I SA/Rz 330/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jacek Surmacz /spr./ Sędziowie NSA Bożena Wieczorska WSA Kazimierz Włoch Protokolant sek.sąd. T.Tochowicz po rozpoznaniu w dniu 10marca 2005r. na rozprawie- sprawy ze skargi "A" Spółka akcyjna Oddział w T. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] lipca 2004r. Nr [...] w przedmiocie zwrotu tytułów wykonawczych - oddala skargę - I SA/Rz 330/04 Uzasadnienie Dyrektor Izby Skarbowej, postanowieniem z dnia (...) lipca 2004r. nr (...), na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 i art. 144 k.p.a. oraz art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jednolity Dz.U. z 2002r., nr 110, poz. 968 ze zm.; powoływana dalej jako: ustawa egzekucyjna), po rozpatrzeniu zażalenia wierzyciela: Zakładu Energetycznego S.A. na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia (...) kwietnia 2004r. nr (...)w sprawie zwrotu tytułów wykonawczych wierzycielowi, utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu swojego postanowienia organ odwoławczy wskazał, że organ I instancji opisanym postanowieniem zwrócił wierzycielowi tytuły wykonawcze wystawione na zobowiązanych: G. O., C. K., K. R. w związku z niespełnieniem wymogów określonych obowiązującymi przepisami, a mianowicie wierzyciel nie wskazał orzeczenia, z którego wynikła należność, ani nie dołączył odpisu takiego orzeczenia. Organ I instancji podniósł również, że art. 57 ustawy z dnia 10 kwietnia 1997r. Prawo energetyczne (Dz.U. z 2003r., nr 153, poz. 1504 ze zm.: powoływana dalej jako: Prawo energetyczne), nie stanowi samoistnej i wystarczającej podstawy do dochodzenia należności z tytułu nielegalnego poboru energii elektrycznej. Zażalenie na postanowienie organu I instancji wniósł wierzyciel. Dyrektor Izby Skarbowej uznał, że zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 2 § 1 pkt 1d ustawy egzekucyjnej, egzekucji administracyjnej podlegają należności pieniężne przekazane do egzekucji administracyjnej na podstawie innych ustaw. Z kolei art. 57 ust. 2 Prawa energetycznego stanowi, że opłaty z tytułu nielegalnego pobierania paliw lub energii z sieci przedsiębiorstwa energetycznego podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Art. 3 § 1 ustawy egzekucyjnej dodatkowo stanowi, że egzekucję administracyjną stosuje się do obowiązków określonych w art. 2, gdy wynikają one z decyzji lub postanowień właściwych organów, albo - w zakresie administracji rządowej i jednostek samorządu terytorialnego - bezpośrednio z przepisu prawa, chyba że przepis szczególny zastrzega dla tych obowiązków tryb egzekucji sądowej. Należność z tytułu opłaty za nielegalny pobór energii elektrycznej ma charakter cywilnoprawny, bez wątpienia nie wynika ona ani z decyzji ani postanowienia właściwego organu, nie jest również należnością z zakresu administracji rządowej i jednostek samorządu terytorialnego, wynikającą bezpośrednio z przepisu prawa. Art. 4 ustawy egzekucyjnej stanowi, że do obowiązków, które wynikają z decyzji, postanowień lub innych orzeczeń niż określone w art. 3 i art. 3a stosuje się egzekucję administracyjną tylko wówczas, gdy odrębne ustawy tak stanowią. Wynika więc z tego, że egzekucję administracyjną stosuje się również do obowiązków, które wynikają z innych orzeczeń, jak również gdy są określone we wskazanych wyżej przepisach, jeżeli odrębne ustawy tak stanowią. Cech takiego orzeczenia nie zawiera jednak taryfa dla energii elektrycznej, która jest rodzajem cennika i nie jest skierowana do indywidualnego adresata. Ustawa egzekucyjna dopuszcza możliwość dochodzenia w drodze egzekucji administracyjnej obowiązków określonych w art. 2 tej ustawy - czyli również opłaty z tytułu nielegalnego pobierania energii elektrycznej, ale tylko wtedy, gdy należność ta wynika z decyzji, postanowienia lub innego orzeczenia, a także w zakresie administracji rządowej i jednostek samorządu terytorialnego bezpośrednio z przepisu prawa. Nie jest natomiast dopuszczalne dochodzenie należności w trybie administracyjnym jedynie na podstawie samoobliczenia wierzyciela (na podstawie taryfy), bez uprzedniego wydania wskazanych aktów czy orzeczeń. Sam rachunek wystawiony przez wierzyciela nie jest tytułem egzekucyjnym. Jeżeli więc osoba, której wystawiono rachunek o zapłatę z tytułu nielegalnego poboru energii nie uiści żądanej należności, to wierzyciel może dochodzić tej należności w drodze procesu cywilnego celem uzyskania tytułu egzekucyjnego zaopatrzonego w klauzulę wykonalności i dopiero samo zaspokojenie wynikające z tytułu egzekucyjnego nastąpi w postępowaniu egzekucyjnym w administracji, o czym stanowi art. 57 ust. 2 Prawa energetycznego. Dyrektor Izby Skarbowej zauważył również, że zgodnie z art. 29 § 2 zdanie pierwsze ustawy egzekucyjnej, jeżeli obowiązek którego tytuł wykonawczy dotyczy nie podlega egzekucji administracyjnej lub tytuł nie spełnia wymogów określonych w art. 27 § 1 i 2 organ egzekucyjny nie przystępuje do egzekucji, zwracając tytuł wierzycielowi. Odnosząc się do zarzutu zawartego w zażaleniu organ odwoławczy podał, że zasadny był zwrot również tytułu wykonawczego wystawionego na dłużniczkę G. O., pomimo dołączenia orzeczenia sądu karnego nakazującego naprawienie szkody wyrządzonej przestępstwem, tym bardziej, że nie daje on wierzycielowi prawa do żądania odsetek za zwłokę na podstawie takiego wyroku. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej wniósł "A" SA Oddział w T. - Zakład Energetyczny, zarzucając naruszenie prawa materialnego, a w szczególności art. 57 § 1 i § 2 Prawa energetycznego w zw. z art. 2 § 1 pkt 5 i art. 3 § 1 ustawy egzekucyjnej, w szczególności poprzez zwrot prawidłowo wystawionych trzech tytułów wykonawczych skierowanych przez wierzyciela do egzekucji w trybie przepisów ustawy egzekucyjnej, przeciwko trzem sprawcom kradzieży energii elektrycznej na jego szkodę, pomimo istnienia ustawowego obowiązku ściągania opłat za nielegalny pobór energii elektrycznej w tym trybie i wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości ewentualnie stwierdzenie wydania postanowienia z naruszeniem prawa. W uzasadnieniu skargi podkreślono, że czyn nielegalnego poboru energii elektrycznej jest czynem zabronionym w rozumieniu stosownych przepisów prawa i zasadza się na dwóch płaszczyznach odpowiedzialności: cywilnej i karnej. W konsekwencji jego sprawca może ponieść odpowiedzialność za wyrządzoną szkodę, ale również musi się liczyć z odpowiedzialnością za popełnione przestępstwo kradzieży (art. 278 § 5 Kodeksu karnego). Przestępstwo kradzieży energii elektrycznej ma wymiar moralny, ale przede wszystkim niesie zagrożenie dla życia i zdrowia sprawcy przestępstwa, a nadto osób postronnych. Uzasadnia to szczególny sposób unormowania przez ustawodawcę odpowiedzialności sprawcy za skutki takiego czynu. Art. 57 ust. 2 prawa energetycznego należy więc traktować jako ustawowe prawo realizacji konkretnego roszczenia w ściśle określonych warunkach, przekazane innemu podmiotowi, w tym przypadku dostawcy energii elektrycznej, jako uprawnionemu do uzyskania odszkodowania za nielegalny jej pobór. Przyjąć należy, iż podmiot taki spełnia funkcję publiczną w rozumieniu zakresu administracji publicznej. Zauważył skarżący, że dostawcę energii elektrycznej należy uznać za jednostkę wykonującą zadania o charakterze użyteczności publicznej (uchwała Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 marca 1997r. - TK W 8/96 OTK 1997/1/15). Podkreślono, że przedsiębiorstwo energetyczne ma prawo - w oparciu o art. 57 Prawa energetycznego - w przypadku niewyrównania szkody przez sprawcę, żądać ściągnięcia wyliczonej przez siebie należności, jako odszkodowanie w drodze ustawy egzekucyjnej, bez uprzedniego dochodzenia swego roszczenia w postępowaniu sądowym. Należność taka nie jest bowiem ustalana w sposób dowolny przez dostawcę. Zostaje ona wyliczona na podstawie obowiązującej u niego, a zatwierdzonej - w drodze decyzji administracyjnej przez Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki (centralny organ administracji państwowej) taryfy dla energii elektrycznej. Tytułem egzekucyjnym jest sam dokument (rachunek) zawierający wyliczenie należności za nielegalny pobór energii bez potrzeby uzyskiwania sądowej klauzuli wykonalności, zaś podstawę nałożenia obowiązku wyrównania szkody stanowią udokumentowane ustalenia samego dostawcy tj. stwierdzenie faktu nielegalnego poboru energii oraz wyliczenie należności pieniężnej kompensującej szkodę w oparciu o obowiązującą taryfę. Skarżący zwrócił również uwagę na niedopuszczalną w jego ocenę praktykę organów administracyjnych obu instancji polegającą na łączeniu trzech odrębnych postępowań do łącznego rozpoznania bez podania podstawy prawnej takiego zachowania oraz praktykę Dyrektora Izby Skarbowej polegającą na analizowaniu i sugerowaniu uprawnionemu innej drogi egzekwowania dochodzonej przez niego należności pieniężnej. W drugim przypadku organ winien ograniczyć się jedynie do zbadania dopuszczalności egzekwowania należności, prawidłowości dokonanego upomnienia i wystawionego tytułu wykonawczego. Ponadto organ II instancji w ogóle nie zajął stanowiska co do okoliczności mającej istotne znaczenie przy wystawianiu tytułów wykonawczych, a mianowicie nie wziął pod uwagę faktu legalnego posługiwania się przez wierzyciela, niezbędną dla wystawiania administracyjnych tytułów wykonawczych, urzędową pieczęcią uzyskaną stosownie do przepisów dekretu z dnia 7 grudnia 1955r. o godle i barwach Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej oraz o pieczęciach państwowych (Dz.U. nr 47, poz. 314 ze zm.). W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie, podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i powołał się na szereg orzeczeń Naczelnego Sądu Administracyjnego, które potwierdzają to stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Przedmiotowe tytuły wykonawcze wystawione zostały w dniu 30 marca 2004r. przeciwko: K. K., G. O. i C. K. na kwoty odpowiednio: 2.723,00zł, 848,00zł i 4.862,50zł, a rodzaj należności określono jako "należność za nielegalny pobór energii elektrycznej" za czerwiec 2003r., luty 2003r. i maj 2003r. W rubryce dotyczącej wskazania podstawy prawnej należności tj. wskazania orzeczenia /innego aktu administracyjnego/ albo deklaracji /zgłoszenia/ nie dokonano żadnego wskazania, zaś w rubryce dotyczącej aktu normatywnego stanowiącego podstawę do wydania aktu administracyjnego lub sporządzenia deklaracji / zgłoszenia/ wpisano: art. 2 § 1 pkt 5 ustawy egzekucyjnej i art. 57 Prawa energetycznego. Zgodnie z art. 5 Prawa energetycznego dostarczanie energii odbywa się na podstawie umowy, której treść powinna obejmować między innymi postanowienia dotyczące sposobu rozliczeń oraz odpowiedzialności stron za niedotrzymanie warunków umowy, zaś przez nielegalne pobieranie energii rozumie się jej pobieranie bez zawarcia umowy z przedsiębiorstwem energetycznym albo tez niezgodnie z zawarta umową /art. 3 18 cyt. ustawy/. Przedsiębiorstwa energetyczne uprawnione są do ustalania taryf dla energii elektrycznej /tj. zbioru cen i opłat oraz warunków ich stosowania/, przy zachowaniu zasad określonych w ustawie /art. 45-47 cyt. ustawy/. Według regulacji zawartej w art. 57 ust. l cyt. ustawy, w przypadku gdy wystąpi nielegalny pobór energii z sieci, "przedsiębiorstwo energetyczne pobiera opłaty za nielegalnie pobrane paliwo lub energię w wysokości określonej w taryfach lub dochodzi odszkodowania na zasadach ogólnych", co oznacza iż w przypadku stwierdzenia nielegalnego poboru energii przedsiębiorstwo energetyczne ma do wyboru dwa sposoby dochodzenia z tego tytułu należności, a mianowicie albo wyliczyć tę należność jako opłatę w wysokości określonej w taryfie albo też dochodzić odszkodowania na zasadach ogólnych czyli w drodze procesu cywilnego przed sądem powszechnym. Jeśli przedsiębiorstwo energetyczne po stwierdzeniu takiego przypadku wyliczy opłatę na podstawie taryfy, to zgodnie z art. 57 ust.2 cyt. ustawy opłata ta podlega ściągnięciu w trybie przepisów ustawy egzekucyjnej. Z kolei w ustawie egzekucyjnej - w brzmieniu obowiązującym w okresie podejmowania rozstrzygnięć przez organy -wskazano jakie obowiązki podlegają egzekucji administracyjnej i między innymi są to należności pieniężne przekazane do tego rodzaju egzekucji na podstawie innych ustaw /art. 2 § l pkt. 5/ - czyli miedzy innymi opłaty, o których była mowa wyżej. Ponieważ jednak w cyt. art. 57 ust. 2 Prawa energetycznego /ani też w innych przepisach tejże ustawy/ nie wskazano żadnych bliższych warunków, przesłanek do wszczęcia i prowadzenia tego rodzaju egzekucji, to w tym zakresie muszą mieć zastosowanie regulacje zawarte w ustawie egzekucyjnej. W przepisie art. 3 § l tejże ustawy sprecyzowano zaś, że do obowiązków określonych w art. 2 stosuje się tę egzekucję, jeśli obowiązki te wynikają z decyzji lub postanowień właściwych organów albo bezpośrednio z przepisu prawa, ale tylko w zakresie administracji rządowej i jednostek samorządu terytorialnego. W niniejszym przypadku wierzyciel w przedmiotowych tytułach wykonawczych jako podstawę skierowania dochodzenia należności do egzekucji administracyjnej wskazał tylko powołany wyżej przepis art. 57 Prawa energetycznego, nie powołał się natomiast na żadne postanowienie lub decyzję "właściwego organu" /niewątpliwie zaś wierzyciel nie jest ani organem administracji rządowej lub samorządowej ani też obowiązek zapłaty za pobór energii elektrycznej nie jest obowiązkiem tego zakresu/. Treść przepisu powołanego wyżej /tj. art. 3 § l ustawy egzekucyjnej/ wyklucza więc w niniejszym przypadku możliwość zastosowania egzekucji administracyjnej. Podstawy takiej nie daje także art. 4 tejże ustawy, który wskazuje na stosowanie egzekucji administracyjnej " gdy odrębne ustawy tak stanowią" do obowiązków wynikających z decyzji, postanowień lub innych orzeczeń niż określone w art. 3 /a także art. 3"a", który dotyczy obowiązków z zakresu podatków, cła i składek ubezpieczeniowych, a także opłat paliwowych/, gdyż -jak już wskazano wyżej - na żaden taki akt tj. decyzję, postanowienie, inne orzeczenie wierzyciel się nie powołał. Zauważyć przy tym należy, że ustawodawca w art. 27 ustawy egzekucyjnej szczegółowo określił treść tytułu wykonawczego, nakazując w nim podanie m.in. zarówno podstawy prawnej egzekwowanego obowiązku jak i podstawy prawnej prowadzenia egzekucji administracyjnej /§ l pkt. 3 i pkt. 6/. Wskazanie w tytule wykonawczym przepisu art. 57 Prawa energetycznego jest tylko wskazaniem podstawy prawnej rodzaju egzekucji, natomiast pojęcie podstawy prawnej obowiązku należy odnosić do treści art. 3 i art. 3"a" cyt. ustawy tj. wskazania stosownego orzeczenia albo przepisu prawa, ale tylko w przypadku gdy dany obowiązek wynika z tego przepisu "bezpośrednio". Uprawnienie organu egzekucyjnego do badania dopuszczalności egzekucji administracyjnej zastrzeżone w art. 29 § l ustawy egzekucyjnej oznaczać musi prawo tegoż organu do oceny czy obowiązek w tymże tytule określony jest obowiązkiem wymienionym w art. 2, art. 3, art. 3 "a" i art. 4 tej ustawy /z uwzględnieniem odesłania do innych ustaw/, a ponieważ równocześnie organ ten nie ma prawa do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym, to badanie - kontrola organu będzie kontrolą "formalną", w tym znaczeniu, iż odnosić się będzie do samej treści zapisów wierzyciela w tymże tytule. Jeśli więc wierzyciel nie wskazuje na podstawę prawną obowiązku w sposób wskazany powołanymi wyżej przepisami, to organ uprawniony jest do zwrotu tegoż tytułu w oparciu o art. 29 § 2 ustawy egzekucyjnej. W niniejszym przypadku wierzyciel ani w zażaleniu ani w skardze nie wskazuje na istnienie orzeczenia /tj. decyzji, postanowienia lub "innego orzeczenia"/, które spełniałoby wyżej opisane wymogi wynikające z ustawy egzekucyjnej. Za takie orzeczenie nie może być uznany wyrok Sądu Rejonowego w D. z dnia 13 października 2000r. sygn.akt II K 257/00, którym uznano G. O. za winną występku z art. 278 § 5 kodeksu karnego i na mocy art. 72 § 2 kodeksu karnego zobowiązano ją i drugiego skazanego do naprawienia szkody wyrządzonej przestępstwem poprzez zapłatę na rzecz Zakładu Energetycznego S.A. kwoty 848zł w terminie 6 miesięcy, licząc od uprawomocnienia się orzeczenia. Zauważyć bowiem należy, że niewykonanie nałożonego obowiązku może stanowić podstawę do zarządzenia wykonania warunkowo zawieszonej kary pozbawienia wolności. Zarzut naruszenia przepisów postępowania poprzez połączenie trzech odrębnych postępowań do łącznego rozpoznania - bez podania podstawy prawnej jest o tyle bez znaczenia, że tylko takie naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy - stanowi podstawę do wyeliminowania przez Sąd danego aktu z obrotu prawnego. Uzyskanie przez wierzyciela możliwości posługiwania się urzędową pieczęcią - nie zmienia powyżej zaprezentowanej oceny legalności zaskarżonego do Sądu postanowienia i poprzedzającego go postanowienia wydanego przez organ I instancji. Z tych przyczyn Sąd orzekł o oddaleniu skargi (art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).