I SA/Rz 247/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Małgorzata Niedobylska Sędziowie WSA Tomasz Smoleń /spr./ NSA Jacek Surmacz Protokolant ref. st. Eliza Kaplita po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 10 maja 2012r. sprawy ze skargi M. W. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] lutego 2012r. nr [...] w przedmiocie odmowy rozłożenia na raty należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników - oddala skargę - Zaskarżoną decyzją Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] grudnia 2011 r., Nr [...] odmawiającą M. W. rozłożenia na raty należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne rolników za okres od kwietnia 2004 r. do kwietnia 2011 r. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia organ wskazał art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego ( Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.) oraz art. 59 ust. 3, art. 36 ust. 1 pkt 10 oraz art. 41 a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników ( Dz. U. z 2008 r., Nr 50, poz. 291 ze zm.). Z uzasadnienia decyzji i akt administracyjnych wynika, że M. W. wraz z mężem posiada gospodarstwo rolne o powierzchni 5,31 ha fizycznego co stanowi 7,38 ha przeliczeniowego. Otrzymuje z tego tytułu dopłaty z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Decyzją z dnia [...] listopada 2009 r. przyznano jej płatność na rok 2009 w wysokości 4.864,31 zł. Od 1 stycznia 1991 r. M. W. jest ubezpieczona w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, zaległości z tytułu nieopłaconych składek wynoszą 16.253,10 zł, odsetki 5.428 zł. Po raz pierwszy skarżąca zwróciła się do organu o przesunięcie terminu płatności w dniu 29 października 1993 r. Z wnioskiem tej treści wystąpiła również w dniu 9 listopada 1995 r. W kolejnych wnioskach zwracała się o rozłożenie na raty zobowiązując się do "solidnego" płacenia. Organ rentowy udzielał skarżącej czterokrotnie ulgi w postaci rozłożenia na raty: w dniu 23 września 2003 r., 15 czerwca 2004 r., 26 kwietnia 2006 r., 14 sierpnia 2007 r., brał przy tym pod uwagę trudną sytuację materialną skarżącej oraz wysokość zadłużenia. Ponadto decyzją z dnia 14 sierpnia 2007 r., organ umorzył kwotę odsetek z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie społeczne rolników za okres od lutego 2002 do kwietnia 2006 r., których kwota w dniu wpływu wniosku wynosiła 4.111,00 zł. Zawierane układy każdorazowo były zrywane ze względu na niepodjęcie spłaty wyznaczonych rat w określonych terminach. Mając na uwadze wyżej wskazane okoliczności organ rentowy wskazał, że postawa wnioskodawczyni, uporczywe nieregulowanie należności publicznoprawnych względem Skarbu Państwa, niedotrzymywanie terminów zaległych zobowiązań, nie pozwala na ponowne zastosowanie wobec wnioskodawczyni ulgi w postaci rozłożenia na raty, gdyż wcześniej takie działania okazywały się daremne. Ponadto wskazane przez nią okoliczności a to choroba nowotworowa córki była brana pod uwagę przy rozpoznawaniu wniosku w 2007 r. Nie zgadzając się z powyższym stanowiskiem organu M. W. złożyła do tutejszego Sądu skargę wnosząc o zmianę zaskarżonej decyzji poprzez zmniejszenie zobowiązania podatkowego i rozłożenie spłaty pozostałej części na raty. Podniosła również zarzut przedawnienia części zobowiązań. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumenty, które legły u podstaw wydania zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do zarzutu przedawnienia organ wskazał, że wnioski o rozłożenie na raty i wydawane w ich wyniku każdorazowe decyzje przerywały bieg terminu przedawnienia. Ponadto wskazał, że zastosowanie będzie miała ustawa z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców ( Dz. U. Nr 232, poz. 1378 ). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Sądy administracyjne zostały wyposażone w funkcje kontrolne działalności administracji publicznej, co oznacza, że w przypadku zaskarżenia decyzji lub postanowienia, sąd bada ich zgodność z przepisami prawa (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych - Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm. oraz art. 3 i art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. 2012. p.270, określanej dalej jako p.p.s.a.). Podstawowym celem i efektem kontroli sądowej jest więc eliminowanie z obrotu aktów i czynności organów administracji publicznych niezgodnych z prawem i przywrócenie stanu zgodnego z prawem poprzez wydanie orzeczenia odpowiedniej treści. Dokonując kontroli działalności organów administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, sąd bada, czy organy do ustalonego stanu faktycznego zastosowały właściwą normę prawa materialnego oraz, czy nie uchybiły przepisom prawa regulującym zasady postępowania, a jeśli dopuściły się takich uchybień, to czy te uchybienia mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Uchylenie zaskarżonej decyzji następuje m.in. wówczas, gdy sąd stwierdzi, że w sprawie doszło do naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy bądź, gdy dopuszczono się naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, przy czym zauważyć należy, że sądy administracyjne nie mają uprawnień reformatoryjnych a jedynie kasatoryjne. Oznacza to, że nawet w przypadku stwierdzenia uchybienia nie mogą zmienić we własnym zakresie zaskarżonego rozstrzygnięcia a jedynie je uchylić i przekazać celem ponownego rozpoznania przez organ, tym samym wniosek skarżącej o zmianę decyzji nie odniósłby skutku. Rozpoznając niniejszą sprawę Sąd nie znalazł jednak podstaw do uchylenia zarówno zaskarżonej decyzji jak i decyzji ją poprzedzającej. W pierwszej kolejności należy odnieść się do zarzutu najdalej idącego tj. zarzutu przedawnienia, którego Sąd nie stwierdził. Przedmiotowe postępowanie dotyczy okresu składkowego od kwietnia 2004 r. do kwietnia 2011 r. Najbardziej odległym okresem należności składek był kwiecień 2004 r. i w związku z tym do niego Sąd ograniczy dalsze rozważania odnośnie przedwanienia. Ustalenie bowiem, że nie doszło do przedawnienia za powyższy okres oznaczać będzie, że nie przedawniły się należności z tytułu składek za późniejsze okresy. W czasie wymagalności świadczenia za powyższy okres obowiązywał 10-letni termin przedawnienia, liczony od dnia wymagalności świadczenia. Zgodnie z art. 40 ust.1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników w brzmieniu obowiązującym na dzień wymagalności świadczenia składki na ubezpieczenie opłaca się co kwartał. Termin płatności przypada ostatniego dnia pierwszego miesiąca danego kwartału. W niniejszym przypadku termin ten przypadał na dzień 30 kwietnia 2004 r., a co za tym idzie bieg terminu przedawnienia zakończyłby się w dniu 30 kwietnia 2014 r. W dniu 1 stycznia 2012 r. weszła w życie ustawa z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców ( Dz. U. 232.1378 ). W art. 2 tej ustawy wprowadzono zmiany do ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników nadając art. 41 b ust. 1 następujące brzmienie: "należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne,(...)". Z kolei w art. 27 ust. 1 wyżej wymienionej ustawy wskazano, że do przedawnienia należności z tytułu składek, którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, z tym że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r. W ust. 2 tegoż przepisu wskazano natomiast, że jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego terminu. Z uwagi na to, że zgodnie z dotychczasowymi przepisami przedawnienie upłynęłoby w niniejszej sprawie w dniu 30 kwietnia 2014 r., a nowej ustawy w dniu 1 stycznia 2017 r. zastosowanie znajdą dotychczasowe przepisy. Tym samym, skoro bieg terminu przedawnienia w stosunku do najdalej odległego okresu składkowego zakończy się w dniu 30 kwietnia 2014 r., zarzut przedawnienia uznać należy za chybiony. Przechodząc natomiast do merytorycznej oceny zaskarżonej decyzji wskazać należy, że materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 2008 r. Nr 50, poz. 291 ze zm.), zgodnie z którym organ w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno – rentowych i składkowych może w całości lub w części umorzyć należności z tytułu składek. Treść przywołanego przepisu wskazuje, że w opisanej sytuacji organ wydaje decyzję uznaniową. Uznaniowy charakter decyzji oznacza, że organy w przypadku stwierdzenia ważnego interesu wnioskodawcy mogą, ale nie muszą należności umorzyć, choć jednocześnie rozstrzygnięcie wydane w tym trybie nie może mieć charakteru dowolnego. W świetle mających w sprawie zastosowanie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, w toku postępowania organy winny podjąć wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 7 K.p.a.), wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego (art. 77 K.p.a.), zaś wydając decyzję winny zastosować wymogi określone w art.107 §1 K.p.a. Oceniając zaskarżoną decyzję z punktu widzenia powyższych przepisów stwierdzić należy, że nie narusza ona prawa, a organ nie dopuścił się przekroczenia dozwolonych granic swobodnego uznania. Skarżąca domagając się przyznania ulgi w postaci rozłożenia na raty, powstałych z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne zaległości jako okoliczność przemawiającą za pozytywnym rozpoznaniem wniosku podała chorobę nowotworową jej córki i udzieloną jej pomoc finansową. Organ dysponując całokształtem materiału zebranego w sprawie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników M. W. wskazał, że powyższe okoliczności stanowiły podstawę rozłożenia na raty należności w 2007 r. Wówczas to skarżąca domagając się zastosowania wobec niej wnioskowanej ulgi przedłożyła dokumentację związaną z leczeniem córki, pobytem w szpitalu w 2007 r. Organ przychylając się do wniosku zastosował zawnioskowaną ulgę. W aktualnie złożonym, wniosku skarżąca ponownie powołała się na chorobę córki przedkładając te same dokumenty z leczenia szpitalnego oraz powołując się na fakt udzielonej jej pomocy finansowej. Powołując się na trudną sytuację finansową prowadzonego gospodarstwa z powodu utraty trzody chlewnej, nieurodzaju, niskich cen żywca a także zepsutych maszyn wskazała, że nie jest w stanie powyższych okoliczności wykazać. Pieniądze, które otrzymała z tytułu przyznanych dopłat przeznaczyła na zakup nawozów. Z uwagi na powołanie się na okoliczności, które stanowiły podstawę przyznania ulgi za wcześniejszy okres rozliczeniowy oraz niewykazania nowych okoliczności, organ odmówił przyznania wnioskowanej ulgi. W ocenie Sądu decyzja organu nie narusza granic swobodnego uznania, które jak już wcześniej wskazano pozwala ale nie nakazuje organowi przyznanie ulgi nawet w przypadku stwierdzenia okoliczności przemawiających za zastosowaniem ulgi, a tym bardziej w sytuacji gdy wnioskodawca nie wykazał okoliczności na które się powołuje. Słusznie organ wskazuje, że choroba córki i dokumenty na powyższą okoliczność opatrzone datą z 2007 r., wobec nie wskazania żadnych nowych dowodów nie mogą stanowić podstawy przyznania wnioskowanej ulgi za kolejny okres składkowy. Takiego skutku nie mogą również odnieść gołosłowne twierdzenia skarżącej odnośnie poniesionych przez nią strat w gospodarstwie. Faktem powszechnie znanym jest, że w prowadzenie każdej działalności, a tym bardziej rolniczej wpisane jest ryzyko ponoszenia strat. Tego rodzaju straty nie mogą stanowić nadzwyczajnych okoliczności, których stwierdzenie prowadziłoby do rozłożenia należności na raty. W takim bowiem razie stosowanie ulg przybrałoby formę powszechną a nie wyjątkową. Przebieg dotychczasowego postępowania wskazuje na to, że wszystkie wnioski skarżącej były załatwiane pozytywnie. Począwszy od wniosków o przesunięcie terminu zapłaty składki po czterokrotne zawieranie ze skarżącą układów ratalnych. Nie można zatem mówić o złej woli organu. Wręcz przeciwnie postępowanie to dowodzi tego, że organ wykazał się dobrą wolą przyznając skarżącej kolejno wnioskowane przez nią ulgi. To natomiast skarżąca ze składanych wniosków uczyniła stały sposób regulowania należności. Tymczasem zarówno odraczanie terminu płatności, czy też rozkładanie na raty stanowi wyjątek od zasady terminowego regulowania należności i nie może przybrać formy stałej praktyki. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 4 listopada 2010 r. , sygn. akt II GSK 989/2009, LexPolonica nr 2419878: "umarzanie płatności składek ubezpieczeniowych ma charakter wyjątkowy nie może stanowić gratyfikacji dla osób działających na niekorzyść instytucji wypłacającej środki dla osób rzetelnie partycypujących w ponoszeniu kosztów ubezpieczenia". Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art. 151 p.p.s.a.