I SA/Rz 194/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Piotr Popek, Sędzia WSA Tomasz Smoleń, Sędzia WSA Jarosław Szaro /spr./, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 13 lipca 2023 r. sprawy ze skargi T.N. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Rzeszowie z dnia 19 stycznia 2023 r., nr 1801-IEE.711.128.2022 w przedmiocie odmowy zwolnienia z egzekucji zajętej kwoty oddala skargę. T. N. (dalej: Skarżący lub Zobowiązany) poddał kontroli Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Rzeszowie z 19 stycznia 2023 r. nr 1801-IEE.711.128.2022. Utrzymano nim w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego [...]z 14 listopada 2022 r. nr 1818-SEE.711.11.96.2022, którym odmówiono Mu zwolnienia z egzekucji części kwoty z należnej Mu wierzytelności zajętej w spółce N.sp. z o.o. Z przedłożonych Sądowi akt sprawy wynikało, że Naczelnik Urzędu Skarbowego [...]prowadzi przeciwko Zobowiązanemu postępowanie egzekucyjne na podstawie licznych tytułów wykonawczych wystawionych przez tegoż Naczelnika, Wójta Gminy [...], Prezydenta Miasta [...]i Okręgowego Inspektora Pracy w [...]. Łączna kwota dochodzonych należności obejmujących należność główną, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne oraz koszty upomnienia, została na ich podstawie określona na około [...] tys. zł. Zawiadomieniem z 3 lutego 2022 r. nr 1818-SEE.711.47268098.2022.1.AWEIN organ egzekucyjny zajął w spółce N. sp. z o. o. należną dłużnikowi (Zobowiązanemu) wierzytelność pieniężną o wartości [...]zł. W piśmie z 24 sierpnia 2022 r. (data wpływu do organu 12 września 2022 r.) Zobowiązany zwrócił się do organu egzekucyjnego o zwolnienie zajętych środków w wysokości [...] zł jako niezbędnych na wynagrodzenia dla pracowników, składki ZUS oraz zapłatę zaległych faktur i media. Podniósł, że w 2022 r. wystawił faktury za wykonane na rzecz N.sp. z o.o. usługi na kwotę [...]zł. Postanowieniem z 14 listopada 2022 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego [...] odmówił uwzględnienia wniosku. Wskazał, że w świetle art. 13 § 1 ustawy z 17 czerwca 1966 roku o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (dalej: Upea) organ może, na wniosek zobowiązanego i ze względu na jego ważny interes, może zwolnić, na czas oznaczony lub nieoznaczony, z egzekucji w całości lub części określone składniki majątkowe zobowiązanego. Przepis ten ma na celu przede wszystkim ochronę interesów zobowiązanego, które jednak nie mogą stać w sprzeczności z interesem wierzyciela. Decyzja podejmowana na jego podstawie oparta została na tzw. uznaniu administracyjnym, które oznacza, że wypełnienie jego przesłanek nie zobowiązuje organu egzekucyjnego do zastosowania zwolnienia. Sytuacja Zobowiązanego, w jakiej się znajduje, oceniana przez pryzmat zawartych we wniosku argumentów, mogła być oceniona jako wskazująca na ważny interes przemawiąjący za uwzględnieniem żądania, ale takie rozstrzygnięcie godziłoby w podstawowe zasady i cele egzekucji, godząc w interes wierzycieli. Organ zaznaczył, że zwolnienie z egzekucji służy eliminowaniu sytuacji zmierzających do wyrządzenia zobowiązanemu nadmiernych dolegliwości i pozwala na zmniejszenie uciążliwości egzekucji wtedy, gdy ta jest prowadzona ze składnika majątkowego szczególnie ważnego dla zobowiązanego. Jednak uciążliwość egzekucji nie może stanowić samodzielnej przesłanki przesądzającej o zwolnieniu, ponieważ istotą postępowania egzekucyjnego jest przymusowa ingerencja w sytuację majątkową zobowiązanego w celu wyegzekwowania należności publicznoprawnej. Celem postępowania egzekucyjnego jest doprowadzenie do wykonania, w sposób przymusowy, obowiązków ciążących na zobowiązanym. Postępowanie egzekucyjne musi być skuteczne, a zwolnienie nie może prowadzić do stanu, w którym egzekucja okaże się bezskuteczna. Tymczasem zajęte wierzytelności z rachunków bankowych nie przyniosły spodziewanych rezultatów; nie było na nich środków pieniężnych. Bezskuteczne okazały się też próby zajęcia wierzytelności z tytułu dostaw towarów i usług u kilkunastu kontrahentów, ponieważ nie uznali oni zajętych wierzytelności lub nie przekazali organowi środków. Odnośnie do zajętej nieruchomości objętej KW TB1S/00053139/9 dalsze łączne prowadzenie egzekucji z tego składnika majątku przejął komornik sądowy. Natomiast nieruchomość objęta KW OL1S/00018844/3 została oszacowana na [...] zł. W wyniku sprzedaży 4 samochodów uzyskano łącznie [...]zł. We wniosku nie wskazano zaś innego majątku, z którego można by prowadzić skuteczną egzekucję. Od początku roku wyegzekwowano [...]zł, a dobrowolna wpłata Zobowiązanego wynosiła [...]zł, podczas gdy dochodzone należności opiewają na około [...] tyś. zł, zaś pierwsze pochodzą jeszcze z 2017 r. W takich okolicznościach zwolnienie z egzekucji jakiejkolwiek kwoty oceniono jako bezzasadne. W zażaleniu zarzucono dowolną ocenę materiału dowodowego, co mogło mieć istotny wpływ na ocenę przesłanek ważnego interesu podatnika i interesu publicznego. Nie wyjaśniono również w należyty sposób powodów podjętego rozstrzygnięcia. Zwolnienie z egzekucji powinno być wyjątkowe, ale podejmując określoną decyzję należy ją właściwie uzasadnić. Opisanym na wstępie postanowieniem Dyrektor Izby Administracji Skarbowej utrzymał postanowienie organu I instancji w mocy, podzielając ustalenia i ich ocenę prawną zaprezentowaną przez Naczelnika Urzędu Skarbowego. Organ odwoławczy podniósł, że Zobowiązany powinien przedstawić argumenty przemawiające za zwolnieniem z egzekucji określonych składników majątkowych. Powinien też wskazać, że możliwe jest prowadzenie egzekucji i uzyskanie egzekwowanych należności z innych składników majątkowych. Przesłanka ważnego interesu zobowiązanego w rozumieniu art. 13 § 1 Upea nie może bowiem prowadzić do sytuacji, że egzekucja okaże się bezskuteczna. Stosując tę regulację organ egzekucyjny musi również uwzględnić interes wierzyciela. Wprawdzie za uwzględnieniem wniosku przemawia ważny interes Zobowiązanego, to jednak uwzględnienie żądania naruszyłoby interes wierzycieli oraz byłoby sprzeczne z zasadami i celem prowadzenia egzekucji. Nie może bowiem to doprowadzić do tego, że egzekucja okaże się bezskuteczna. Wobec braku innego majątku, z którego można byłoby efektywnie wyegzekwować zaległe zobowiązania, organ egzekucyjny działałby na szkodę wierzycieli, nie doprowadzając do ich zaspokojenia. Zwolnienie z egzekucji określonego składnika majątku ma na celu uniknięcie zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, a nie spowodowanie zaprzestania prowadzenia egzekucji zaległych należności, a taka sytuacja wystąpiłaby, gdyby organ egzekucyjny przychylił się do wniosku. Na 14 listopada 2022 r. stan zadłużenia wynosił [...] zł należności głównej. Inne podejmowane wcześniej czynności egzekucyjne nie przyniosły żadnych rezultatów. W wyniku sprzedaży zajętych ruchomości (samochodów) uzyskano tylko [...] zł. Podkreślono przy tym, że w spółce N.sp. z o.o., w toku egzekucji zajęto wierzytelność o wartości [...] zł, ale należność ta nie została organowi przekazana, lecz wypłacona Zobowiązanemu. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, domagając się uchylenia zaskarżonych postanowień i orzeczenia o kosztach postępowania, sformułowano następujące zarzuty naruszenia: 1) art. 138 § 1 pkt 1 i art. 144 K.p.a. w zw. z art. 18 Upea poprzez ich zastosowanie przez organ II instancji i utrzymanie w mocy postanowienia organu I instancji, 2) art. 13 § 1 Upea poprzez jego niezastosowanie, a w konsekwencji niedokonanie właściwej subsumpcji w wyniku błędnego przyjęcia, że po stronie Skarżącego nie zachodzi ważny interes zobowiązanego, implikujący konieczność zwolnienia żądanej kwoty, podczas gdy Jego aktualna i ta z czasu wydania postanowień sytuacja majątkowa świadczy o istnieniu takiego interesu, ponieważ zajęcie wierzytelności wywoła znaczną szkodę oraz spowoduje niemożliwe do odwrócenia skutki, co uzasadnia tezę, że zastosowanie zwolnienia egzekucyjnego jest zasadne, 3) naruszenie art. 13 § 1 Upea poprzez jego błędną wykładnię, a w konsekwencji przyjcie, że zaistnienie ważnego interesu zobowiązanego jest nieodłącznie związane z uprzednio dopełnionymi przez zobowiązanego czynnościami, mającymi na celu zabezpieczenie środków na pokrycie przyszłych i wymagalnych wierzytelności pieniężnych, podczas gdy brak w naruszonym przepisie przesłanek negatywnych, których wystąpienie uniemożliwiałoby, nawet pomimo zaistnienia przesłanek pozytywnych, uwzględnienie wniosku zobowiązanego, 4) art. 7, 77 § 1 i 80 K.p.a. w zw. z art. 18 Upea polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego oraz na jego dowolnej ocenie przy wydaniu skażonego orzeczenia, 5) art. 8, 11 i 107 § 3 K.p.a. w zw. z art. 18 Upea poprzez nienależyte uzasadnienie zaskarżonego orzeczenia z uwagi na zawarcie w nim zbyt ogólnikowych twierdzeń, nie odniesienie się do podniesionych przez Niego okoliczności w zakresie przesłanki "ważnego interesu zobowiązanego", co uniemożliwia zrozumienie zasadności motywów, którymi kierował się organ egzekucyjny przy wydawaniu zaskarżonego postanowienia, jak również czyni niemożliwym dokonanie kontroli zaskarżonego orzeczenia. W ocenie Skarżącego, organy błędnie ustaliły okoliczności faktyczne, co spowodowało błędne przyjęcie, że nie zachodzi po jego stronie ważny interes w rozumieniu art. 13 § 1 Upea. Za występowaniem takiego interesu przemawia jego sytuacja majątkowa. Tymczasem organ odwoławczy zaniechał zbadania tego interesu przyjmując, że jedynym celem postępowania egzekucyjnego jest zaspokojenie wierzyciela. Podjęte rozstrzygnięcia nie zostały umotywowane zindywidualizowanymi przesłankami. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas wyrażone stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny miał na uwadze, co następuje; Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Przeprowadzona przez Sąd kontrola zaskarżonego postanowienia nie wykazała, aby zostały one wydane przez organy egzekucyjne z naruszeniem prawa w stopniu wymagającym zastosowania środków prawnych określonych w przepisach art. 145 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zwrócić należy uwagę, że kontrola sądowoadministracyjna działalności organów administracji publicznej sprawowana jest przez sąd administracyjny w oparciu o kryterium zgodności z prawem (legalności) działalności organów administracji publicznej (por. art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych, art. 184 Konstytucji rzeczypospolitej Polskiej). Sąd analizuje, czy podejmując określone działania i akty, organy administracji publicznej działają na podstawie i w granicach prawa. Tylko poważne naruszenia prawa mogą stanowić podstawę uchylenia zaskarżonego aktu albo stwierdzenia jego nieważności. Naruszeń takich w okolicznościach kontrolowanej sprawy nie stwierdzono, a zarzuty skargi okazały się niezasadne. Zaskarżone postanowienie wydano na podstawie art. 13 § 1 Upea. Skarżący ubiegał się o zwolnienie przez organ egzekucyjny środków należnych mu od spółki N.sp. z o.o. po tym, jak organ egzekucyjny zajął od tej spółki należną Skarżącemu wierzytelność pieniężną o wartości [...]zł. Organy uznały, że w okolicznościach sprawy ziściła się określona w art. 13 § 1 Upea przesłanka "ważnego interesu zobowiązanego" (deklaracja przeznaczenia zwolnionych środków na wynagrodzenia pracowników, zapłatę składek ZUS i zaległych faktur), ale odmowę uwzględnienia żądania oparto na "uznaniu administracyjnym". Podniesiono, że za odmową zwolnienia zajętej wierzytelności spod egzekucji przemawia wzgląd na interesy wierzycieli, niewielka skuteczność dotychczasowych czynności egzekucyjnych, znacząca wartość zaległości względem kwoty wyegzekwowanych, a także niewskazanie przez Zobowiązanego innego majątku, z którego można by prowadzić egzekucję. Stosownie do art. 13 § 1 Upea, organ egzekucyjny, na wniosek zobowiązanego i ze względu na jego ważny interes, może zwolnić, na czas oznaczony lub nieoznaczony, z egzekucji w całości lub części określone składniki majątkowe zobowiązanego. Zwolnienie spod egzekucji oznacza niepodejmowanie lub odstąpienie od egzekucji z całości lub części składników majątkowych zobowiązanego (art. 1a pkt 21 Upea). W przypadku wniosku Skarżącego chodziło zatem o odstąpienie od egzekucji części zajętej wierzytelności pieniężnej. Wskazać przy tym należy, że omawiane zwolnienie odnosi się do przypadków innych, niż określone przez ustawodawcę w przepisach art. 8 i art. 8a Upea oraz w art. 9 i art. 10 Upea. Stanowi ono dodatkowy środek ochrony zobowiązanego na wypadek nadzwyczajnej sytuacji, gdyby inne gwarancje określone w ustawie egzekucyjnej okazały się niewystarczające do ochrony jego ważnego interesu. Sąd podzielił wykładnię powołanych przepisów dokonaną przez organy egzekucyjne. Uwzględnia ona szersze otoczenie prawne, w tym cele i zasady prowadzenia egzekucji administracyjnej. Postępowanie egzekucyjne inicjuje się bowiem w przypadku uchylania się zobowiązanego od wykonania ciążących na nich obowiązków, objętych tytułami wykonawczym. Służy ono wdrożeniu przymusowych środków w celu doprowadzeniu do wykonania obowiązków objętych ustawą egzekucyjną. Środki te powinny prowadzić bezpośrednio do wykonania obowiązku, a w razie możliwości skorzystania z kilku środków należy wybierać takie, które będą najmniej uciążliwe dla zobowiązanego (zob. art. 1 i art. 7 Upea). Instytucja, o której mowa, pozwala zmniejszyć uciążliwość egzekucji dla zobowiązanego, ale nie może zniweczyć celów egzekucji, czyli zaspokojenia wierzyciela w graniach wynikających z tytułu wykonawczego i przepisów prawa. W szczególności nie może doprowadzić do sytuacji, że egzekucja stanie się bezskuteczna (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 10 czerwca 2014 r. II FSK 1791/12). Rozstrzygnięcie podejmowane na jego podstawie oparte zostało na tzw. uznaniu administracyjnym, przez co stwierdzenie wystąpienia przesłanki "ważnego interesu zobowiązanego" nie obliguje organu do uwzględnienia zgłoszonego żądania. Obowiązkiem organu jest jednak należyte uzasadnienie podjętego rozstrzygnięcia. Rozstrzygnięcie oparte na uznaniu determinuje także zakres kontroli sądowoadministracyjnej. Obejmuje ono ocenę prawidłowości przeprowadzonego postępowania dowodowego i oceny dowodów, ustalonych na ich podstawie faktów, wykładni prawa i trafności argumentacji (uzasadnienia), ale nie wyboru możliwego do podjęcia rozstrzygnięcia. Wbrew stanowisku Skarżącego organy przyjęły, że podane przez Niego we wniosku okoliczności mogą świadczyć o ziszczeniu się przesłanki "ważnego interesu zobowiązanego". Odmowa uwzględnienia wniosku nastąpiła natomiast z powołaniem się na "uznanie administracyjne". Podane przez organy argumenty są rzeczowe, poddają się weryfikacji i nie zostały przez Zobowiązanego podważone. Z akt sprawy wynika, że prowadzona jest przeciwko Niemu egzekucja, w której zaspokojone należności stanowią tylko niewielką część egzekwowanych kwot na rzecz kilku wierzycieli, a podejmowane liczne czynności egzekucyjne okazały się dotychczas w dużej mierze nieskuteczne. Skarżący nie wskazał organom mienia, do którego mogłyby one skierować egzekucję po zwolnieniu spod egzekucji środków z zajętej wierzytelności. W takiej sytuacji dalsza egzekucja stałaby się nieskuteczna w jeszcze większym stopniu, niż dotychczas, czym niewątpliwie pogorszyłaby się w istotny sposób sytuacja wierzycieli, którzy nie uzyskali dotychczas zaspokojenia swoich należności w drodze dobrowolnego spełnienia świadczenia. Nie pozwoliłoby też osiągnąć celów postępowania egzekucyjnego, jakim jest wyegzekwowanie zaległych należności. Podejmując decyzję uznaniową w sprawie udzielenie zobowiązanemu preferencji na podstawie art. 13 § 1 Upea, oceniając interes zobowiązanego organy, dla zachowania równowagi pomiędzy celami postępowania egzekucyjnego a dążeniem zobowiązanego do poszanowania jego uzasadnionej sytuacji (ważnego interesu), powinny zestawić go z interesem wierzycieli, aby poprzez wsparcie zobowiązanego nie działać na szkodę wierzycieli. Z obowiązku tego się wywiązały. Podjęte rozstrzygnięcia nie naruszyły granic "uznania administracyjnego" i zostały należycie uzasadnione. Wbrew zarzutom skargi okoliczności faktyczne zostały przez organy dostatecznie wyjaśnione. Skarżący nie wskazał zaś, w jakich kwestiach mają one pozostawać niewyjaśnione lub wątpliwe albo w jakich obszarach sytuacja Skarżącego przedstawia się odmiennie od zaprezentowanych przez organy. Nie ulega wątpliwości Sądu, że w warunkach ubiegania się o preferencję, o której mowa w art. 13 § 1 Upea, to Zobowiązany powinien wykazać się inicjatywą dowodową i przedstawić stosowne argumenty i dowody, które mogłyby przemawiać na uwzględnieniem wniosku. Ciężar udowodnienia takich okoliczności spoczywa na zobowiązanym, ponieważ postępowanie zostało zainicjowane na jego wniosek i zmierzał on do osiągnięcia korzystnego dla siebie rozstrzygnięcia stanowiącego odstępstwo od reguł postępowania egzekucyjnego. Tymczasem Wnioskodawca w swoich pismach nie odnosi się do żadnych takich okoliczności. Z podanych względów, na podstawie art. 151 P.p.s.a., skargę oddalono jako niezasadną. Kontrolowane postanowienie okazało się zgodne z prawem.