I SA/Rz 333/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Jarosław Szaro /spr./, Sędzia WSA Grzegorz Panek, Sędzia WSA Piotr Popek, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 26 września 2024 r. sprawy ze skargi W. W. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Rzeszowie z dnia 8 kwietnia 2024 r. nr 1801-IEEE.7192.12.2024 w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego uchyla zaskarżone postanowienie. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 8 kwietnia 2024 r. znak UNP:1801-24-044348 Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Rzeszowie (dalej: DIAS, organ odwoławczy, organ II instancji), po rozpoznaniu zażalenia W.W. (dalej: skarżący, zobowiązany), utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w [...] (organ egzekucyjny, organ I instancji) z dnia 4 grudnia 2023 r., znak 350000/71/843/2023/RED/E/8133365609, w sprawie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych o numerach: [...], [...], [...] i [...] wystawionych przez Zakład Ubezpieczeń społecznych Oddział w [...]. Z akt sprawy wynika, że organ egzekucyjny prowadzi postępowanie egzekucyjne wobec Zobowiązanego na podstawie ww. tytułów wykonawczych z dnia 26 czerwca 2018 r., doręczonych skarżącemu 5 lipca 2018 r. Zawiadomieniem z dnia 11 kwietnia 2024 r., organ egzekucyjny podjął próbę zajęcia wynagrodzenia za pracę zobowiązanego. Odpis ww. zawiadomienia doręczono skarżącemu w dniu 17 kwietnia 2023 r. Pismem z dnia 24 kwietnia 2023 r., zobowiązany wniósł do organu egzekucyjnego zażalenie w którym powołał się na zawiadomienie o zajęciu wynagrodzenia oraz podniósł okoliczności związane z nieistnieniem obowiązku, kwestionując podleganie ubezpieczeniu społecznemu na terenie RP. Postanowieniem z 4 lipca 2024 r. organ egzekucyjny odmówił wszczęcia postępowania ze względu na uchybienie 7 dniowego terminu do wniesienia zażalenia od dnia doręczenia skarżącemu tytułów wykonawczych. W dniu 18 lipca 2023 do DIAS wpłynęło zażalenie na ww. postanowienie, w którym zobowiązany wniósł o orzeczenie co do istoty sprawy oraz uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych. Postanowieniem z 11 września 2023 r. znak: 1801-IEE.7192.57.2023 organ odwoławczy uchylił zaskarżone postanowienie organu egzekucyjnego w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. W uzasadnieniu wskazano, że z treści pisma zatytułowanego jako "zażalenie" z dnia 24 czerwca 2023 r. nie wynika aby wniósł on zarzuty w oparciu o art. 33 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tj. Dz. U. z 2023 r., poz. 2505 ze zm., dalej: u.p.e.a., natomiast mogło ono stanowić wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego. Mogło również być rozpoznane jako skarga na czynności egzekucyjne. W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy organ egzekucyjny zakwalifikował zażalenie zarówno jako skargę na czynności egzekucyjne oraz jako wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego, przy czym skarga była przedmiotem odrębnego postępowania. Postanowieniem, za 4 grudnia 2023 r., znak: 350000/71/843/2023/RED/E/8133365609, organ egzekucyjny odmówił umorzenia przedmiotowego postępowania egzekucyjnego. W uzasadnieniu organ I instancji powołał się na prawomocne decyzje ZUS oraz litewskiej instytucji ubezpieczeniowej, na podstawie których stwierdził podleganie przez skarżącego obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu oraz istniejące zadłużenie z tytułu nieopłaconych składek na terenie RP. Pismem z 9 stycznia 2024 r. skarżący wniósł zażalenie do organu II instancji wnosząc o zmianę zaskarżonego postanowienia i uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych. Zobowiązany ponownie podniósł okoliczności związane z nieistnieniem egzekwowanych należności z tytułu składek, zarzucając błędne ustalenia, że w spornym okresie podlegał ustawodawstwu polskiemu. Podniósł, że skutkiem wadliwych ustaleń został objęty w tym samym okresie ustawodawstwem dwóch państw członkowskich, w zakresie zabezpieczenia społecznego. Co w świetle przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego nie może mieć miejsca. W opisanym na wstępie postanowieniu z dnia 8 kwietnia 2024 r. organ odwoławczy wskazał wpierw na zmianę stanu prawnego wynikającą z wejścia w życie, co do zasady z dniem 30 lipca 2020 r., ustawy z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 2070 ze zm.). Zmieniony został m.in. art. 59 u.p.e.a. na podstawie art. 1 pkt 31 ustawy zmieniającej, jednak ustawa ta jak wskazał organ odwoławczy, w art. 13 ust. 1 stanowi, że do postępowań egzekucyjnych wszczętych na podstawie ustawy zmienianej i niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy zmienianej (tak jak w rozpatrywanej sprawie) stosuje się przepisy dotychczasowe. W ocenie organu odwoławczego, w sprawie brak jest jakichkolwiek podstaw do umorzenia prowadzonego w stosunku do skarżącej postępowania egzekucyjnego. Umorzenie to bowiem, oznaczające zakończenie tego rodzaju postępowania, bez osiągnięcia jego celu, tj. zaspokojenia roszczeń wierzyciela, możliwe jest tylko w sytuacji zaistnienia jednej z przesłanek tego rodzaju rozstrzygnięcia, o której mowa w art. 59 § 1 pkt 1-10 oraz § 2 ustawy egzekucyjnej. Żadna z tych przesłanek nie wystąpiła w niniejszej sprawie. Za taką nie można bowiem uznać jakiejkolwiek okoliczności podnoszonej we wniosku. DIAS podkreślił, że zgodnie z art. 29 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny bada z urzędu tylko dopuszczalność egzekucji administracyjnej, nie jest natomiast uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Organ odwoławczy wskazał, że w rozpoznawanej sprawie skarżący nie składał odwołań od decyzji stwierdzających podleganie obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu. Zdaniem organu II instancji ww. decyzje ZUS stwierdzające podleganie przez zobowiązanego obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu oraz stwierdzające zadłużenie z tytułu nieopłaconych składek funkcjonują w obrocie prawnym i nie mogą być wzruszane poprzez rozstrzygnięcia podejmowane w postępowaniu egzekucyjnym. Należności z tytułu składek objęte ww. tytułami wykonawczymi zostały określone w prawomocnej decyzji zaś podważanie takiej prawomocnej decyzji w postępowaniu egzekucyjnym przez skarżącego odwołującego się do wadliwego ustawodawstwa, zdaniem DIAS, nie może odnieść zamierzonego skutku. W skardze do tut. Sądu, datowanej na 10 maja 2024 r., zobowiązany zarzucił przedmiotowej decyzji: 1. naruszenie art. 24 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tj. Dz. U. 2009 nr 205, poz. 1585 ze zm. – dalej: u.s.u.s.) poprzez jej niezastosowanie, 2. naruszenie art. 11 ustawa z dnia 14 czerwca 1960 (tj. Dz.U.2024.572 ze zm. – dalej K.p.a) w zw. z art. 24 ust. 4 i ust. 5b o.s.u.s., wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia i umorzenie postępowania, ewentualnie przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania DIAS. Skarżący wskazał, że sporne należności uległy przedawnieniu ponieważ upłynęło 5 lat od dnia, w którym stały się one wymagalne. Zgodnie zaś z przywołanymi przepisami oraz orzecznictwem, za czynność przerywającą bieg przedawnienia należności składkowych w przypadku organu rentowego będącego wierzycielem, przyjmuje się co najmniej skierowanie do zobowiązanego upomnienia lub tytułu wykonawczego. Postępowanie wszczęte bez dopełnienia tego obowiązku podlega umorzeniu, wobec czego uznać należy to za obligatoryjny element postępowania egzekucyjnego, bez którego egzekucja skutecznie nie może być wszczęta i prowadzona. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu wskazując, że zarzut przedawnienia należności po raz pierwszy podniesiono dopiero w skardze do WSA w związku z czym nie miał możliwości merytorycznego odniesienia do tej kwestii w ramach postepowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Wojewódzki Sąd Administracyjny miał na uwadze, co następuje: Skarga jest uzasadniona i musi skutkować uchyleniem zaskarżonego postanowienia. Organ naruszył przepisy prawa procesowego, które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Nie wyjaśnił bowiem wszystkich okoliczności, które mogą mieć wpływ na kwestię umorzenia postępowania egzekucyjnego. Zakres rozpatrzenia wniosku dłużnika określa postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Rzeszowie z dnia 11 września 2023 r. sygn. 1801-IEE.7192.57.2023. W uzasadnieniu tego postanowienia organ ten zakreślił zarówno ramy prawne jakie powinny stać się podstawą rozstrzygnięcia, jak także tryb w którym wniosek skarżącego musi zostać rozpatrzony. Wskazał zatem organ, że do rozpatrzenia wniosku skarżącego właściwe będą przepisy regulujące postępowanie egzekucyjne obowiązujące do dnia 29.07.2020 r. Postępowanie egzekucyjne zostało bowiem wszczęte przed wejściem w życie przepisów wprowadzonych ustawą z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw ( Dz.U. 2019 poz. 2070 ). Organ odwoławczy uchylając poprzednio zaskarżone postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania z uwagi na uchybienie terminu do wniesienia zarzutów egzekucyjnych, że w trybie przepisów już derogowanych istotnie w myśl art. 27 §1 pkt 9 u.p.e.a. termin do wniesienia zarzutów wynosi 7 dni od doręczenia mu w myśl art. 32 u.p.e.a. tytułu wykonawczego, lecz wniosek skarżącego – dłużnika może zostać rozpatrzony jako wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego. W takim też trybie przy ponownym postępowaniu zostać przez organ I instancji potraktowany. Zostały więc przez ten organ przeanalizowane okoliczności jakie wskazywał dłużnik zarzucając, że postępowanie egzekucyjne nie powinno się wobec niego toczyć, z uwagi na nieistnienie obowiązku. Argumenty dłużnika zostały przez organ przeanalizowane i doszedł on do wniosku, że nie mogą stać się one podstawą do umorzenia postępowania egzekucyjnego z uwagi na ich bezzasadność, w związku z czym odmówił on umorzenia tego postępowania. W ocenie sądu administracyjnego należy jednak zwrócić uwagę na to, że instytucja umorzenia postępowania egzekucyjnego jest odmienną instytucją od złożenia zarzutów przeciwegzekucyjnych. O ile w przypadku tej drugiej organ bada zasadność konkretnych zarzutów złożonych przez dłużnika, o tyle w przypadku umorzenia postępowania egzekucyjnego jest on zobowiązany do ustalenia czy podstawy do tego istnieją, czy też nie ma przeszkód natury formalnej czy merytorycznej do jego dalszego toczenia się. Wydając bowiem postanowienie o odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego organ de facto stwierdza, że nie istnieje żadna przyczyna uzasadniająca jego zakończenie. Nie do zaakceptowania zatem wydaje się sytuacja, w której istnieje przyczyna uzasadniająca umorzenie postepowanie egzekucyjnego, ale nie jest brana pod uwagę przez organ, gdyż nie podnosiła jej strona. Organ ma bowiem obowiązek także z urzędu umorzyć postępowanie jeżeli taka przyczyna istnieje.( art. 59 § 1 pkt 2 w zw. z art. 59 § 4 u.p.e.a. – w brzmieniu obowiązującym do 29.07.2020r. ). Ograniczenie zatem badania wniosku skarżącego – dłużnika tylko do przyczyn określonych we wniosku i pominięcie innych okoliczności, które mogły by wskazywać, że doszło do przedawnienia dochodzonej przez organ należności jest działaniem nieprawidłowym. Aktualny stan wyjaśnienia sprawy jest bowiem taki, że sąd nie jest w stanie rozpoznać sprawy merytorycznie, gdyż organ nie wyjaśnił, czy nie doszło do przedawnienia dochodzonych należności, a zatem czy nie powinien on wydać rozstrzygnięcia umarzającego postępowanie egzekucyjne. Jak już wyżej wskazano okoliczność taką powinien on brać pod uwagę z urzędu na każdym etapie postępowania, gdyż nie mogą być dochodzone należności, które wygasły z uwagi na przedawnienie. Sam fakt, że dłużnik nie podnosił w swoim wniosku takiej podstawy umorzenia nie może prowadzić do uznania, że taka przesłanka umorzenia może zostać pominięta przy wydawaniu postanowienia o odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego. Postanowienie takie będzie zgodne z prawem materialnym tylko wtedy, gdy rzeczywiście żadna z przesłanek umorzenia nie została wyczerpana i nie stoi na przeszkodzie jego kontynuowaniu. W przedmiotowej sprawie organ tej okoliczności nie wyjaśnił, w związku z czym należało uznać, że doszło do naruszenia przepisów prawa procesowego w zakresie niewystarczającego rozpatrzenia wniosku dłużnika, co z kolei mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zrealizowała się zatem przesłanka art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ uwzględni wskazane okoliczności i wyda postanowienie w przedmiocie wniosku o umorzenie postępowania przy uwzględnieniu całokształtu stanu faktycznego i prawnego rozstrzygając czy rzeczywiście nie istnieją przesłanki do umorzenia tego postępowania.