I SA/Rz 332/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Małgorzata Niedobylska /spr./ Sędziowie WSA Jarosław Szaro WSA Kazimierz Włoch Protokolant sekr. sąd. Eliza Kaplita-Wójcik po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 22 lipca 2014r. spraw ze skarg R. S. na decyzje Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] marca 2014r. - nr [...] w przedmiocie przyznania płatności w ramach wsparcia bezpośredniego na 2012 rok, - nr [...] w przedmiocie pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na 2012 rok 1) uchyla zaskarżone decyzje oraz poprzedzające je decyzje Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa - z dnia [...] grudnia 2013r. nr [...], - z dnia [...] grudnia 2013r. nr [...], 2) określa, że decyzje wymienione w pkt. 1) nie podlegają wykonaniu do chwili uprawomocnienia się wyroku. Decyzjami z dnia [...] marca 2014r. nr [...] i [...] Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, po rozpatrzeniu odwołań R. S. (dalej: rolnik/skarżący) od decyzji Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] grudnia 2013 r., nr [...] i [...] w sprawie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na 2012 rok oraz w przedmiocie pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na 2012 rok, utrzymał w mocy zaskarżone decyzje. W uzasadnieniach decyzji organ odwoławczy wskazał, że w dniu 15 maja 2012r. rolnik złożył wnioski o przyznanie płatności na 2012 rok z tytułu jednolitej płatności obszarowej, płatności uzupełniającej do powierzchni grupy upraw podstawowych, płatności do upraw roślin strączkowych i motylkowych drobnonasiennych, płatności do krów oraz płatności w ramach pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania. W wyniku przeprowadzonej kontroli administracyjnej stwierdzono, że w odniesieniu do objętych wnioskami R. S. działek ewidencyjnych o numerach: 1099, 1141, 1995, 1018, 1024, 1134 i 997, wniosek złożył również inny producent rolny. W odpowiedzi na wezwanie organu do złożenia wyjaśnień, rolnik oświadczył, że w całości użytkuje sporne działki, które są własnością jego matki oraz, że T. K. – osoba, która także złożyła wniosek na sporne działki – przedłożyła fałszywe dowody oraz oświadczenie, iż użytkuje te działki, co jest nieprawdą. R. S. przedłożył również prawomocny wyrok Sądu Rejonowego w K.j z dnia 24 października 2007 r. (sygn. akt [...]), w którym Sąd zakazuje T. K. dokonywania jakichkolwiek robót polowych m.in. na spornych działkach. W dniu 27 lutego 2013r. w siedzibie Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa odbyła się rozprawa administracyjna z udziałem obu stron konfliktu krzyżowego - rolnika i T. K. oraz świadków: J. S., D. P., S. S. oraz M. J. M. J. zeznała, że w 2012 roku działki były użytkowane przez rolnika, który siał na tych działkach żyto i sadził ziemniaki, a na działkach gdzie znajdowały się łąki były wypasane zwierzęta. Natomiast T. K. nie użytkowała spornych działek. S. S. zeznała, że to rolnik użytkował sporne działki i potwierdziła, iż rolnik siał zboże, kosił, zbierał siano, sadził ziemniaki i wypasał zwierzęta. J. S. oświadczył, iż wiosną 2012 roku wykonywał zabiegi agrotechniczne: pokładanie i orkę na zlecenie T. K., a D. P. oświadczył, że w czerwcu 2012 roku na zlecenie tej osoby wykonywał zabiegi agrotechniczne tj. koszenie łąk. T. K. podnosiła, że w dniu 4 kwietnia 2012r. otrzymała ochronę własności gospodarstwa prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego oraz Sądu Okręgowego w T., w którym nakazuje się zwrot całego gospodarstwa. Za sporne działki płaci podatek rolny i nie zawierała z rolnikiem żadnej umowy dzierżawy. R. S. twierdził natomiast, że użytkuje sporne działki, a T. K. posługuje się sfałszowanymi dokumentami uwłaszczeniowymi, gdyż to jego mama jest właścicielką gospodarstwa o pow. 9,14 ha. Rolnik oświadczył również, że do Sądu Rejonowego został złożony wniosek o wznowienie tego postępowania w sprawie zakończonej wyrokiem, na który powołuje się druga strona konfliktu oraz dołączył ekspertyzę kryminalistyczną dokumentów wydaną w dniu 21 grudnia 2012r. W związku z ustaleniami poczynionymi podczas rozprawy administracyjnej organ I instancji wykluczył z płatności powierzchnię spornych działek rolnych w wielkościach szczegółowo opisanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, w wyniku czego powierzchnia kwalifikująca się do przyznania: - jednolitej płatności obszarowej - wyniosła 2,97 ha, czyli o 2,05 ha mniej niż zadeklarowano we wniosku, powierzchnia kwalifikująca się do przyznania płatności uzupełniającej do powierzchni grupy upraw podstawowych wyniosła 1,04 ha, czyli o 1,17 ha mniej, niż wpisano we wniosku, natomiast powierzchnia kwalifikująca się do przyznania specjalnej płatności do upraw roślin strączkowych i motylkowych drobnonasiennych wyniosła 0,12 ha, czyli o 0,34 ha mniej niż zadeklarowano we wniosku, - pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania - wyniosła 2,97 ha, a więc o 2,05 ha mniej niż zadeklarowano we wniosku. Decyzjami z dnia 29 maja 2013r. organ I instancji przyznał rolnikowi: - płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego w łącznej wysokości 3059,99 zł, w tym z tytułu jednolitej płatności obszarowej w wysokości 2174,22 zł, z tytułu płatności uzupełniającej do powierzchni grupy upraw podstawowych w wysokości 220,27 zł, z tytułu specjalnej płatności do upraw roślin strączkowych i motylkowych drobnonasiennych w wysokości 80,71 zł oraz z tytułu płatności do krów w wysokości 584,79 zł. Jednolita płatność obszarowa, płatność uzupełniająca do powierzchni grupy upraw podstawowych oraz specjalna płatność do powierzchni upraw rośli strączkowych i motylkowych drobnonasiennych zostały przyznane do powierzchni stwierdzonej, - pomoc finansową z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania ONW - strefa nizinna I w wysokości 531,63 zł. Płatność ONW została przyznana do powierzchni stwierdzonej. Jednocześnie organ I instancji odstąpił od nałożenia sankcji powołując się na treść art. 73 ust. 1 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów wsparcia bezpośredniego przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia rady (WE) nr 1234/2007 w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina (Dz. Urz. UE L 316 z 02.12.2009 str. 65 ze zm.) – zwanym dalej rozporządzeniem Komisji (WE) nr 1122/2009. W wyniku odwołań rolnika, organ II instancji uchylił w całości ww. decyzje i przekazał do ponownego rozpoznania organowi I instancji, w celu przeprowadzenia dodatkowego postępowania wyjaśniającego, mającego na celu ustalenie, kto był w posiadaniu spornych działek na dzień 31 maja 2012r. i stwierdził, że organ I instancji nieprawidłowo zastosował przepis art. 73 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009. Po ponownie przeprowadzonym postępowaniu, organ I instancji w dniu [...] grudnia 2013r. wydał decyzje: - nr [...] w sprawie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, którą przyznał rolnikowi płatności na rok 2012 w wysokości 584,79 zł z tytułu płatności do krów oraz ze względu na stwierdzoną różnicę między powierzchnią stwierdzoną, a powierzchnią zadeklarowaną do objęcia płatnością odmówił przyznania jednolitej płatności obszarowej i nałożył sankcję w wysokości 1500,72 zł, odmówił przyznania uzupełniającej płatności obszarowej do powierzchni grupy upraw podstawowych i nałożył sankcję w wysokości 247,81 zł, odmówił przyznania płatności do upraw roślin strączkowych i motylkowatych drobnonasiennych i nałożył sankcję w wysokości 228,67 zł; -[...] w sprawie pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW) odmówił rolnikowi płatności ONW - Nizinne strefa I na rok 2012 i nałożył sankcję w wysokości 366,95 zł. Utrzymując w mocy zaskarżone decyzje organ II instancji wyjaśnił, że jednym z warunków przyznania dopłat do gruntów rolnych w ramach systemów wsparcia bezpośredniego oraz płatności ONW jest wymóg posiadania zadeklarowanych we wniosku gruntów w dniu 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie płatności - zgodnie z art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 2007r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. z 2012 r. poz. 1164) - zwanej dalej ustawą o płatnościach bezpośrednich oraz z § 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2009r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW)" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2009r. Nr 40, poz. 329 ze zm.), zwanym dalej rozporządzeniem z dnia 11 marca 2009r. Z przepisów tych wynika, że dopłaty do gruntów rolnych oraz pomoc finansowa do gruntów położonych na terenach ONW przysługują wyłącznie ich faktycznym posiadaczom, niezależnie od tytułu prawnego. W zakresie uprawnień do otrzymania płatności decydujące znaczenie ma zatem fakt trwałego władania i rzeczywistej uprawy zgodnie z normami zadeklarowanych gruntów, a brak tytułu prawnego do nieruchomości nie wyłącza automatycznie rolnika z systemu pomocy. Organ odwoławczy wskazał, że w przedmiotowej sprawie istotne znaczenie miało ustalenie, który z producentów rolnych był posiadaczem spornych działek zgłoszonych we wniosku przyznanie płatności na dzień 31 maja 2012r. W tym celu organ I instancji przeprowadził rozprawę administracyjną oraz oględziny w terenie przy udziale stron kontroli krzyżowej oraz świadków. Organ odwoławczy podzielił stanowisko organu I instancji, że w niniejszej sprawie na podstawie zeznań stron konfliktu krzyżowego oraz przeprowadzonych oględzin, nie można jednoznacznie stwierdzić, kto był jedynym posiadaczem spornych działek. Organ II instancji podkreślił, że to na rolniku spoczywa ciężar wykazania, że zostały spełnione przesłanki do przyznania płatności – na podstawie art. 3 ust. 3 ustawy o płatnościach bezpośrednich oraz art. 21 ust. 3 ustawy z dnia 7 marca 2007r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz.U. Nr 64 poz. 427 ze zm.). W ocenie organu odwoławczego, rolnik nie przedstawił wiarygodnych dowodów, które wskazywałyby, że to on użytkował sporne grunty. Z uwagi na powyższe, zdaniem tego organu, organ I instancji prawidłowo wykluczył z wniosków rolnika sporne działki i stwierdzając przekroczenie powierzchni zadeklarowanej przez rolnika do płatności ONW oraz jednolitej płatności obszarowej o 69,0236 %, zasadnie odmówił rolnikowi przyznania płatności. Za zasadne organ II instancji uznał również przyznanie rolnikowi płatności do krów w wysokości 584,79 zł w oparciu o art. 7 ust. 4 pkt 2 ustawy o płatnościach bezpośrednich oraz art. 63 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009. Odnośnie nałożonych na rolnika sankcji, organ odwoławczy potwierdził ich zasadność, stwierdzając, że w sprawie nie ma zastosowania art. 73 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 73/2009, gdyż rolnik zadeklarował we wnioskach grunty rolne, których nie był jedynym posiadaczem, co potwierdzają zeznania świadków oraz nie wykazał, że stwierdzone nieprawidłowości nie wynikały z jego winy. Na decyzje organu odwoławczego rolnik złożył skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie wnosząc o uchylenie zaskarżonych decyzji. Skarżący zarzucił, że zaskarżone rozstrzygnięcia zostały wydane z rażącym naruszeniem prawa, w oparciu o fałszywą decyzję uwłaszczeniową. W odpowiedziach na skargi organ II instancji wniósł o oddalenie skarg, podtrzymując stanowisko wyrażone z zaskarżonych decyzjach. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Stosownie do treści art.1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153 poz.1269) i art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz.1270) - dalej: P.p.s.a, kontrola zaskarżonych rozstrzygnięć dokonywana jest pod kątem ich zgodności z prawem, przy czym Sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami i podstawami wskazanymi w skardze. Powyższe uregulowanie oznacza, iż skarga może być uwzględniona z przyczyn w niej nie podniesionych. Skarga jest zasadna. Przedmiotem oceny Sądu w niniejszej sprawie są decyzje w sprawie przyznania płatności do krów oraz odmawiające przyznania skarżącemu - producentowi rolnemu - jednolitej płatności obszarowej, uzupełniającej płatności obszarowej do powierzchni upraw podstawowych, płatności do roślin strączkowych i motylkowych drobnonasiennych oraz płatności ONW na rok 2012 i nakładające sankcje. Powodem odmowy było wykluczenie z płatności tych działek rolnych, co do których wniosek złożył również inny producent rolny, w następstwie czego powierzchnia kwalifikująca się do przyznania płatności (powierzchnia stwierdzona) była mniejsza od zadeklarowanej. Ze względu na stwierdzone różnice powierzchni organ odmówił przyznania płatności i jednocześnie nałożył sankcję. Jako uzasadnienie wykluczenia działek z płatności organ wskazał brak spełnienia warunku posiadania gruntów określonego w art.7 ust.1 ustawy o płatnościach bezpośrednich. Przepis ten stanowi, że rolnikowi przysługuje jednolita płatność obszarowa do będącej w jego posiadaniu w dniu 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności, powierzchni gruntów rolnych wchodzących w skład gospodarstwa rolnego, kwalifikujących się do objęcia tą płatnością. W świetle ww. przepisu ustawy o płatnościach bezpośrednich, decydujące znaczenie ma fakt posiadania gruntów rolnych i utrzymywanie ich w dobrej kulturze rolnej, niezależnie od tytułu prawnego. Zatem, jak słusznie wskazał organ w zaskarżonej decyzji, w zakresie uprawnień do otrzymania płatności należy ustalić, kto faktycznie użytkował zgłoszone do płatności grunty rolne w dniu 31 maja 2012r. W rozpoznawanej sprawie organ I instancji podjął próbę wyjaśnienia powyższej okoliczności i w tym celu przeprowadził rozprawę administracyjną, a także oględziny w terenie, z udziałem obu stron konfliktu krzyżowego i świadków, jednakże na postawie złożonych wyjaśnień i zeznań nie udało się jednoznacznie stwierdzić, kto był jedynym posiadaczem spornych działek. W ocenie organu odwoławczego, skarżący R. S. nie przedstawił wiarygodnych dowodów, które wskazywałyby, że to on użytkował rolniczo sporne grunty rolne, mimo że z mocy art. 3 ust.3 ustawy o płatnościach bezpośrednich, to na nim spoczywa ciężar wykazania tej okoliczności. Istotnie z powołanego przepisu wynika, że ciężar dowodu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne, ale nie zwalnia to organu z obowiązku wszechstronnego wyjaśnienia okoliczności sprawy. W zakresie stawianych organowi wymagań mieści się obowiązek przeprowadzenia dowodów z przesłuchania świadków zawnioskowanych przez stronę postępowania. Zgodnie bowiem z przepisem art.75 § 1 k.p.a. jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem, a ponadto w myśl art.78 § 1 k.p.a. żądanie strony dotyczące przeprowadzenia dowodu należy uwzględnić, jeżeli przedmiotem dowodu jest okoliczność mająca znaczenie dla sprawy. R. S. złożył wniosek o przesłuchanie w charakterze świadków J. S. i H. C., którzy na jego zlecenie wykonywali w 2012r. zabiegi na spornych gruntach (koszenie łąk, zbiór ziarna) i wnosił też o ich konfrontację ze świadkami wskazanymi przez T. K., ale orzekające w niniejszej sprawie organy w żaden sposób do tego wniosku się nie odniosły. Okoliczność złożenia powyższego wniosku w odwołaniu (pismo R. S. z dnia 9 czerwca 2013r.) od pierwotnych decyzji organu I instancji z dnia 29 maja 2013r., jest niesporna. Wprawdzie decyzje te zostały uchylone i sprawy przekazane do ponownego rozpatrzenia, a R. S. w dalszym toku postępowania nie ponawiał wniosku dowodowego, ale nie oznacza to, że strona ten wniosek cofnęła. Sporne okoliczności sprawy nie zostały wyjaśnione, więc organ powinien przeprowadzić wnioskowany dowód, albo uzasadnić odmowę jego przeprowadzenia. Ponadto, w ocenie Sądu, analiza treści protokołu z oględzin w dniu 30 października 2013r. wskazuje, że w istocie organ przeprowadził rozprawę na gruncie, w trakcie której przesłuchał świadków, lecz przed odebraniem zeznań nie uprzedził ich o prawie odmowy zeznań i odpowiedzi na pytania oraz o odpowiedzialności za fałszywe zeznania (art.83 § 3 k.p.a.). Pouczenie o wymaganej treści zostało udzielone świadkom, ale dopiero po złożeniu zeznań, przed podpisaniem protokołu. Z protokołu wynika też, że R. S. został wezwany do wzięcia udziału w oględzinach, ale nie wiadomo, czy brał nich udział, bo nie składał żadnych wyjaśnień, ani nie podpisał protokołu; nie odnotowano też faktu odmowy złożenia przez niego podpisu. W ocenie Sądu zebrany w sprawie materiał dowodowy nie pozwala jednoznacznie stwierdzić, czy R. S. był posiadaczem spornych działek wg stanu na dzień 31 maja 2012r., jednakże organy administracji nie zebrały i nie rozpatrzyły w sposób wyczerpujący materiału dowodowego. Organy nie poczyniły pełnych ustaleń w zakresie faktu posiadania spornych działek, m.in. na czym polegało faktyczne użytkowanie gruntów, (bo np. odnośnie działki nr 1995 T. K. zeznała, że była jej użytkownikiem na dzień 31 maja 2012r., ale zlecone zabiegi (koszenie), zostały przeprowadzone w czerwcu i lipcu), nie wyjaśniły nieścisłości i sprzeczności w zeznaniach świadków (bo np. z zeznań jednych świadków wynika, że na działce nr 1134 rósł owies i jego zbioru, na zlecenie R. S., dokonał H. C. a inni wskazują, że na działce tej T. K. zasiała żyto). Zdaniem Sądu, podnoszone przez skarżącego okoliczności związane z wykazaniem prawa własności przedmiotowych działek nie mają znaczenia w rozpatrywanej sprawie, gdyż jak wskazano, płatności do gruntów przyznawane są ich posiadaczom, bez względu na rodzaj posiadania i tytuł prawny do gruntów. Jednak z uwagi na to, że dowodem w sprawie może być wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem (art.75 § 1 k.p.a.), organy powinny uwzględnić okoliczności wynikające z orzeczeń sądów powszechnych, które zapadły na skutek sporów pomiędzy skarżącym i T.K.. Ich analiza wskazuje, że to R. S. był posiadaczem spornych gruntów w kwietniu 2012r., skoro wyrokiem z dnia 4 kwietnia 2012r. Sąd nakazał mu je wydać powódce – w sprawie z powództwa T. K. o ochronę własności. R. S. złożył następnie apelację od powyższego wyroku, ale została ona oddalona. Brak w aktach informacji o tym, czy wyrok ten został wykonany. W świetle powyższych okoliczności organy powinny rozważyć, czy można zarzucić skarżącemu, że składając w dniu 15 maja 2012r. wniosek o przyznanie płatności, podał dane niezgodne ze stanem faktycznym i czy zasadne jest odstąpienie od wykluczenia działek rolnych, co do których stwierdzono nieprawidłowości i od naliczania sankcji, stosownie do treści art.73 ust.1 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009. W związku z powyższym należy uznać wydane w niniejszej sprawie decyzje za przedwczesne, nie poprzedzone zebraniem pełnego materiału dowodowego i wyjaśnieniem wszystkich okoliczności sprawy, a przez to naruszające przepisy art.7, art.75 §1 , art.77, art. 78 § 1 i art.80 k.p.a. Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd orzekł jak w sentencji, na podstawie art.145 § 1 pkt 1 lit.c, art. 135 i art. 152 P.p.s.a.