I SA/Rz 267/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Jarosław Szaro po rozpoznaniu w dniu 24 lipca 2018 r. sprzeciwu S. L. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 10 lipca 2018 r. sygn. I SA/Rz 267/18, o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi S. L. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] lutego 2018 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za II kwartał 2012 r. - p o s t a n a w i a - utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. I SA/Rz 267/18 Uzasadnienie Zarządzeniem z dnia 15 maja 2018 r. referendarz sądowy pozostawił wniosek S. L. o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania, w sprawie z jego skargi na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] lutego 2018 r. nr [...], w przedmiocie podatku od towarów i usług za II kwartał 2012 r. Po rozpatrzeniu sprzeciwu Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie postanowieniem z dnia 7 czerwca 2018 r. - utrzymał w mocy zaskarżone zarządzanie. S. L., działający przez pełnomocnika – radcę prawnego, wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. W dniu 25 czerwca 2018 r. referendarz sądowy wezwała wnioskodawcę do określenia zakresu żądanego prawa pomocy i złożenia dodatkowego oświadczenia o stanie majątkowym, w tym dokumentów. W odpowiedzi z dnia 4 lipca 2018 r. pełnomocnik skarżącego podał, że domaga się zwolnienia od kosztów sądowych w całości, dodatkowego oświadczenia nie złożono. Postanowieniem z dnia 10 lipca 2018 r., referendarz sądowy odmówił S. L. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W sprzeciwie na powyższe postanowienie skarżący reprezentowany przez radcę prawnego wniósł o jego uchylenie i udzielenie prawa pomocy obejmującego zwolnienie z kosztów sądowych. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie: art. 258 § 2 pkt 2, pkt 6 i art. 257 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302; zwanej dalej P.p.s.a.) przez ich niewłaściwe zastosowanie. Podkreślenia wymaga, że w sprzeciwie pełnomocnik odnosi się do zarządzenia referendarza sądowego o pozostawieniu wniosku o prawo pomocy bez rozpoznania. Przedstawił on również argumentację dotyczącą bezzasadności pozostawienia wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy - bez rozpoznania. Treść sprzeciwu od postanowienia referendarza z dnia 10 lipca 2018 r. jest w zasadzie taka sama jak treść sprzeciwu od zarządzenia referendarza z dnia 15 maja 2018 r. o pozostawieniu wniosku bez rozpoznania. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje; Zgodnie z art. 260 § 1 P.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień referendarza sądowego, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 (w tym od postanowień o odmowie przyznania prawa pomocy określonych w art. 258 § 1 pkt 7 P.p.s.a.), sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Zwolnienie od kosztów sądowych objęte jest zatem zakresem częściowego prawa pomocy, które może być przyznane osobie fizycznej po wykazaniu przez nią braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Zawarty w art. 246 § 1 P.p.s.a. zwrot "gdy osoba ta wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Wnioskodawca winien zatem wykazać, że występują przesłanki uzasadniające jej udzielenie. W związku z tym to w interesie wnioskodawcy leży przedstawienie stosownej argumentacji, która potwierdzałaby jego niezdolność do pokrycia jakichkolwiek lub pełnych kosztów postępowania, tj. do podania wszystkich tych okoliczności, które wskazywać będą na fakt pozostawania w trudnej sytuacji materialnej. Wniosek powinien być rzetelnie sporządzony, a przedstawione w nim okoliczności powinny odpowiadać prawdzie (por. postanowienie NSA z dnia 17 stycznia 2008 r., sygn. II OZ 1400/07). Niewykazanie przez stronę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy przesłanek określonych w art. 246 P.p.s.a. obliguje sąd do odmowy uwzględnienia takiego wniosku. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, o jakim stanowi art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie oraz rodzinie minimum warunków socjalnych, natomiast przez wydatki utrzymania koniecznego należy rozumieć wydatki na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, takie jak żywność, mieszkanie, odzież i niezbędne opłaty (por. postanowienie NSA z dnia 29 stycznia 2008 r., sygn. I FZ 437/07). Ostatecznie to do Sądu należy uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania prawa pomocy we wskazanym zakresie. Wyjaśnienia wymaga, że dla uzyskania prawa pomocy nie wystarczy subiektywne przekonanie wnioskodawcy o zasadności jego otrzymania. Prawo pomocy może być przyznane, jeżeli strona wykaże, że zdobycie przez nią środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Podkreślić należy, że strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy powinna przekonać sąd administracyjny o swojej sytuacji majątkowej i finansowej i ją odpowiednio uwiarygodnić, Sąd zaś ma dokonać jedynie oceny przedstawionej sytuacji. Niewątpliwie im bardziej strona zobrazuje, udokumentuje tę sytuację, tym większe możliwości wnikliwej oceny ma sąd administracyjny. W przeciwnym razie strona musi się liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami braku wykazania przesłanek z art. 246 P.p.s.a. Jeżeli zaś wnioskodawca uchyla się od należytego i wiarygodnego wykazania swojej aktualnej sytuacji finansowej, nie przedstawiając danych dotyczących tej sytuacji lub przedstawiając dane dotyczące swojej sytuacji w sposób selektywny, Sąd nie ma jakichkolwiek podstaw do wydania rozstrzygnięcia o przyznanie prawa pomocy - uwzględniającego złożony sprzeciw. Należy mieć bowiem na uwadze, że Sąd nie może w jakikolwiek sposób domniemywać sytuacji materialnej i życiowej wnioskodawcy. Przedstawiona przez skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy sytuacja wzbudzała uzasadnione wątpliwości referendarza sądowego w związku z tym wezwaniem z dnia 25 czerwca 2018 r. pełnomocnik skarżącego został wezwany do określenia zakresu żądanego prawa pomocy i złożenia dodatkowego oświadczenia o stanie majątkowym, w tym dokumentów (k. 58-59 akt sądowych). W odpowiedzi z dnia 4 lipca 2018 r. pełnomocnik skarżącego podał, że domaga się zwolnienia od kosztów sądowych w całości i nie złożył dodatkowego oświadczenia. W ocenie Sądu referendarz sądowy trafnie ocenił, że wnioskodawca nie udzielił odpowiedzi na wezwanie z dnia 25 czerwca 2018 r., w zakresie złożenia oświadczenia o stanie majątkowym oraz dokumentów. Należy zgodzić się ze stanowiskiem referendarza sądowego, że skarżący nie wywiązał się z obowiązku wynikającego z wezwania z dnia 25 czerwca 2018 r., przez co uniemożliwił on poznanie jego sytuacji majątkowej i zdolności płatniczych. W konsekwencji nie można ustalić m.in. jakie osiąga dochody z prowadzonej działalności, jakie ponosi wydatki na poszczególne media w miejscu zamieszkania, na jakie cele przeznaczane są środki związane z utrzymaniem córki, skąd rodzina pozyskuje środki na pokrycie deficytu środków wynikającego ze złożonego oświadczenia. Nie przedstawiono też wyciągów z rachunków bankowych, deklaracji VAT i zeznań PIT, rachunków dotyczących ponoszonych opłat. W związku z powyższym powtórzyć należy za referendarzem sądowym, że na podstawie ujawnionych danych nie sposób ocenić, czy skarżący jest osobą ubogą, która samodzielnie nie jest w stanie podołać obowiązkowi wynikającemu z art. 199 P.p.s.a. (tj. ponoszenia kosztów postępowania związanych z własnym udziałem w sprawie), w tym uiścić tytułem wpisu sądowego od skargi 400 zł. Zdaniem Sądu skarżący nie zdołał wykazać, że spełnia ustawowe przesłanki, skutkujące uwzględnieniem jego wniosku. Podkreślenia wymaga również, że treść sprzeciwu na postanowienie referendarza z dnia 10 lipca 2018 r. w zasadzie jest identyczna jak treść sprzeciwu na zarządzenia referendarza z dnia 15 maja 2018 r. o pozostawieniu wniosku skarżącego bez rozpoznania. Do sprzeciwu nie dołączono żadnego nowego materiału dowodowego. Co więcej, w uzasadnieniu sprzeciwu nie podano żadnych konkretnych i rzeczowych argumentów przemawiających za uwzględnieniem wniosku w zakresie zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych. Dlatego nie może zyskać akceptacji Sądu argumentacja strony we wniosku o prawo pomocy - zgodnie z którą nie jest on w stanie ponieść kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie. W ocenie Sądu, referendarz sądowy trafnie odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, wykazując brak ziszczenia się przesłanek do zwolnienia od kosztów sądowych. Niezależnie od powyższego należy również zauważyć, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący, co w niniejszej sprawie nie miało miejsca. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 § 1 oraz § 3 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.