I SA/Rz 321/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Jarosław Szaro, Sędzia WSA Grzegorz Panek, Sędzia WSA Piotr Popek /spr./, Protokolant ref. Karolina Gołąbek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 października 2025 r. sprawy ze skargi K. J. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 10 czerwca 2025 r. nr 350000/70-73/417623/2023 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne oraz ubezpieczenie zdrowotne w części finansowanej przez ubezpieczonych (pracowników) oddala skargę. Przedmiotem skargi wniesionej przez K. J., (dalej: Skarżący/Wnioskodawca) jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, (dalej: ZUS, organ ), z 10 czerwca 2025 r. nr 350000/70-73/417623/2025 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne oraz ubezpieczenie zdrowotne w części finansowanej przez ubezpieczonych (pracowników). Zaskarżona decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym. Wnioskiem z 23 marca 2021 r. Skarżący zwrócił się do ZUS o umorzenie całości zaległych składek wobec ZUS. Przedmiotowy wniosek obejmował m.in. należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników. Postanowieniem z 8 kwietnia 2021 r. ZUS zawiesił postępowanie w sprawie wniosku o umorzenie należności z tytułu składek z uwagi na trwające postępowanie w sprawie ustalenia wysokości zadłużenia i przedawnienia składek. do czasu rozstrzygnięcia przez sąd odwołania Wnioskodawcy od decyzji z 25 lutego 2021 r. nr 350000/0058836/2021 odmawiającej skarżącemu przedawnienia składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w okresie od października 2001 r. do stycznia 2016 r. W związku z wyrokiem Sądu Apelacyjnego w R. z [...] marca 2025 r. sygn. akt [...] oddalającym apelację od wyroku Sądu Okręgowego w R. z dnia [...] grudnia 2022 r. sygn. akt [...] ZUS postanowieniem z 7 kwietnia 2025 r. nr 350000/71/91415/2021 podjął zawieszone postępowanie w sprawie wniosku Skarżącego z 23 marca 2021 r. o umorzenie należności z tytułu składek. Następnie decyzją z 28 kwietnia 2025 r. wydaną na podstawie art. 61a § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572), dalej: k.p.a. w związku z art. 30 i art. 83b ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2025 r., poz. 350.), dalej: u.s.u.s, ZUS odmówił wszczęcia postępowania w sprawie rozpatrzenia wniosku Skarżącego o umorzenie składek na ubezpieczenie społeczne za okres [, 01/2009-07/2009, 09/2009-04/2015 oraz na ubezpieczenie zdrowotne za okres 01/2009-09/2009, 01/2010, 04/2010-12/2013, 03/2014-03/2015 za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez ubezpieczonych. Organ wyjaśnił, że do składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych (składki finansowane przez osoby ubezpieczone nie będące płatnikami tych składek), zgodnie z art. 30 u.s.u.s. nie stosuje się art. 28 na podstawie którego ZUS umarza należności z tytułu składek. Oznacza to, że w stosunku do tego rodzaju składek ZUS nie może badać przesłanek umorzenia przewidzianych w art. 28 u.s.u.s. Wobec powyższego mając na uwadze art. 61a § 1 k.p.a. ZUS odmówił Wnioskodawcy wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne oraz ubezpieczenie zdrowotne w części finansowanej przez ubezpieczonych (pracowników). Od powyższej decyzji Wnioskodawca wniósł odwołanie, po rozpatrzeniu którego ZUS decyzją z dnia 10 czerwca 2025 r. nr 350000/70-73/417623/2025 utrzymał w mocy rozstrzygnięcie z 28 kwietnia 2025 r. Organ odwoławczy podtrzymał stanowisko organu I instancji, że do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek nie stosuje się przepisu art. 28 u.s.u.s., na podstawie którego ZUS umarza należności z tytułu składek. Organ podkreślił, że w przepisie tym ustawodawca użył sformułowania "nie stosuje się" co oznacza to, że w stosunku do wymienionych w nim należności wykluczone jest podjęcia jakiegokolwiek rozstrzygnięcia w sprawie ich umorzenia a zatem organ zobligowany był do wydania postanowienia o odmowie wszczęcia. Organ odwoławczy poinformował Wnioskodawcę, że rozstrzygnięcie na podstawie przepisów możliwych do zastosowania w kwestii umorzenia należności z tytułu składek finansowanych przez płatnika będzie ujęte w osobnej decyzji, Wnioskodawca złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Rzeszowie na powyższą decyzję ZUS z 10 czerwca 2025 r. wnosząc o jej uchylenie oraz o uchylenie poprzedzającej jej wydanie decyzji z 28 kwietnia 2025 r. W ocenie Skarżącego ZUS bezpodstawnie odmówił wszczęcia postępowania w sprawie wniosku o umorzenie należności wobec ZUS. Zdaniem Wnioskodawcy ZUS powinien umorzyć zobowiązania ze względu na jego stan zdrowia. Skarżący zarzucił ponadto, że decyzja została podpisana przez N. P. a z treści pieczątki nie wynika, żeby działała ona z upoważnienia Prezesa ZUS. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Skarga nie mogła zostać uwzględniona, gdyż wydana w sprawie decyzja mieści się w granicach prawa. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m. in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., dalej: "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, że sąd rozpoznając skargę ocenia, czy zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego bądź przepisów postępowania. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Badając legalność zaskarżonej decyzji Sąd nie stwierdził naruszenia przez organ administracji przepisów prawa materialnego lub procesowego w stopniu uzasadniającym uwzględnienie skargi. Przechodząc do meritum sprawy przypomnieć należy, że zgodnie z art. 28 ust. 1 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez organ, z uwzględnieniem ust. 2-4. Jak stanowi art. 28 ust. 2 u.s.u.s. – należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Przepis art. 28 ust. 3 u.s.u.s. doprecyzowuje w tym względzie ust. 2 tego artykułu, zawiera bowiem zamknięty katalog sytuacji, w których zachodzi całkowita nieściągalność, tj.: (1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości nie podlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; (2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe; (3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa; (4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; (4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; (4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym; (4c) ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe; (5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; (6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Podkreślić należy, że zgodnie z art. 30 u.s.u.s. do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek nie stosuje się przepisu art. 28 z wyłączeniem ust. 3 pkt 4c. Wprowadzenie przez ustawodawcę zastrzeżenia, o którym mowa w art. 30 u.s.u.s. oznacza, że możliwość umarzania składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami została bezwzględnie wyłączona. W związku z powyższym organ prawidłowo wyjaśnił skarżącemu, że płatnikowi składek w ogóle nie przysługuje prawo domagania się ich umorzenia, gdyż to nie on, a ubezpieczony ponosi rzeczywisty ciężar finansowy tych składek. Płatnik jest jedynie pośrednikiem, który odprowadza składki do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, a zatrzymanie tych składek lub rozporządzenie nimi stanowi w istocie naruszenie przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Rola, jaką pełni pracodawca będący płatnikiem składek finansowanych przez ubezpieczonych wyklucza powoływanie się przez niego na własną trudną sytuację majątkową czy zdrowotną jako przesłankę uzasadniającą rezygnację przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych z egzekwowania składek, których realny ciężar finansowy ponieśli ubezpieczeni. Tymczasem w niniejszej sprawie nie budzi wątpliwości, że wniosek skarżącego z dnia 23 marca 2021 r. o umorzenie należności składkowych dotyczył zarazem zaległych składek za osoby zgłaszane do ubezpieczeń (pracowników) przez nich finansowanych jak też finansowanych przez płatnika (wnioskodawcę). Słusznie zatem, w tej części, w której z mocy prawa nie jest możliwe stosowanie instytucji umorzenia, organ odmówił wszczęcia postępowania w tej sprawie na podstawie art. 61a k.p.a.. Jak wynika z przywołanego przepisu, gdy żądanie zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Powyższa decyzja nie oznacza oczywiście, że w pozostałej części wniosek nie będzie rozpoznany, przeciwnie, organ wyraźnie zaznaczył w zaskarżonej decyzji, że w pozostałym zakresie objętym wnioskiem o umorzenie zostanie wydana odrębna decyzja. Zwrócić wszak należy skarżącemu uwagę, że przedmiotem badania organu będzie weryfikacja ustawowych przesłanek umorzenia zaległości składkowych, a więc m.in. w aspekcie akcentowanego przez niego złego stanu zdrowia, a nie istnienie tych zaległości czy ich wysokość. W tym zakresie (ustalenie wysokości zadłużenia i przedawnienia składek), jak wskazał organ w odpowiedzi na skargę, toczyło się postępowanie przed sądami powszechnymi, co było notabene przyczyną zawieszenia postępowania zainicjowanego przedmiotowym wnioskiem skarżącego. W ocenie Sądu zasadnie zatem wydano wobec skarżącego decyzję odmawiającą wszczęcia postępowania w sprawie o umorzenie składek na ubezpieczenie społeczne oraz na ubezpieczenie zdrowotne za wskazane okresy za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez ubezpieczonych (pracowników). Odnośnie zastrzeżeń skarżącego co do formalnej prawidłowości wydania zaskarżonej decyzji wyjaśnić jeszcze należy, że upoważnienie do wydawania decyzji przez N. P. w sprawach o umorzenie należności wobec ZUS wynika z upoważnienia Prezesa ZUS wydanego na podstawie art. 73 ust. 1 u.s.u.s. oraz § 2 ust. 2 pkt 2 statutu Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, stanowiącego załącznik do rozporządzenia Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 4 marca 2021 r. w sprawie nadania statutu Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2021 r. poz. 431). Podsumowując Sąd stwierdza, że nie doszło do naruszeń przepisów wymienionych w skardze, które skutkowałyby koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji. W tym stanie sprawy, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skarga została oddalona.