I SA/Rz 23/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Grzegorz Panek po rozpoznaniu w dniu 23 listopada 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu G. K. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 20 października 2016 r. o sygn. akt I SA/Rz 23/16 o odmowie zmiany postanowienia z dnia 29 lutego 2016 r. w przedmiocie prawa pomocy w sprawie ze skargi G. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej . z dnia [...] listopada 2014 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za czerwiec 2011 r. - postanawia - utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. G. K. (dalej: skarżący) 6 października 2016 r. wystąpił z kolejnym wnioskiem o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie go od kosztów sądowych i ustanowienie dla niego radcy prawnego. W uzasadnieniu wniosku podał, ze jego sytuacja finansowa różni się od czasu złożenia poprzednich wniosków o przyznanie prawa pomocy z uwagi na to, że koniec okresu wakacyjnego wiąże się z licznymi wydatkami rzędu 1400 zł na wyprawkę szkolną dla dzieci (książki, zeszyty i inne potrzebne artykuły). Postanowieniem z dnia 20 października 2016 r. o sygn. akt I SA/Rz 23/16 referendarz sądowy odmówił skarżącemu zmiany postanowienia z dnia 29 lutego 2016 r. w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie go od kosztów sądowych i ustanowienie dla niego radcy prawnego. Powodem negatywnego załatwienia przedmiotowego wniosku było stwierdzenie, że w przedmiotowej sprawie nie nastąpiła zmiana okoliczności, która uzasadniałaby zmianę postanowienia z dnia 29 lutego 2016 r. W uzasadnieniu postanowienia z dnia 20 października 2016 r. referendarz wyjaśnił, że podstawą odmowy przyznania skarżącemu prawa pomocy (postanowienie z dnia 29 lutego 2016 r.) było złożenie przez niego niejasnego, wybiórczego i niewiarygodnego oświadczenia o stanie majątkowym oraz stwierdzenie niewykorzystania istniejących możliwości zarobkowych. Ponadto referendarz podkreślił, że składając kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy skarżący złożył niemalże identyczne oświadczenie jak w poprzednich wnioskach. Nie uzupełnił też żadnego z wytkniętych mu braków. W ocenie referendarza podstawą zmiany postanowienia nie może być konieczność sfinansowania przez skarżącego wydatków na wyprawkę szkolną dzieci, gdyż ocenę jego rzeczywistych możliwości finansowych uniemożliwia to, że nie złożył on oświadczenia, które pozwoliłoby w sposób pełny i wiarygodny określić jego stan majątkowy i możliwości uzyskania dodatkowych dochodów. W tej sytuacji referendarz uznał, że brak jest podstaw do zmiany postanowienia o odmowie przyznania skarżącemu prawa pomocy. Na powyższe postanowienie skarżący wniósł sprzeciw, zarzucając, że referendarz sądowy błędnie ustalił, że nie ma podstaw do zmiany postanowienia w przedmiocie odmowy przyznania mu prawa pomocy. W uzasadnieniu sprzeciwu podkreślił, że składając po raz kolejny wniosek o zmianę postanowienia o odmowie przyznania mu pomocy prawnej próbuje wykazać zasadność przyznania mu prawa pomocy. Wyjaśnił, że ze względu na bardzo złą sytuację majątkową nie jest w stanie dokonać opłaty za skargę w przedmiotowej sprawie, która nie jest jedyną, gdyż aktualnie składa 10 takich skarg. Podał, że ma na utrzymaniu dwoje małoletnich dzieci a uwzględniając fakt, że tylko on osiąga minimalne wynagrodzenie nie ma żadnych środków, które mógłby przeznaczyć na ustanowienie pełnomocnika jak i na opłatę od skargi. Podkreślił, że przeciwko niemu jak i żonie toczą się liczne egzekucje, które wynikają z tego, że ze względu na spór z jednym z kontrahentów popadał w znaczące zadłużenie. Wskazał, że jego sytuacja finansowa różni się od czasu wszczęcia postępowania tym, że jego małżonka utraciła możliwości zarobkowe spowodowane paraliżem w spółce "A", w której pełniła funkcję prezesa. W związku z powyższym ciężko będzie im zaspokoić bieżące potrzeby, szczególnie na poczet małoletnich dzieci, które uczęszczają do szkół i w związku ze zbliżającym się okresem zimowym będą wymagać zaopatrzenia w odzież i obuwie sezonowe. Skarżący wyjaśnił, że "różne" adresy jego i jego żony, które referendarz sądowy poddał pod wątpliwość, wynikają z tego, że on i żona mają różne adresy zameldowania a oboje mieszkają w użyczonym przez B. M. mieszkaniu w K. Adres zameldowania przy ul. [...] w P. to adres nieruchomości, której jest współwłaścicielem. Na tę nieruchomość nie ponosi żadnych kosztów, gdyż zamieszkuje w nim tylko drugi współwłaściciel. Podkreślił, że nie może wynająć tej nieruchomości ani w inny sposób czerpać z niej zysków, gdyż jest tylko jej współwłaścicielem. Ponadto wyjaśnił, że adres ul. [...] w R. jest adresem zameldowania jego żony. Jest to adres pod którym ani on ani żona nie zamieszkują i nie mają do niego żadnego prawa własności. Jest to lokal stanowiący własność członka ich rodziny. Zameldowanie żony po tym adresem było związane z rejonizacją szkół publicznych i chęcią posłania córki do szkoły znajdującej się właśnie w tym rejonie. Skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego orzeczenia i przyznanie mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 245 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) - określanej dalej jako: "p.p.s.a." przyznanie prawa pomocy może nastąpić bądź w zakresie całkowitym, bądź częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przysługuje ono osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Jak wynika z treści powołanych przepisów, kryterium przesądzającym o przyznaniu lub odmowie przyznania prawa pomocy jest stan majątkowy wnioskodawcy. Ustawa w sposób precyzyjny określa warunki przyznania prawa pomocy, zaś kryteria te każdorazowo są odnoszone do sytuacji finansowej ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. Dopiero analiza podanych we wniosku okoliczności dokonywana w związku z przepisami ustawy daje odpowiedź, czy w odniesieniu do konkretnej sytuacji zachodzą przesłanki przemawiające za uwzględnieniem wniosku. Instytucja prawa pomocy stanowi odstępstwo od ogólnej zasady odpłatności postępowania wyrażonej w art. 199 ww. ustawy. Prawo pomocy może być więc przyznane na wniosek osób bardzo ubogich znajdujących się ze względu na różne zdarzenia życiowe w sytuacji, która nie pozwala im na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, lub gdy ich poniesienie byłoby związane z poniesieniem uszczerbku koniecznego dla wnioskującego i jego rodziny. Dla uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy nie jest wystarczające samo przekonanie strony o zasadności przyznania prawa pomocy. Wyjaśnić należy, że przedmiotowy wniosek w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika, jako kolejny złożony w niniejszej sprawie, należy rozpoznać zgodnie z treścią art. 165 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy" należy przy tym rozumieć takie zmiany w sytuacji osobistej lub finansowej skarżącego, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. Przesłanką modyfikacji orzeczenia na podstawie przepisu zawartego w art. 165 p.p.s.a. jest zmiana okoliczności sprawy, przez które przy rozpoznawaniu wniosku o prawo pomocy należy rozumieć dane dotyczące sytuacji materialno - bytowej wnioskodawcy. Te okoliczności bowiem są decydujące w kontekście przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Chodzi więc o zmianę tych okoliczności, w oparciu o które wydano poprzednie orzeczenie, przy czym zmiana ta musi być na tyle istotna, aby uzasadniała modyfikację tego orzeczenia. Analizując wniosek skarżącego w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika należy stwierdzić, że wnioskodawca nie wykazał okoliczności przemawiających za zmianą postanowienia w przedmiocie udzielenia mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Złożone oświadczenie w zakresie posiadanego majątku co do zasady stanowi powtórzenie informacji zawartych we wcześniejszych wnioskach. Uzasadniając wniosek o przyznanie prawa pomocy skarżący powołał się na wydatki związane z dziećmi, w szczególności na konieczność zakupu odzieży i obuwia sezonowego. Składając wniosek o przyznanie prawa pomocy nie przedstawił żadnych dokumentów obrazujących te wydatki jak i stan pozostających do jego dyspozycji zasobów pieniężnych. W ocenie Sądu te uzasadnione potrzeby ludzkie nie mogą uzyskać pierwszeństwa przed obowiązkiem ponoszenia daniny publicznoprawnej, jaką jest uiszczanie kosztów postępowania, gdyż jak wynika ze złożonych oświadczeń majątkowych skarżący nie należy do osób żyjących w ubóstwie. Podkreślenia również wymaga, że obciążenia finansowe w postaci licznych zobowiązań, w tym kwestia spłacania zaciągniętych kredytów czy pożyczek, na które powołuje się skarżący we wniosku o przyznanie prawa pomocy, jest indywidualną sprawą podatnika i fakt ten nie może skutkować przeniesieniem na Skarb Państwa ciężaru ponoszenia kosztów powstałych z tytułu prowadzonego postępowania sądowego (tak Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 16 września 2014 r., sygn. akt II FZ 1309/14, Lex Omega nr 1507574). W ocenie Sądu w przedmiotowej sprawie nie nastąpiła na tyle istotna zmiana okoliczności sprawy, która uzasadniałaby zmianę postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania skarżącemu prawa pomocy. Zdaniem Sądu, ponieważ złożony w dniu 6 października 2016 r. wniosek o przyznanie prawa pomocy jest kolejnym w przedmiotowej sprawie, należy przyjąć, że skarżący był świadomy przesłanek warunkujących przyznawania prawa pomocy jak również przesłanek umożliwiających zmianę postanowienia referendarza sądowego a mimo tego nie wykazał przesłanek uzasadniających zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. W związku z tym, w ocenie Sądu, nie było konieczne ponowne prowadzenie dochodzenia w celu ustalenia rzeczywistej kondycji finansowej skarżącego, którego postępowanie w niniejszej sprawie rodzi wątpliwości, czy celem podejmowanych przez niego czynności procesowych - polegających na nieustannym składaniu wniosków, mimo jednoznacznej treści wydanych w sprawie orzeczeń - jest nadal kontrola zaskarżonej decyzji. Mając powyższe na uwadze, Sąd działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z art. 165 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.