I SA/Rz 190/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S.WSA Grzegorz Panek, Sędzia WSA Jacek Boratyn, Sędzia WSA Małgorzata Niedobylska /spr./, Protokolant sekr. sąd. Sabina Długosz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 maja 2022 r. sprawy ze skargi J.T. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 2020 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2020 r., nr [...]. I SA/Rz 190/22 Uzasadnienie Przedmiotem skargi J.T. (dalej: Skarżący) jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS) z dnia [...] sierpnia 2020r. nr [...], stwierdzająca uchybienie terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Decyzją z dnia [...] czerwca 2020r. nr [...], ZUS umorzył postępowanie w sprawie rozpatrzenia wniosku Skarżącego z dnia 21 kwietnia 2020r. o zwolnienie z opłacenia należności z tytułu składek za kwiecień 2020r. W uzasadnieniu organ wskazał, że umorzeniu podlegają tylko nieopłacone składki, tymczasem Skarżący nie złożył wniosku o zwrot nadpłaconych składek i nadpłata została zaliczona na poczet należności za kwiecień 2020r. Powyższe rozstrzygnięcie zostało doręczone Skarżącemu w dniu 18 czerwca 2020r. Od ww. decyzji w dniu 14 lipca 2020r. Skarżący złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Decyzją z [...] sierpnia 2020r. ZUS stwierdził uchybienie terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Organ wskazał, że wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy został wniesiony z uchybieniem terminu 14 – dniowego, od daty doręczenia decyzji. Skarżący skierował do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie skargę na powołaną na wstępie decyzję ZUS z [...] sierpnia 2020r. W uzasadnieniu skargi Skarżący podniósł, że skoro złożył prawidłowy wniosek o umorzenie należnych składek za okres marzec-maj 2020, to organ miał obowiązek go rozpoznać, a fakt istnienia nadpłaty składek nie powinien mieć znaczenia w sprawie. Dodał, że nie był informowany o obowiązku wcześniejszego rozliczenia ewentualnej nadpłaty. Zdaniem Skarżącego byłoby rażąco niesprawiedliwe, gdyby znalazł się w sytuacji gorszej niż osoba, która zalega ze składkami. W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o umorzenie postępowania sądowego z powodu nie istnienia jego przedmiotu. Organ powołał się na fakt zwolnienia Skarżącego z obowiązku opłacenia składek za kwiecień 2020r., z uwagi na zmianę przepisów "Tarczy pomocowej", o czym zawiadomił go pismem z dnia 24 września 2020r. Ponadto organ wskazał, że nie uchylił wydanej uprzednio decyzji, bo na dzień jej wydania była ona prawidłowa, a powyższy sposób procedowania znajduje uzasadnienie w treści art.31 zq ust.5 i 6 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374, ze zm. – dalej: ustawa o szczególnych rozwiązaniach). Zatem z uwagi na uwzględnienie wniosku Skarżącego w oparciu o nowe przepisy, postępowanie zainicjowane skargą stało się bezprzedmiotowe. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022r. poz. 329; dalej: P.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania. Stosownie do art. 134 § 1 P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (z wyjątkiem nie mającym zastosowania w sprawie). Po myśli art. 145 P.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia - jeżeli dotknięte są naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania bądź innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, do stwierdzenia ich nieważności lub ich wydania z naruszeniem prawa - jeżeli zachodzą przyczyny określone w ustawie z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego ( Dz. U. z 2021r. poz. 735 ze zm. - dalej: K.p.a.) lub innych przepisach. Kontroli Sądu została poddana decyzja ZUS z [...] sierpnia 2020r., stwierdzająca uchybienie terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Nie ulega wątpliwości, że zgodnie z art. 129 § 2 K.p.a. w zw. z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2021r. poz. 423 ze zm.) - wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy wnosi się w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji stronie. W niniejszej sprawie decyzja pierwszej instancji z [...] czerwca 2020r. została doręczona Skarżącemu w dniu 18 czerwca 2020r., a wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy złożono 14 lipca 2020r., czyli po upływie 14-dniowego terminu. Uchybienie terminu jest zatem niewątpliwe. Zdaniem Sądu, w niniejszej sprawie doszło jednak do naruszenia art. 9 K.p.a., którym to ustawodawca nałożył na organy administracji publicznej obowiązek należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego; także czuwania nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, a to poprzez udzielanie im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. W orzecznictwie sądów administracyjnych podnosi się, że realizacja obowiązków wynikających z art. 9 K.p.a. polega, między innymi, na powinności organu administracji poinformowania strony w sposób szczegółowy o tym, od jakich okoliczności zależy rozstrzygnięcie sprawy i jakie dowody powinny być przedstawione przez stronę, aby zostało wydane rozstrzygnięcie o treści żądanej przez stronę (por. wyrok NSA z 6 września 2001r., sygn. V SA 44/01, LEX nr 50158). Ponadto obowiązek udzielania stronie informacji powinien być rozumiany w jak najszerszy sposób, jego naruszenie zaś należy traktować jako wystarczającą przesłankę do uchylenia decyzji (por. wyrok NSA z 25 czerwca 1997r., sygn. SA/Lu 2087/95, LEX nr 30816). Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy wskazać należy, że wprawdzie wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy został złożony po upływie 14-dniowego terminu od otrzymania decyzji, to jednak organ powinien poinformować stronę o skutkach procesowych złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy z uchybieniem terminu i możliwości złożenia wniosku o jego przywrócenie. Obowiązku tego jednak organ nie zrealizował, czym naruszył przepis art. 9 K.p.a., a naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W ocenie Sądu, o słuszności stanowiska w kwestii obowiązku informowania strony o skutkach związanych z uchybieniem terminu, świadczy obowiązujący od 16 grudnia 2020r. przepis art. 15zzzzzn2 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 2 marca 2020r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021r. poz. 2095 ze zm.; dalej: ustawa o szczególnych rozwiązaniach). Zgodnie z tą regulacją - w przypadku stwierdzenia uchybienia przez stronę w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminów: 1) od zachowania których jest uzależnione udzielenie ochrony prawnej przed organem administracji publicznej, 2) do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązki, 3) przedawnienia, 4) których niezachowanie powoduje wygaśnięcie lub zmianę praw rzeczowych oraz roszczeń i wierzytelności, a także popadnięcie w opóźnienie, 5) zawitych, z niezachowaniem których ustawa wiąże ujemne skutki dla strony, 6) do dokonania przez podmioty lub jednostki organizacyjne podlegające wpisowi do właściwego rejestru czynności, które powodują obowiązek zgłoszenia do tego rejestru, a także terminów na wykonanie przez te podmioty obowiązków wynikających z przepisów o ich ustroju – organ administracji publicznej zawiadamia stronę o uchybieniu terminu. W zawiadomieniu, o którym mowa w ust. 1, organ administracji publicznej wyznacza stronie termin 30 dni na złożenie wniosku o przywrócenie terminu (ust. 2). Sąd dostrzega, że w dacie wydania zaskarżonej decyzji ([...] sierpnia 2020r.) nie obowiązywał art. 15zzzzzn2 ustawy o szczególnych rozwiązaniach, to jednak regulacja ta wskazuje na dostrzeżenie przez ustawodawcę konieczności wprowadzenia rozwiązań prawnych mających chronić wnioskodawców przed utratą m.in. prawa do zwolnienia z powodu niezachowania terminu. Tym samym wyznacza kierunek, który powinien być uwzględniany przy rozstrzyganiu spraw dotyczących zwolnień przewidzianych ustawą o szczególnych rozwiązaniach. Z treści instytucji przewidzianej w art. 15zzzzzn2 ust. 1 pkt 5 i ust. 2 ustawy o szczególnych rozwiązaniach wynika, że dotyczy ona sytuacji, w której strona uchybiła terminowi zawitemu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, określonego w art. 129 § 2 K.p.a. w zw. z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Powołany art. 15zzzzzn2 ustawy o szczególnych rozwiązaniach obejmuje stany faktyczne, które miały miejsce w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19. Stan epidemii został zaś ogłoszony od 20 marca 2020 r. na mocy rozporządzenia Ministra Zdrowia z 20 marca 2020r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii (Dz. U. z 2020r. poz. 491) i w dacie składania przez Skarżącego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy oraz rozpatrywania sprawy przez organ – nadal obowiązywał. ZUS nie poinformował jednak Skarżącego o uchybieniu terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy i o prawie złożenia wniosku o przywrócenie terminu, co w jaskrawy sposób naruszyło gwarancje strony w niniejszym postępowaniu, a to stanowi naruszenie art. 9 K.p.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ponadto należy zauważyć, że wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy został złożony przed upływem terminu do wniesienia skargi do sądu administracyjnego na decyzję ZUS. Zgodnie bowiem z art.52 § 3 P.p.s.a., strona może wg własnego wyboru złożyć wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy lub - nie korzystając z tego środka odwoławczego – wnieść skargę do sądu administracyjnego. Takie pouczenie zamieszczone zostało w decyzji z dnia [...] czerwca 2020r. Zatem w sytuacji gdy stronie przysługiwało zarówno prawo wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, jak też bezpośrednio skargi do sądu, organ powinien zapytać Skarżącego, czy wobec wniesienia środka odwoławczego po terminie, należy go uznać za skargę do sądu, do wniesienia której termin był otwarty. Sąd dostrzega też, że wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy został podpisany nie przez Skarżącego, lecz przez reprezentującego go księgowego – J.B. W aktach sprawy brak jednak stosownego pełnomocnictwa; z akt nie wynika też, aby organ zwracał się do Skarżącego lub ewentualnego pełnomocnika o uzupełnienie tego braku. W ocenie Sądu, powyższe naruszenia przepisów prawa procesowego - art. 9 oraz art.64 § 2 w zw. z art.33 § 2 i § 3 k.p.a., mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a to uzasadnia usunięcie zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego. Za niezasadny Sąd uznał wniosek organu o umorzenie postępowania sądowego z powodu jego bezprzedmiotowości. Pomimo bowiem przyznania Skarżącemu – pismem z dnia 24 września 2020r. - zwolnienia z obowiązku opłacania składek również za kwiecień 2020r., czyli w efekcie uwzględnienia w całości wniosku strony, organ nie uchylił decyzji umarzającej postępowanie z dnia [...] czerwca 2020r. W obrocie prawnym funkcjonują zatem dwa sprzeczne rozstrzygnięcia dotyczące wniosku o zwolnienie z opłacania składek za kwiecień 2020r. Zdaniem Sądu, dla prawidłowego załatwienia sprawy, konieczne jest uchylenie również decyzji ZUS wydanej w pierwszej instancji, tj. decyzji z dnia [...] czerwca 2020r. Wbrew stanowisku organu, decyzja ta nie była prawidłowa nawet w momencie jej wydania, bowiem brak było podstaw do uznania postępowania w sprawie zwolnienia z opłacania składek za kwiecień 2020r. za bezprzedmiotowe w sytuacji, gdy to sam organ z urzędu dokonał wcześniej zaliczenia nadpłaty na poczet należności za ten miesiąc. Żaden przepis nie uzależnia możliwości przyznania zwolnienia od wcześniejszego złożenia wniosku o zwrot nadpłaconych składek za inne okresy rozliczeniowe. Brak też podstaw do uznania, że taki sposób procedowania organu znajduje uzasadnienie w przepisach art.31 zq ust.5 i 6 ustawy o szczególnych rozwiązaniach, bowiem przepisy te stanowią jedynie o sposobach informowania płatnika składek o zwolnieniu. . Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) i art.135 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji. Wyrok nie zawiera rozstrzygnięcia o kosztach postępowania, ponieważ Skarżący nie był reprezentowany przez zawodowego pełnomocnika, a sprawa sądowa zainicjowana jego skargą z mocy art. 239 § 1 pkt 1 lit. e) P.p.s.a. była wolna od kosztów sądowych, nie przedłożono też zestawienia innych wydatków.