I SA/Rz 364/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Grzegorz Panek Sędziowie WSA Małgorzata Niedobylska / spr./ WSA Tomasz Smoleń Protokolant ref. staż. Joanna Kulasa po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 czerwca 2016 r. sprawy ze skargi J. P. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy i FGŚP oddala skargę. I SA/Rz 364/16 Uzasadnienie Wnioskiem z dnia 9 października 2015r., doprecyzowanym w dniu 22 października 2015r. J. P. (dalej: zobowiązany/skarżący) zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej - ZUS), o umorzenie całości należności z tytułu nieopłaconych składek. Decyzją z dnia [...] stycznia 2016r., nr [...], ZUS odmówił umorzenia: 1. składek i odsetek za ubezpieczonego będącego płatnikiem składek na: - ubezpieczenia społeczne za okres: grudzień 2004r., od marca 2005r. do marca 2010r., w łącznej kwocie 57.311,42zł; - ubezpieczenie zdrowotne za okres: wrzesień 2005r., od listopada 2005r. do lutego 2009r., od kwietnia 2009r. do marca 2010r., w łącznej kwocie 18.878,62zł, - Fundusz Pracy za okres od maja 2006r. do marca 2010r. w łącznej kwocie 3.594,84zł. 2. składek i odsetek finansowanych przez płatnika za ubezpieczonych na: - ubezpieczenie społeczne z okres od lipca 2006r. do sierpnia 2009r., od listopada 2009r. do marca 2010r., w łącznej kwocie 2. 149,39zł; - Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od stycznia 2008r. do marca 2010r., w łącznej kwocie 165,54zł. W toku postępowania wyjaśniającego ZUS ustalił, że zobowiązany aktualnie nie prowadzi działalności gospodarczej, którą zakończył z dniem 1 kwietnia 2010r. Od 11 czerwca 2015r. zobowiązany pracuje na 1/8 etatu z podstawą wymiaru składki w kwocie 218,75zł. Wobec zobowiązanego jest prowadzone postępowanie egzekucyjne. W zeznaniu podatkowym PIT-36 za 2010r. zobowiązany wykazał dochód za 2010r. z tytułu umowy zlecenia w kwocie 800,00zł. Natomiast z informacji PIT-11 za 2014r. wynika, że osiągnął on dochód w wysokości 938,69zł z tytułu praw autorskich i innych praw. Zobowiązany nigdy nie był zarejestrowany jako osoba bezrobotna. Jest on właścicielem dwóch nieruchomości gruntowych (jedna z nieruchomości jest zabezpieczona hipoteka przymusową na rzecz ZUS). Zobowiązany jest posiadaczem dwóch samochodów osobowych (rok prod. 1985 i 1995). Z przedłożonego przez zobowiązanego oświadczenia majątkowego wynika, że samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, nie pracuje zarobkowo, utrzymuje się z produkcji rolnej w kwocie około 333,00zł miesięcznie. Ponosi wydatki związane z utrzymaniem w kwocie 250zł miesięcznie oraz z tytułu zobowiązania podatkowego w wysokości 200zł rocznie. Ponadto organ wskazał, że wobec zobowiązanego prowadzona była egzekucja własna z rachunków bankowych PKO BP I O/R. oraz PKO BP SA, które okazały się nieskuteczne. Natomiast egzekucja prowadzona przez Naczelnika Urzędu Skarbowego była częściowo skuteczna. Ze względu na brak stwierdzenia całkowitej nieściągalności, ZUS uznał, że nie ma podstaw do stwierdzenia całkowitej nieściągalności i umorzenia należności w oparciu o art. 28 ust.2 i 3 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2015r., poz. 121 ze zm.) – dalej: u.s.u.s. Według ZUS, nie można jednoznacznie stwierdzić, że trudności zobowiązanego mają charakter stały i pogłębiający się, a tym samym wyczerpują znamiona ubóstwa. Prowadzone postępowanie wykazało trudną sytuację zobowiązanego, jednakże jego sytuacja finansowa nie uzasadnia stwierdzenia zaistniałego ubóstwa. Organ podkreślił, że zobowiązany do postępowania nie przedłożył żadnej dokumentacji potwierdzającej, że ze względu na stan swojego zdrowia nie jest w stanie zarobkować lub osiąganie dochodów z tego powodu w znacznym stopniu jest utrudnione. Nie stwierdzono również, aby zobowiązany poniósł straty w wyniku klęski żywiołowej lub nadzwyczajnych zdarzeń. W związku z powyższym ZUS nie mógł jednoznacznie określić, czy zachodzą przesłanki określone w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U z 2003r, Nr.141, poz. 1365) – dalej: rozporządzenie z 2003r., a tym samym podjąć stosowną decyzję. Organ wskazał również na uznaniowy charakter decyzji w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek oraz na konieczność konfrontowania interesu zobowiązanego z interesem ogólnospołecznym. Zdaniem ZUS, za odmową umorzenia zaległości w niniejszej sprawie przemawia interes publiczny. Po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, ZUS decyzją z dnia [...] marca 2016r., nr [...], utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję, nadmieniając, że istnieje możliwość spłaty zadłużenia w układzie ratalnym, na dogodnych dla zobowiązanego warunkach. Na ww. decyzję zobowiązany wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie wnosząc o "pozytywne rozpatrzenie sprawy". W odpowiedzi na skargę ZUS podtrzymał stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył , co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012r., poz. 270, ze zm.) - dalej: P.p.s.a., sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, stosując środki przewidziane w ustawie. Natomiast zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi. Skarga jest niezasadna. Podstawą prawną umorzenia należności z tytułu składek jest powołany w decyzjach art. 28 u.s.u.s. Powyższy przepis daje prawo do umorzenia tych należności w sytuacji ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 1-3), a także w uzasadnionych przypadkach, w stosunku do składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a), przy czym umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty (art. 28 ust. 4). Jednocześnie na postawie art. 32 u.s.u.s., przepisy dotyczące składek na ubezpieczenie społeczne stosuje się odpowiednio także do składek na fundusz pracy, fundusz gwarantowanych świadczeń pracowniczych i na ubezpieczenie zdrowotne. Stosownie do art. 28 ust. 3 u.s.u.s., całkowita nieściągalność zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003r. - Prawo upadłościowe i naprawcze; 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. - Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. W ocenie Sądu, w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi całkowita nieściągalność należności. Bezspornym jest, że egzekucja prowadzona wobec skarżącego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego była częściowo skuteczna, a właściwy Naczelnik Urzędu Skarbowego lub Komornik Sądowy nie stwierdził całkowitej nieściągalności. Powyższe oznacza, że nie zostały wykorzystane wszystkie możliwości wyegzekwowania zaległych składek, co stanowi przesłankę uniemożliwiającą uwzględnienie wniosku skarżącego na podstawie art. 28 ust. 1-3 u.s.u.s. Na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe przesłanki umorzenia należności w oparciu o ten przepis sprecyzowane zostały w § 3 rozporządzenia z 2003r., zgodnie z którym zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Brzmienie wskazanych przepisów wskazuje, że rozstrzygnięcie co do umorzenia ma charakter uznaniowy. Oznacza to, iż nawet zaistnienie przewidzianych w cytowanych przepisach przesłanek nie zobowiązuje organu do zastosowania wnioskowanej ulgi i daje jedynie potencjalną możliwość umorzenia należności. Prawo wyboru rozstrzygnięcia przysługuje organowi, który może, ale nie musi umorzyć należności. Trzeba dodać przy tym, że ulga taka jest przywilejem, który może być wnioskodawcy przyznany decyzją. Sądowa kontrola rozstrzygnięć opartych na uznaniu ma charakter ograniczony i dotyczy prawidłowości postępowania organu, a nie etapu podejmowania decyzji, tj. dokonanego przez organ wyboru sposobu załatwienia wniosku w przedmiocie umorzenia. Rozpoznając skargę na decyzję o charakterze uznaniowym Sąd bada w szczególności czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem oraz czy organy podatkowe nie przekroczyły granic "uznania administracyjnego". Innymi słowy sąd administracyjny jest uprawniony jedynie do kontrolowania sposobu prowadzenia postępowania przez organ podatkowy i uzasadnienia podjętego rozstrzygnięcia, nie może natomiast kwestionować rozstrzygnięcia merytorycznego zawartego w zaskarżonej decyzji, będącego wynikiem dokonanego przez organ wyboru, jego celowości i słuszności. Oceniając sytuację finansową skarżącego ZUS uznał, że pozwala ona na spłatę zadłużenia (np. w formie rozłożenia na raty). Skarżący podał, że utrzymuje się z produkcji rolnej w kwocie około 333,00zł miesięcznie. W postępowaniu ustalono, że w 2010 roku uzyskał on dochód z tytułu umowy zlecenia w kwocie 800,00zł, natomiast w 2014 roku - w wysokości 938,69zł z tytułu praw autorskich i innych praw. Skarżący posiada majątek: jest właścicielem nieruchomości gruntowych oraz posiadaczem dwóch samochodów. Prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, nie ma nikogo na utrzymaniu. Podkreślenia wymaga, że postępowanie w przedmiocie umorzenia należności nie toczy się z urzędu, lecz na wniosek zobowiązanego i to na nim spoczywa ciężar wykazania istnienia przesłanek uzasadniających umorzenie. W niniejszej sprawie skarżący nie przedstawił twierdzeń, ani dokumentów na ich poparcie, które świadczyłyby o ewentualnym spełnieniu przez niego przesłanek rozporządzenia z 2003r. Brak było zatem podstaw do uwzględnienia wniosku zobowiązanego na podstawie przepisów ww. rozporządzenia. Sąd podkreśla, że dokonując ustaleń stanu faktycznego organy orzekające mają obowiązek działać według zasad wynikających z art. 7, art.10, art.77, art.80, art.81 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r. nr 98 poz. 1071) – dalej: k.p.a. i ocenić wyniki postępowania wyjaśniającego w granicach swobodnej oceny dowodów, na podstawie wiedzy i doświadczenia życiowego, wysnuwając ze zgromadzonego materiału dowodowego logicznie uzasadnione wnioski. W ocenie Sądu, zaskarżona decyzja zachowuje powyższe standardy, a wnioski dotyczące nie spełnienia przez skarżącego przesłanek umorzenia nie są dowolne. Odmawiając w niniejszej sprawie umorzenia należności z tytułu składek ZUS nie przekroczył więc granic uznania administracyjnego. W wydanych rozstrzygnięciach wskazał jakimi przesłankami kierował się przy podejmowaniu decyzji i argumentacja ta zasługuje, zdaniem Sądu, na akceptację. Jak już zostało wskazane, kontrolując decyzje odmawiające umorzenia należności z tytułu składek, Sąd nie jest władny nakazać organowi podjęcia rozstrzygnięcia o określonej treści. Jednocześnie stwierdzając, że ZUS nie uchybił przepisom postępowania, oparł rozstrzygnięcia na podstawie rzetelnie zgromadzonego materiału dowodowego i w sposób wyczerpujący je uzasadnił, Sąd nie ma podstaw prawnych do wyeliminowania takich decyzji z obrotu prawnego. Nie znajdując podstaw do uwzględnienia skargi, Sąd orzekł jak w sentencji, na podstawie art. 151 P.p.s.a.