I SA/Rz 278/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Kazimierz Włoch Sędziowie WSA Małgorzata Niedobylska SO del. Piotr Popek / spr./ Protokolant sekr. sąd. Eliza Kaplita-Wójcik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 maja 2015r. sprawy ze skargi M. G. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lutego 2015r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od listopada 2002 roku do listopada 2004 roku - oddala skargę - Decyzją z dnia [...] lutego 2015 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm., dalej: k.p.a.) w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2015 r., poz. 121 dalej: u.s.u.s.) Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: Prezes ZUS) utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ( ZUS) z dnia [...] grudnia 2014 r. nr [...] odmawiającą M. G. (dalej wnioskodawczyni/skarżąca) umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia zdrowotne za okres od listopada 2002 r. do listopada 2004 r. w łącznej kwocie 7.709,76 zł, w tym z tytułu składek 3.314,76 zł i z tytułu odsetek za zwłokę do dnia wpływu wniosku o ulgę w kwocie 4.395,00 zł. Z akt sprawy wynika, że wnioskiem z dnia 21 października 2014 r. M. G. zwróciła się do ZUS - Oddział w M. o umorzenie zaległych składek na ubezpieczenie zdrowotne. We wniosku podała, że jest w trudnej sytuacji finansowej, korzysta z pomocy Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej (MOPS). Podała także, że z uwagi na stan zdrowia tylko w ciągu ostatniego roku przebywała sześciokrotnie w szpitalu, przeszła operację. Również jej mąż ma kłopoty ze zdrowiem. Do wniosku dołączyła decyzję o przyznaniu zasiłku okresowego przez MOPS. Po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego, w tym zebraniu materiału dowodowego, decyzją z dnia [...] grudnia 2014 r. nr [...] ZUS odmówił skarżącej umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od listopada 2002 r. do listopada 2004 r. w kwocie 3.314,76 zł oraz odsetek naliczonych do dnia wpływu wniosku o umorzenie w kwocie 4.395,00 zł. Organ powołał podstawę prawną, z której wynikał obowiązek opłacania składek na ubezpieczenie zdrowotne z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej i podstawę prawną do umorzenia należności z tytułu składek w osobniczym przypadku, tj. art. 28 ust. 1 i ust. 3a u.s.u.s. oraz rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365;dalej: rozporządzenie wykonawcze) i dokonał oceny przesłanek warunkujących umorzenie płatności w kontekście powołanych przepisów. W ocenie ZUS nie ma możliwości umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 1 u.s.u.s., bowiem nie zachodzi w sprawie całkowita nieściągalność składek. Rozpatrując natomiast wniosek pod kątem istnienia przesłanek z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz rozporządzenia wykonawczego, ZUS uznał, że na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego nie można uznać, że zapłacenie należności pozbawiłoby skarżącą i jej rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, biorąc pod uwagę analizę jej sytuacji życiowej przeprowadzoną w decyzji. Organ zaznaczył, że dłużniczka nie posiada zaległości podatkowych, jest współwłaścicielką majątku ruchomego (samochód osobowy Skoda Felicja z 1999 r. i lekka przyczepa ciężarowa) oraz nieruchomego (działka o pow.0,0312 ha i dom o pow. 200 m²). Wyjaśniając sytuację organ zaznaczył, że wnioskodawczyni uzyskuje rentę w kwocie 648,13 zł brutto, z czego pobierana jest kwota 162,03 w ramach egzekucji administracyjnej prowadzonej przez Dyrektora ZUS, a zatem do wypłaty pozostaje 407,77 zł, pobiera również zasiłek okresowy przyznany przez miejscowy MOPS. Mąż z którym prowadzi wspólne gospodarstwo domowe jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku (podejmuje się prac dorywczych). Z wyliczeń organu dokonanych na podstawie danych zadeklarowanych przez wnioskodawczynię wydatki związane z utrzymaniem wynoszą ok. 820 zł, przy czym organ podkreślił, że zamiast ponosić wydatki związane z utrzymaniem mieszkania należałoby je wynająć, zaś spłata rat kredytu nie korzysta z pierwszeństwa zaspokojenia przed wierzytelnościami publicznoprawnymi. Podkreślił także to, że pomimo choroby wnioskodawczyni prowadziła działalność gospodarczą. Ponadto zdaniem organu I instancji umorzenie tych należności byłoby przedwczesne z uwagi na prowadzone w tym przedmiocie postępowanie egzekucyjne. Zwracając się dniu 4 stycznia 2015 r. z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy dotyczącej umorzenie należności z tytułu składek, wnioskodawczyni wskazała na nieścisłości w decyzji wynikające z - jak to określiła - "niewiedzy", podając że w aktywności zawodowej (działalność gospodarcza) pomagali jej członkowie rodziny – mąż i dzieci z uwagi na stan zdrowia, związany między innymi z kłopotami z poruszaniem się. Wyjaśniła także, że składnik majątku męża w postaci odziedziczonego mieszkania wymaga bardzo wysokich nakładów na doprowadzenie do stanu używalności (brak prądu, gazu), dlatego nie może być źródłem dodatkowego dochodu, zwracając się na koniec o umorzenie samych odsetek. Prezes ZUS, utrzymując w mocy decyzję z dnia [...] grudnia 2014 r. powołał dokonaną w tej decyzji analizę argumentów związanych z odmową umorzenia zaległych składek na ubezpieczenie zdrowotne w kontekście sytuacji materialnej rodziny M. G. w celu ustalenia czy zachodzą wymienione w art. 28 ust. 1 i 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych przesłanki do umorzenia zaległości. Odnośnie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy organ podkreślił, że uwzględnił przesłanki umorzenia w kontekście wystąpienia ich całkowitej nieściągalności, ważnego interesu osoby zobowiązanej oraz interesu publicznego. Podkreślił, że poważna choroba, trwająca stosunkowo długo, nie ograniczyła skarżącej życiowo i była ona w stanie prowadzić działalność gospodarczą aż do 2013 r., zaś mieszkanie jako dodatkowy składnik majątku, w sytuacji braku środków na jego remont i czerpania korzyści z tytułu jego wynajmu, najkorzystniejsza byłaby w takiej sytuacji sprzedaż. Odnosząc się do umorzenia odsetek za zwłokę organ podkreślił, że niewywiązywanie się z obowiązków terminowego regulowania składek przekłada się na powstanie zadłużenia, na które składają się odsetki za zwłokę, które to z kolei zakład zobligowany jest naliczać. Ponadto w sprawie prowadzone jest postępowanie egzekucyjne z pobieranej renty z tytułu niezdolności do pracy, a powołane powyżej okoliczności posiadania majątku, zdaniem Prezesa ZUS, wykluczają wnioskodawczynię z kręgu podmiotów kwalifikujących się do umorzenia przedmiotowych należności. Na powyższą decyzję M.G. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę, w której zarzuciła organowi, że ten użył nieprzekonującej jej argumentacji w zakresie przytoczonych przesłanek przeciwko umorzeniu. Skarżąca przywołała w uzasadnieniu skargi okoliczności związane z genezą powstanie jej zadłużenia. Stanowczo odrzuciła argument organu dotyczący możliwości pokrycia zadłużenia z pieniędzy pochodzących ze sprzedaży posiadanego majątku w postaci mieszkania. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W rozpoznawanej sprawie nie doszło do naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby mieć wpływ na wynik sprawy, tj. przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, ani przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. Prawną podstawą wydania zaskarżonej decyzji Prezesa ZUS jest art. 28 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Przepis ten stanowi, że należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Zgodnie z ustępem 2, należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Natomiast całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze; 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Poza sporem jest, że w analizowanym wypadku żadna z powyższych przesłanek w odniesieniu do wnioskodawczyni nie zmaterializowała się. Świadczy o tym już choćby to, że postępowanie egzekucyjne jest prowadzone przez właściwego Naczelnika Urzędu Skarbowego i nie było przesłanek do jego umorzenia. Inne jeszcze warunki umorzenia należności zostały określone w rozporządzeniu powoływanym jako wykonawcze z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ( § 3 ust. 1). Przepis ten stanowi, że ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. W przypadku decyzji o umorzeniu należności z tytułu składek należy mieć na uwadze jej charakter uznaniowy, co oznacza, że nawet jeżeli zaistnieje któraś ze wskazanych powyżej przesłanek, nie powoduje to automatycznie po stronie ZUS obowiązku umorzenia jego należności. W takiej sytuacji organ ma obowiązek rozważyć czy zachodzą okoliczności wskazane we wniosku o umorzenie należności, dokonując rzetelnej i wnikliwej analizy całokształtu okoliczności sprawy. Na skutek takiego uznaniowego charakteru omawianego rozstrzygnięcia sprawowana przez sąd administracyjny jego kontrola, sprowadza się do oceny prawidłowości prowadzonego postępowania przez organ ubezpieczeniowy i zbadania formalnej prawidłowości decyzji, nie obejmuje natomiast zagadnień celowości i zasadności (por. wyrok WSA w Warszawie, sygn. III SA/Wa 1264/05, M.Pod. 2005/12/4). Odnosząc się do materiału dowodowego zebranego przez organ w przedmiotowej sprawie, stwierdzić na wstępie należy, że organ bardzo dokładnie, w sposób podyktowany obowiązkiem dochodzenia prawdy, ustalił wszystkie okoliczności mające znaczenie dla oceny sytuacji materialnej, rodzinnej i zdrowotnej wnioskodawczyni. Tak zebrany materiał poddał wnikliwej i wszechstronnej analizie dochodząc do przekonywujących wniosków co do możliwości spłaty przez Skarżącą ciążących na niej zobowiązań publicznoprawnych. Podejmując niekorzystne z punktu widzenia interesów Skarżącej rozstrzygnięcie organ miał przede wszystkim na uwadze, że wraz z mężem ciągle spłacają zobowiązania wobec banku, przeznaczając w ramach budżetu domowego środki na uregulowanie swoich zobowiązań o charakterze komercyjnym. Organ nie kwestionował trudnej sytuacji finansowej skarżącej i jej rodziny, jednak uznał, że skoro skarżąca jest w stanie spłacać inne zobowiązania (kredyt hipoteczny), posiada majątek ruchomy, a zwłaszcza nieruchomy w postaci nie tylko domu, który zaspokaja jej potrzeby mieszkaniowe, ale także działki, która może być zabezpieczeniem zaciągniętego zobowiązania na spłatę zaległości w opłacaniu składek zdrowotnych, to powinna ponieść także trud spłaty należności wobec ZUS-u. Ponadto jej mąż jest właścicielem mieszkania, które generuje jedynie koszty, obciążające skromny przecież budżet domowy. Te wyeksponowane okoliczności, przy istnieniu innych wskazujących na nienajlepszą sytuacje materialna Skarżącej, wskazują, że w jej przypadku istnieje możliwość spłaty należności z tytułu składek i nie spowoduje to zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanej i jej rodziny. Oczekiwania skarżącej co do przeznaczenia części majątku męża swojemu synowi i zachowanie substancji majątku w tym celu nie da się pogodzić z obowiązkiem spłaty zobowiązań wobec budżetu państwa. Słuszna jest także konstatacja organów, że należności publicznoprawne korzystają z pierwszeństwa w zaspokajaniu w trybie egzekucji. Wnioski wysnute przez organ, choć sprzeczne z oczekiwaniami skarżącej, nie wykraczają poza granice uznania administracyjnego zakreślone przez powołane powyżej przepisy regulujące umorzenie należności wobec ZUS-u. Dodać w sprawie należy, że należności z tytułu składek oraz cele na które są te składki przeznaczane, posiadają publicznoprawny charakter, a organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Dotyczy to także podejmowania decyzji w przedmiocie umarzania należności, którym ustawodawca nadał, co wyżej sygnalizowano, charakter uznaniowy, w którym interes strony powinien być brany pod uwagę łącznie z interesem społecznym. Umarzanie należności ma nieodwracalne i definitywne skutki, pozbawia ZUS możliwości egzekucji należności w przyszłości, w sytuacji gdy sytuacja materialna zobowiązanego uległaby znacznej poprawie, czego nie można wykluczyć. Dlatego działania organu mające na celu wyegzekwowanie tych należności są usprawiedliwione. Zdaniem Sądu stanowisko jakie zostało przyjęte przez organy w przedmiotowej sprawie jest zgodne z prawem, a organy w sposób pełny i wyczerpujący uzasadniły swoje stanowisko, z zachowaniem proporcji pomiędzy interesem społecznym a ważnym interesem strony. Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa i w oparciu o art. 151 ustawy (Dz.U. z 2012 r., poz. 270) należało orzec jak w sentencji.