I SA/Rz 3/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S.WSA Piotr Popek, Sędzia WSA Jacek Boratyn, Sędzia WSA Jarosław Szaro /spr./, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 21 kwietnia 2022 r. sprawy ze skargi M. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] listopada 2021 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości z tytułu opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi I. Oddala skargę. II. Przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie radcy prawnemu M. S. – Kancelaria Radcy Prawnego w R. kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć i 20/100) złotych, w tym podatek od towarów i usług w kwocie 55,20 (pięćdziesiąt pięć i 20/100) złotych za pomoc prawną udzieloną z urzędu. M.O. poddał kontroli Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] listopada 2021 r. nr [...]. Utrzymano nią w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z [...] września 2021 r. nr [...] o odmowie umorzenia, na wniosek skarżącego, zaległości z tytułu opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi za miesiące: październik, listopad i grudzień 2020 r. oraz styczeń i luty 2021 r., w łącznej kwocie 240 zł. Z przedstawionych Sądowi akt sprawy wynikało, skarżący w lutym 2021 r. zwrócił się do Wójta Gminy o udzielenie ulgi w ponoszeniu opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi (dalej: opłata), powołując się na zły stan zdrowia i wywołane tym trudności finansowe, w szczególności przez wydatki na leczenie. Odnośnie tego wniosku wydana została przez Wójta Gminy decyzja z [...] lutego 2021 r. Wniosek o ulgę ponowiono w marcu 2021 r. Odnośnie do tego podania decyzją z [...] kwietnia 2021 r. Wójt Gminy odmówił jego uwzględnienia, ale na skutek uwzględnienia odwołania strony decyzją z [...] lipca 2021 r. Samorządowego Kolegium Odwoławcze w [...] uchyliło zaskarżoną decyzję i skierowało sprawę do ponownego rozpatrzenia. W aktualnie przeprowadzonym postępowaniu decyzją z [...] września 2021 r. Wójt Gminy odmówił wnioskodawcy umorzenia opisanych na wstępie zaległości z tytułu opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi. Z ustaleń organu wynikało, że wnioskodawca gospodarstwo domowe prowadzi z żoną i synem, który pozostaje bez pracy. Głównym źródłem utrzymania rodziny jest jego emerytura w kwocie 2074,39 zł oraz emerytura żony w kwocie 1761,71 zł. Syn prowadzi gospodarstwo rolne o pow. [...] ha i użytkuje gospodarstwo rolne ojca (wnioskodawcy) o pow. [...] ha, pobierając dopłaty bezpośrednie oraz uzyskując zwrot podatku akcyzowego zawartego w cenie oleju napędowego. Rodzina jest objęta pomocą ośrodka pomocy społecznej. W 2021 r. otrzymała zasiłki celowe w łącznej kwocie 600 zł. Żona strony korzystała także z usług opiekuńczych. Od dnia 1 lipca 2020 r. wysokość opłaty od zamieszkiwanej przez stronę nieruchomości wynosi 48 zł. Przedłożone dokumenty, dokumentujące wydatki bytowe, nie wykazały, aby przekraczały one dochody rodziny. Nie przedłożono natomiast dowodów ponoszenia opłat za leczenie, w tym wizyty lekarskie i potwierdzających przebyte leczenie oraz status bezrobotnego syna. Nie stwierdzono zatem przesłanek, o jakich mowa w art. 67a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej, znajdującej zastosowanie w sprawie z mocy art. 6 ust. 12 ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymywaniu porządku i czystości w gminach. Przedstawione przez stronę informacje nie mają charakteru nadzwyczajnego, a konieczność leczenia nie została potwierdzona. Zaległa opłata nie jest wysoka, a jej uregulowanie znajduje się w możliwościach płatniczych strony. Opisaną na wstępie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało decyzję organu I instancji w mocy. Organ odwoławczy uznał, że nie było podstaw do zakwestionowania prawidłowości rozstrzygnięcia organu I instancji. W sprawie ustalono sytuację majątkową i zdrowotną rodziny. Ciężar dowodzenia występowania ważnego interesu wnioskodawcy lub ważnego interesu publicznego obciąża stronę, która z tego faktu zamierza wywieść dla siebie korzystne skutki prawne. Udzielenie ulgi pozostawiono zaś uznaniu organu. W ocenie organu, kwota zaległości znajduje się zasięgu możliwości płatniczych wnioskodawcy. W skardze podniesiono, że organy nie zrozumiały sytuacji, w jakiej znajduje się skarżący, w tym ciężkiego stanu zdrowia jego i żony oraz braku środków na leczenie. Tylko na własne wizyty lekarskie wydatkuje miesięcznie 3 razy po 600 zł, a emerytury otrzymuje 2070 zł. Wydatkuje ponadto na utrzymanie swoje i żony oraz miejsca zamieszkania. Wydatki na leczenie żony wynoszą 400 zł. Nie zgadza się z możliwością odmowy udzielenia ulgi pomimo stwierdzenia podstaw do jej przyznania. Decyzje uznaje za krzywdzące. Negatywnie ocenia działalność organów obu instancji. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas wyrażone stanowisko w sprawie. Wyznaczony na zasadzie prawa pomocy pełnomocnik skarżącego w piśmie z 16 marca 2022 r. podniósł, że decyzje wydano z naruszeniem art. 6q ust. 1 ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymywaniu czystości i porządku w gminach oraz art. 67a § 1 pkt 3 i art. 122 Ordynacji podatkowej. Nie przeprowadzono bowiem kompleksowej oceny sytuacji, w jakiej znajduje się skarżący, w tym uwarunkowań ekonomicznych i rodzinnych, okoliczności związanych z przyczynami powstania zaległości. Skarżący przedstawił wykaz ponoszonych wydatków podkreślając, że syn nie może podjąć zatrudnienia, ponieważ sprawuje nad nimi (rodzicami) opiekę. Sytuacja finansowa skarżącego jest bardzo trudna. Wojewódzki Sąd Administracyjny miał na uwadze, co następuje: Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie, a sformułowane w niej zarzuty, oraz zarzuty pełnomocnika skarżącego, nietrafne. Sąd nie stwierdził podstaw do zastosowania względem kontrolowanych decyzji obu instancji środków określonych w art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. 2022 r. poz. 329; dalej: "P.p.s.a."). Uwzględnienie skargi i uchylenie decyzji mogłoby nastąpić tylko w razie stwierdzenia przez Sąd naruszenia przez organ prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ponadto Sąd stwierdza nieważność decyzji, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (w tym Ordynacji podatkowej). Może też stwierdzić wydanie decyzji z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach szczególnych. Żadna z powyższych okoliczności w kontrolowanych sprawach jednak nie zaistniały. Skarżący ubiegał się o ulgę w zapłacie zaległości w regulowaniu opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi. Nie było sporu między stronami ani co do obowiązku ponoszenia opłaty od trzyosobowego gospodarstwa domowego, ani jej wysokości. Kwestie te uregulowane zostały w ustawie z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (dalej: "ustawa", zob. art. 6h ust. 1, art. 6i ust. 1, art. 6j ust. 1, art. 6k ust. 1 ustawy), a także w akcie prawa miejscowego – powołanej w decyzjach uchwale rady gminy, która określała wysokość opłat (16 zł miesięcznie od każdej osoby zamieszkującej dana nieruchomość) i częstotliwość ich ponoszenia. Utrzymanie czystości i porządku w gminach należy do obowiązkowych zadań własnych gminy. Właściciele wszystkich nieruchomości na terenie gminy objęci są systemem gospodarowania odpadami komunalnymi. Z tego tytułu obowiązani są, stosownie do art. 6h ustawy, do ponoszenia na rzecz gminy opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi. Opłaty te stanowią dochód gminy (art. 6r ust. 1 ustawy). Środki te mogą być przeznaczane na ścisłe określane cele związane zasadniczo z pokrywaniem kosztów funkcjonowania systemu gospodarowania odpadami komunalnymi (zob. przepisy art. 6r ustawy). W sprawach dotyczących opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi stosuje się przepisy ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa, z tym że uprawnienia organów podatkowych przysługują wójtowi (art. 6q ust. 1 ustawy; niezasadnie organ I instancji powołał się na przepis art. 6 ust. 12 ustawy, ale nie miało to wpływu na wynik sprawy i zostało skorygowane przez organ odwoławczy). Poprzez to odesłanie właściciele nieruchomości mogą ubiegać się o udzielenie ulgi w ponoszeniu opłaty, na zasadach określonych w Ordynacji podatkowej. W myśl art. 67a § 1 O.p., organ podatkowy, na wniosek podatnika, przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, może: 1) odroczyć termin płatności podatku lub rozłożyć zapłatę podatku na raty; 2) odroczyć lub rozłożyć na raty zapłatę zaległości podatkowej wraz z odsetkami za zwłokę lub odsetki od nieuregulowanych w terminie zaliczek na podatek; 3) umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną. Stosowanie tych przepisów oznacza, że uprawnienia organu podatkowego wykonuje wójt gminy, a w miejscu podatnika występuje właściciel nieruchomości, na którym ciąży obowiązek uregulowania opłaty (albo inny podmiot zobowiązany do ponoszenia opłaty, o którym mowa w art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy). Podstawę prawną rozstrzygnięć organów stanowił art. 67a § 1 pkt 3 O.p. Powodem negatywnej dla wnioskodawcy decyzji był brak stwierdzenia przesłanek warunkujących jego uwzględnienie. Nie stwierdzono ani ważnego interesu podatnika, ani interesu publicznego w udzieleniu ulgi. Z ustaleń organów wynikało, że zadłużenie wnioskodawcy wynosi 240 zł i powstało ono w opłatach od października 2020 r. do lutego 2021 r. Dochody skarżącego i żony to odpowiednio 2074,39 zł i 1761,71 zł. Skarżący powoływał się na fakt leczenia siebie i żony, w tym korzystanie z prywatnych wizyt lekarskich, ale okoliczności tej w żaden sposób nie wykazał. Podobnie nie wykazano statusu bezrobotnego syna, który gospodaruje na gruntach rolnych swoich i ojca (wnioskodawcy), pobierając dopłaty rolnicze oraz zwrot podatku akcyzowego zawartego w cenie paliwa. Rodzina korzystała z pomocy społecznej, w postaci zasiłków celowych oraz usług opiekuńczych świadczonych na rzecz żony. Wydatki bytowe nie przekraczają posiadanych dochodów. W tych okolicznościach Wójt Gminy uznał, że wymienione przez skarżącego wydatki nie mają nadzwyczajnego charakteru, lecz są ponoszone przez większość właścicieli nieruchomości. Nie zaistniały również w ostatnim czasie żadne szczególne okoliczności, które mogłyby wpłynąć na pogorszenie się jego sytuacji życiowej i materialnej, a konieczność leczenia nie została oparta na żadnych dowodach. Stanowisko to podzielił i podtrzymał organ odwoławczy. W Ordynacji podatkowej nie zostało wyjaśnione żadne z dwóch istotnych pojęć, jakimi posłużył się ustawodawca w art. 67a § 1 O.p. Uzasadnienia decyzji organów obu instancji nie zawierają pogłębionej analizy tych wyrażeń, ale w świetle art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. okoliczność ta sama w sobie nie mogła mieć istotnego wpływu na wynik sprawy. Ważny interes podatnika łączyć należy z sytuacją faktyczną, gdy z powodu zazwyczaj nadzwyczajnych, losowych przypadków, nie jest on w stanie uregulować zaległości podatkowych (w sprawie skarżącego: opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi), albo gdy obiektywnie nie pozwala na to posiadany zasób majątkowy. Może do nich zostać zaliczona utrata pracy lub innego źródła utrzymania albo majątku, nieprzewidziane wydatki na zaspokojenie podstawowych potrzeb bytowych, w tym zdrowotnych, brak dochodu lub bardzo niskie środki własne. Są to w każdym razie sytuacje, które w razie uregulowania bieżących należności lub zadłużenia mogą zachwiać podstawami egzystencji strony lub członków rodziny. Dla uznania zaistnienia "ważnego interesu" nie wystarczy ustalenie trudnej sytuacji finansowo-osobistej; musi ona mieć charakter wyjątkowy, istotnie różniący ją od sytuacji innych podmiotów. Z kolei interes publiczny to dyrektywa wymagająca respektowania wartości wspólnych dla całego społeczeństwa lub danej społeczności lokalnej. Udzielenie takiej ulgi powinno mieć miejsce w szczególności wtedy, gdy jej odmowa mogłaby doprowadzić do skutków niepożądanych z punktu widzenia indywidualnego lub społecznego, odnoszących się do wnioskodawcy i jego rodziny (domowników). Nie powinno jednak mieć charakteru powtarzającego się. Powinno być traktowane jako incydentalna pomoc w stabilizacji trudnej sytuacji finansowej, która pozwoli przezwyciężyć przejściowe trudności ekonomiczne. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy i ograniczona aktywność dowodowa samego wnioskodawcy (odebrania kilku oświadczeń), pomimo ponawiania analizy jego sytuacji majątkowej, nie dały podstaw do uchylenia przez Sąd kontrolowanych decyzji z uwagi na pewne niedostatki argumentacyjne organów. Na podstawie argumentów, informacji i dowodów wynikających z akt sprawy nie można było przyjąć, że w sprawie skarżącego ziściła się przesłanka ważnego interesu właściciela nieruchomości zobowiązanego do ponoszenia opłaty, albo interesu publicznego. Skarżący posiada z żoną stałe źródła dochodu i wszyscy wraz z synem mają zaspokojone potrzeby mieszkaniowe. Ze złożonych oświadczeń nie wynika, aby mieli trudności w regulowaniu bieżących zobowiązań, w tym spłaty pożyczki lub regulowaniu rachunków związanych z utrzymaniem miejsca zamieszkania, albo nabywaniem żywności. Nie zostały natomiast ujawnione informacje na temat aktywności zarobkowych syna, za którego opłata także jest naliczana, poza oświadczeniem skarżącego, że nie może podjąć zatrudnienia z powodu opieki nad rodzicami. Nie zdołano również potwierdzić, znaczących w kontekście dochodów rodziny, wydatków na prywatne wizyty lekarskie. Nie ma wprawdzie podstaw do negowania tej okoliczności, zwłaszcza jeżeli uwzględnić wiek skarżącego i jego żony, ale skarżący we własnym interesie powinien zadbać o należyte dokumentowanie tak istotnych wydatków, aby nie mieć trudności w wykazaniu przesłanki "ważnego interesu". Słusznie w tej kwestii organ odwoławczy zwrócił uwagę, że pozyskanie takiego dokumentu nie powinno nastręczać jakichkolwiek trudności. Choć obowiązek gromadzenia dowodów ciąży na organach administracji publicznej, to jednak w interesie podmiotu ubiegającego się o ulgę jest występowanie z inicjatywą dowodową i wpływania na treść czynionych ustaleń faktycznych. Sąd nie neguje, że rodzina skarżącego może nie dysponować środkami, które pozwalają na dużą swobodę wydatkową, a nawet musiała korzystać w przeszłości z pewnych świadczeń z pomocy społecznej. Niemniej, obowiązek ponoszenia przedmiotowej opłaty jest powszechny. Sama opłata stanowi formę dofinansowania gminnego systemu gospodarki odpadami komunalnymi, gwarantując właścicielom zamieszkiwanych nieruchomości regularny odbiór odpadów komunalnych, a gminom środki na realizację tego zadania. Umorzenie zaległości stanowi ostateczną rezygnację z należności i musi być traktowane wyjątkowo, jako poważne odstępstwo od zasady równości. Kwota obciążenia (48 zł), ani objęta postępowaniem zaległość (240 zł), która powstała poprzez całkowite zaniechanie regulowania opłaty, nie są na tyle znaczące, aby w opisanych przez skarżącego okolicznościach uzasadniały zwolnienie właściciela nieruchomości z tego obowiązku prawnego. Wnioski, jakie organy wyciągnęły na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego (brak ziszczenia się przesłanek), poddają się kontroli i nie można ich było uznać za naruszające przepisy określone w art. 145 P.p.s.a. w powiązaniu z odnośnymi przepisami Ordynacji podatkowej ze sfery gromadzenia i oceny dowodów. Skarżący nie zdołał wykazać, że regulowanie na bieżąco takiej należności, ani powstałej zaległości, pozbawi go środków niezbędnych do zaspokojenia podstawowych potrzeb bytowych. Jeżeli jednak jego sytuacja ulegnie pogorszeniu, albo dysponując wiedzą płynącą z uzasadnienia decyzji, albo niniejszego uzasadnienia, zdoła zgromadzić niezbędne dokumenty, które pozwolą uznać wykazanie (ziszczenie się) przesłanek określonych w art. 67a § 1 O.p., nie będzie przeszkód prawnych do zgłoszenia nowego wniosku o udzielenie ulgi, o jakiej mowa w tym przepisie, takiej samej, albo innej rodzajowo, np. rozłożenia zaległości na raty. Dotychczas organy przesłanki z art. 67a § 1 O.p. obowiązane były badać na dzień wydania kontrolowanych przez Sąd decyzji. Z podanych względów, na podstawie art. 151 P.p.s.a., Sąd postanowił skargę oddalić jako niezasadną.