I SA/Rz 253/11

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Małgorzata Futera po rozpoznaniu w dniu 13 czerwca 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J.D. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] marca 2011 r. Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za styczeń 2006 r. - postanawia – I. zwolnić skarżącą od kosztów sądowych ponad kwotę 500 (słownie: pięćset ) złotych, II. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Na wezwanie do uiszczenia wpisu od wniesionej skargi, skarżąca wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych, argumentując, że dysponuje bardzo skromnym dochodem w wysokości najniższego krajowego wynagrodzenia, a jej mąż uzyskuje 700 zł wynagrodzenia (kwota brutto). Dwoje dzieci podlega obowiązkowi szkolnemu, a najstarsza córka skarżącej studiuje, równocześnie uzyskując wynagrodzenie ze stosunku pracy w kwocie 800 zł (brutto). Z dalszych wyjaśnień wynika, że jest ona udziałowcem "A" Sp. z o.o. Skarżąca podała, że dochody w całości są konsumowane na niezbędne i konieczne potrzeby rodziny, w tym czynsz za mieszkanie (300 zł), zakupy artykułów żywnościowych oraz wydatki szkolne. Skarżąca nie prowadzi działalności gospodarczej, nie posiada jakichkolwiek oszczędności, a cały zgromadzony dotychczas majątek został zabezpieczony przez organ podatkowy w celu ochrony prawnej wykonania zobowiązań podatkowych. Brak zwolnienia od kosztów sądowych - jak argumentuje - pozbawi jej prawa do sądu. Rozpoznając wniosek zważono, co następuje: Na wstępie należy zaznaczyć, że rozpoznający sprawę referendarz sądowy posiłkował się aktami spraw i dodatkowymi oświadczeniami oraz wyjaśnieniami składanymi przez męża skarżącej w sprawach w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych oraz podatku od towarów i usług zawisłych przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Rzeszowie. Kierowane w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwana dalej P.p.s.a., wezwania do złożenia wyjaśnień dotyczących sytuacji materialnej skarżącego i jego rodziny, biorąc pod uwagę niewielki odstęp czasowy pomiędzy wnioskami małżonków, pozwalają na przyjęcie tych materiałów i wyjaśnień jako miarodajnych w rozpoznawanej sprawie. Co do zasady w postępowaniu sądowoadministracyjnym strona jest zobowiązana do ponoszenia kosztów związanych z jej udziałem w sprawie (art. 199 P.p.s.a.), a prawo pomocy jako instytucja o charakterze wyjątkowym winno być stosowane jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Okoliczności braku środków powinny być wiarygodnie udokumentowane, ponieważ zwolnienie od ponoszenia ciężaru postępowania sądowego stanowi de facto przerzucenie tego ciężaru na współobywateli. Dodać należy także, iż zasadność wniosku o prawo pomocy rozpatrywana jest z uwzględnieniem wysokości obciążeń finansowych jakie strona musi ponieść w tym konkretnym postępowaniu sądowym i jej możliwości finansowych. Z pierwotnej treści wyjaśnień udzielonych przez współmałżonka skarżącej wynika, że nikt z domowników nie posiada rachunków bankowych ani kart kredytowych, nikt nie prowadzi działalności gospodarczej, ani nie zasiada w organach osób prawnych, nie posiada własnego majątku, w tym udziałów i akcji, poza samochodem marki SAAB (należący do skarżącej samochód - został również zajęty przez organ egzekucyjny). Przedłożone zaświadczenia o zarobkach potwierdziły kwoty podane we wniosku PPF. Z umowy najmu lokalu z daty 4.05.2010 r. wynika, że "B" Spółka z o.o. z siedzibą w P., reprezentowana przez prezesa zarządu W.D. (mąż skarżącej) oddała do użytkowania skarżącej lokal o pow. 50 m² za czynsz miesięczny w kwocie 300 zł, obejmujący zgodnie z umową opłaty za wszystkie media. Z kolei z późniejszych wyjaśnień wynika, że córka skarżącej jest jedynym udziałowcem i równocześnie prezesem jednoosobowego zarządu podmiotu "A" Sp. z o.o. (klub jeździecki i stadnina koni). Brak jest natomiast we wniosku i w wyjaśnieniach wykazu majątku, który skarżąca określa jako zajęty ani informacji czy organ został ostatecznie zaspokojony z tegoż majątku i wówczas zasadnym byłoby twierdzenie o braku jakiegokolwiek majątku. Niewątpliwie natomiast rozporządzanie nim w takiej sytuacji zostało ograniczone. W rozpoznawanej sprawie trudno dać wiarę zapewnieniom skarżącej o wyjątkowo trudnej sytuacji jej i jej rodziny. Z pewnością biorąc pod uwagę kontekst spraw przekazanych Sądowi do rozpoznania, i to zarówno ze skarg męża skarżącej jak i jej samej, sytuacja ekonomiczna rodziny została skomplikowana, ale skarżąca nie wykazała, że jest ona na tyle trudna, że uniemożliwia jej uiszczenie jakichkolwiek opłat sądowych. Spółka, której jedynym udziałowcem jest studiująca córka skarżącej jest bez wątpienia pewnym przedsięwzięciem rodzinnym, sama skarżąca była wspólniczką spółki, której prezesem zarządu jest jej mąż, a obecnie wspólnikami - w miejsce małżonków – dwie osoby prawne i posiadała w niej udziały o łącznej wysokości 350.000 zł we współwłasności małżeńskiej. Przedstawiając swoją sytuację materialną jako ubóstwo, skarżąca nie wyjaśniła na co przeznaczyła niemałe przecież środki pieniężne pochodzące ze zbycia ww. udziałów. Brak wyciągów bankowych nie pozwala na zweryfikowanie przepływów pieniężnych skarżącej. Samo tylko zeznanie podatkowe nie wypełni tej luki. Trudno dać wiarę temu, że nikt z rodziny, za wyjątkiem męża skarżącej, nie jest właścicielem żadnych rachunków bankowych przeznaczonych dla przeprowadzania operacji finansowych, choćby z tego powodu, że stanowi to aktualnie duże utrudnienie w życiu codziennym, a w przypadku działalności prowadzonej przez córkę skarżącej w formie organizacyjnoprawnej jaką jest spółka z ograniczoną odpowiedzialnością – stanowi naruszenie prawa. Sytuację płatniczą skarżącej polepsza to, że rodzina korzysta z lokalu mieszkalnego należącej do kierowanej przez jej męża spółki na wyjątkowo korzystnych warunkach i ten element utrzymania znacząco obniża koszty. Czynsz najmu (300zł) zawiera wszystkie opłaty związane z korzystaniem z lokalu, zaś umowę najmu skarżąca zawarła ze swoim mężem działającym imieniem spółki. We wszystkich sprawach zainicjowanych skargami skarżącej, a także we wszystkich sprawach ze skarg jej męża, w sprawie działa pełnomocnik z wyboru. Nie sposób przypuszczać, że czyni to pro bono, a zatem wszystkie powyższe okoliczności przemawiają za tym, że możliwości płatnicze skarżącej i jej rodziny są większe niż deklarowane. Pomimo to w rozpoznawanej sprawie nie może ujść uwadze, że skarżąca wniosła w przedmiocie podatku od towarów i usług łącznie 17 skarg. Także mąż skarżącej z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w tej samej branży kwestionował przed sądem rozstrzygnięcia organów podatkowych przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych oraz w podatku od towarów i usług. Zatem wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy rozpatrywany był z uwzględnieniem całokształtu sytuacji i konieczności ponoszenia kosztów we wszystkich tych sprawach. Zdaniem rozpoznającego wniosek częściowe zwolnienie od kosztów sądowych (podobnie jak w przypadku męża skarżącej) pozostaje na poziomie zapewniającej skarżącej dostęp do sądu. Decydując o zwolnieniu od opłat sądowych czy też innych kosztów postępowania, należy mieć na względzie także to, że opłaty te są dochodami publicznymi, a te z kolei środkami publicznymi, które przeznacza się na wydatki publiczne. Z kolei dysponowanie środkami publicznymi zawsze podlega ograniczeniom z uwagi na ich redystrybucję w zakresie realizacji celów publicznych. Społeczna funkcja instytucji prawa pomocy nie powinna być nadużywana i dlatego zdaniem rozpoznającego wniosek referendarza sądowego, w okolicznościach faktycznych łączących się ze sprawami, uiszczenie opłaty równej wpisowi stałemu (500 zł) należnej w sprawach z zakresu zobowiązań podatkowych jest uzasadnione. Mając obraz sytuacji skarżącej ujawniony w aktach sprawy, we wniosku PPF, a także ustalony w dodatkowym postępowaniu mającym wyjaśnić sytuację materialną jej rodziny, należało stwierdzić, że ciężar poniesienia części kosztów sądowych nie wpłynie negatywnie na poziom egzystencji skarżącej i jej rodziny. Mając powyższe na uwadze, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a. postanowiono jak w sentencji.