorca winien o niego zadbać, dokładając należytej staranności w zakresie ich opłacania czy to samodzielnie, czy też za pomocą podmiotu prowadzącego jego księgowość. Skarżący wniósł skargę na decyzję ZUS z [...] października 2019 r., domagając się jej uchylenia lub zmiany, a w efekcie umorzenia jego zaległości składkowych. W uzasadnieniu skargi ponownie zwrócił uwagę na przyczyny powstania po jego stronie zaległości, wiążąc je z nieprawidłowym działaniem ZUS i wprowadzeniem go w błąd. W jego ocenie, do wzrostu zaległości, a zwłaszcza wzrostu kwoty odsetek, o których umorzenie wnosi, doprowadziła bezczynność urzędników ZUS. ZUS w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Dokonując oceny legalności zaskarżonej decyzji, a jednocześnie odnosząc się do zarzutów i wniosków sformułowanych w skardze, w której skarżący zwrócił się o uchylenie zaskarżonej decyzji lub taką jej zmianę, która spowoduje umorzenie jego zaległości z tytułu odsetek, na wstępie należy podkreślić, że kompetencje sądu administracyjnego, ze swej istoty, ograniczają się jedynie do kontroli działalności administracji publicznej oraz rozstrzygania sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej (art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych. (Dz. U. z 2019 r. poz. 2167 ze zm.)). Kontrola działalności administracji publicznej sprawowana jest między innymi poprzez orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., zwanej dalej: P.p.s.a.). W związku z powyższym Sąd, rozpoznający niniejszą sprawę, nie może zmienić zaskarżonej decyzji i umorzyć zaległości skarżącego wobec ZUS, albowiem nie ma kompetencji do zastępowania właściwych organów administracji publicznej, w tej sprawie ZUS, w rozstrzyganiu powierzonych im spraw. Tak więc rola sądu ogranicza się do kontroli zgodności z prawem zaskarżonego aktu i pod tym kątem zbadano zaskarżoną decyzję. Odnosząc się jednak do samej instytucji umorzenia zaległości wobec ZUS, w kształcie jaki nadają jej przepisy ustawy systemowej, zaznaczyć należy, że organ ten (ZUS) podejmuje decyzję w tym przedmiocie w granicach uznania administracyjnego, które jednak nie oznacza dowolności po jego stronie. Rozstrzygnięcie wniosku o umorzenie następuje bowiem w ramach zwyczajnego postępowania administracyjnego, po przeprowadzeniu postępowania dowodowego, a więc wyjaśnieniu okoliczności faktycznych sprawy, pod kątem przesłanek od których uzależnione zostało przyznanie ulgi. Tak więc prawidłowość tego rodzaju postępowania, tj. spełnienie przez niego kryteriów, wynikających z uregulowań ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 256, zwanej dalej: K.p.a.), ma istotne znaczenie z punktu widzenia oceny zgodności z prawem wydanego w ramach tego postępowania rozstrzygnięcia. Umorzenie zaległości składkowych, jakkolwiek podejmowane w warunkach uznania administracyjnego, możliwe jest jedynie w sytuacji zaistnienia, w odniesieniu do wnioskodawcy, którejkolwiek z przesłanek, od których ustawodawca uzależnił udzielenie tego rodzaju ulgi. Przesłanki te zostały enumeratywnie wymienione w przepisach ustawy systemowej oraz wydanego na podstawie zawartej w niej delegacji rozporządzenia. Niemniej jednak nawet wykazanie ich spełnienia przez konkretnego wnioskodawcę nie pociąga za sobą konieczności automatycznego uwzględnienia jego wniosku. Nie rodzi tym samym po jego stronie swoistego rodzaju roszczenia w tym zakresie, gdyż organ może w tym wypadku odmówić zwolnienia, powołując się chociażby na względy celowości czy też inne motywy, przemawiające za zasadnością odmowy. Takie rozstrzygnięcie musi być jednak w sposób jasny i logiczny uzasadnione. W okolicznościach przedmiotowej sprawy organ, po przeprowadzeniu postępowania, odpowiadającego regułom, jakie w tym zakresie statuują przepisy K.p.a., nie stwierdził zaistnienia przesłanek, od których ustawodawca uzależnia możliwość rozważenia umorzenia zaległości, w ramach uznania administracyjnego. W tym zakresie ZUS oparł się przede wszystkim na informacjach przedstawionych przez skarżącego w jego oświadczeniach, a także danych w tym zakresie, uzupełnionych w ramach przeprowadzonego postępowania. O ile mając na względzie to, że postępowanie w przedmiocie umorzenia prowadzone jest na podstawie regulacji K.p.a., wobec czego obowiązek ustalenia stanu faktycznego spoczywa na organie, zgodnie z art. 7 K.p.a., to na wnioskującym o umorzenie zaległych składek ciąży obowiązek przedstawienia i wykazania swojej sytuacji rodzinnej i majątkowej. Przepis art. 7 K.p.a. nie może być rozumiany jako zwalniający stronę z obowiązku wykazywania inicjatywy dowodowej w tym zakresie (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 sierpnia 2018 r. sygn. I GSK 1830/18 – dost. w CBOiS – orzeczenia.nsa.gov.pl). To strona występująca o umorzenie jest bowiem w posiadaniu najpełniejszych i najdokładniejszych informacji o swojej sytuacji rodzinnej, majątkowej i zdrowotnej, tak więc wywodząc w oparciu o te okoliczności fakt spełnienia przez siebie przesłanek zwolnienia winna je przedstawić organowi. ZUS bowiem, z przyczyn obiektywnych, bez udziału strony, nie jest w stanie pozyskać wszystkich tych danych we własnym zakresie. Każda osoba występująca o przyznanie jej ulgi, chociażby w zakresie umorzenia zaległości publicznoprawnych, musi nie tylko współpracować z właściwym w sprawie organem, celem wyjaśnienia istotnych z tego punktu widzenia okoliczności, a zwłaszcza tych, odnośnie których tylko ona posiada stosowną wiedzę, ale również wykazać się w tym zakresie inicjatywą, jeżeli chodzi o udowodnienie twierdzeń, z których wywodzi korzystne dla siebie skutki prawne. W tak ustalonym stanie faktycznym sprawy organ stwierdził, że skarżący nie spełnił przesłanek zwolnienia, o których mowa w przepisach ustawy systemowej oraz regulacjach rozporządzenia. Ze stanowiskiem takim należy się zgodzić, gdyż w myśl art. 28 ust. 2 ustawy systemowej umorzenie zaległości, w tym także odsetek od nich, możliwe jest jedynie w sytuacji stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności. Całkowitej nieściągalności zaś, rozumianej zgodnie z definicją tego pojęcia, zawartą w art. 28 ust. 3 ustawy systemowej, nie sposób stwierdzić w przypadku skarżącego, czego on zresztą wprost nie kwestionuje na żadnym etapie postępowania, jak również w skardze. Zgodzić należy się także z organem w kwestii niespełnienia przez skarżącego przesłanek umorzenia, o których mowa w § 3 rozporządzenia. W niniejszej sprawie ZUS, opierając się na posiadanych przez siebie informacjach i poczynionych ustaleniach określił wysokość dochodów skarżącego i zestawił je z wysokością deklarowanych przez niego wydatków stwierdzając, że dysponuje on jeszcze możliwościami spłaty zaległości, nie ryzykując pozbawieniem siebie środków koniecznego utrzymania. Mając na względzie przytaczane wielkości dochodów i wydatków, nie sposób się z tym nie zgodzić. Wprawdzie zauważyć należy, że zestaw wydatków skarżącego nie jest kompletny (nie zawiera między innymi kwot przeznaczanych na zakup żywności), jednakże pozycje te zostały pominięte przez samego skarżącego, w związku z tym nie można zasadnie czynić ZUS zarzutów w tym względzie. Na marginesie dodać też należy, że spłacanie przez skarżącego należności cywilnoprawnych, a w konsekwencji faworyzowanie ich w stosunku do należności publicznoprawnych, przemawia przeciwko przyjęciu, iż sytuacja skarżącego jest rzeczywiście trudna i wymaga on wsparcia. Sama instytucja umorzenie nie może też być wykorzystywana do poprawy sytuacji majątkowej wnioskodawcy czy też zabezpieczania jego interesów. Brak jest podstaw również do przyjęcia, że skarżący został pozbawiony, na skutek swojego stanu zdrowia, możliwości pozyskania dochodów, z których możliwe byłoby zaspokojenie roszczeń ZUS. Nie udokumentował on bowiem w jakikolwiek sposób swoich problemów zdrowotnych, stąd okoliczności tego rodzaju nie sposób jest domniemywać, nie mówiąc już o ich wpływie na jego możliwości zarobkowe. Tak samo brak jest podstaw do przyjęcia, że skarżący został dotknięty skutkami nadzwyczajnych zdarzeń. Wobec powyższego stwierdzić należy, że organ w sposób prawidłowo ustalił, że w przypadku skarżącego nie zachodzą żadne przesłanki, na podstawie których możliwe byłoby umorzenie jego zaległości. Stanowisko ZUS w tym zakresie jest jasne i jednoznaczne, przy tym brak jest podstaw do jego kwestionowania. Organ przeprowadził w tym zakresie prawidłowe postępowanie dowodowe, odpowiadające wymogom K.p.a., a także dokonał prawidłowej oceny zebranych dowodów. Skarżący natomiast, w istocie nie tylko nie wskazał okoliczności, które miałyby świadczyć o spełnieniu przez niego przesłanek wznowienia, ale także, w trakcie prowadzonego postępowania, nie próbował w istocie ich wykazać oraz nie kwestionował stanowiska ZUS w tym zakresie. Swoje stanowisko oparł na okolicznościach, które według niego były bezpośrednio związane z powstaniem jego zaległości i konsekwentnie jej podtrzymywał w trakcie całego postępowania. W tej wiec sytuacji nie sposób jest podważyć stanowiska organu w przedmiotowej sprawie. Przesądzenie o niespełnieniu przez skarżącego przesłanek zwolnienia, o których mowa w ustawie systemowej oraz wydanym na jej podstawie rozporządzeniu wyklucza możliwość uwzględnienia wniosku skarżącego o umorzenie jego zaległości odsetkowych. Jak to już bowiem wyżej stwierdzono, tylko wystąpienie którejkolwiek z przesłanek, warunkuje dopiero możliwość rozważenia umorzenia. W tym miejscu dodać jedynie należy, że wobec niestwierdzenia przesłanek umorzenia, dla wydania rozstrzygnięcia w przedmiocie wniosku skarżącego, bezprzedmiotowe są podnoszone przez skarżącego okoliczności, związane zarówno z powstaniem obowiązku opłacenia składek na jego ubezpieczenie zdrowotne oraz zaległością z tego tytułu, podobnie jak kwestie winy skarżącego w jej wygenerowaniu. Materia ta pozostaje poza zakresem przedmiotowym niniejszej sprawy. Wprawdzie okoliczności te mogłyby zostać wzięte pod uwagę, na etapie rozważenia zastosowania zwolnienia, lecz jedynie w sytuacji, w której wystąpiłaby jedna z przesłanek zwolnienia. Na gruncie niniejszej sprawy z taką sytuacją nie mamy jednak do czynienia. Mając na uwadze powyższe Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325, ze zm.), oddalił skargę.