I SA/Rz 367/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. NSA Jacek Surmacz Sędziowie WSA Jarosław Szaro WSA Kazimierz Włoch / spr./ Protokolant sekr. sąd. Eliza Kaplita- Wójcik po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 27 czerwca 2013r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lutego 2013r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od marca 2003 roku do grudnia 2006 roku 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2012r. nr [...], 2) określa, że decyzje wymienione w pkt. 1) nie podlegają wykonaniu do chwili uprawomocnienia się wyroku. I SA/Rz 367/13 UZASADNIENIE Zaskarżoną decyzją z dnia [...] lutego 2013 r., nr [...], Zakład Ubezpieczeń Społecznych, na podstawie art. 138 § 1 pkt. 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej k.p.a.) w związku z art. 83 ust. 4, art. 28 ust. 3a i 3b i art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm., dalej u.s.u.s.), utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję z dnia [...] grudnia 2012 r., nr [...], odmawiającą umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od marca 2003 r. do grudnia 2006 r. w łącznej kwocie 13.726,60 zł. Z akt administracyjnych sprawy wynika, że w piśmie z dnia 18.10.2012 r., M. K. wniósł o umorzenie zaległości z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie zdrowotne oraz o umorzenie odsetek z tytułu powstałego zobowiązania. W uzasadnieniu podał, że o obowiązku opłacania składek na ubezpieczenie zdrowotne z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej dowiedział się w drugiej połowie 2012 r. Powstała zaległość stanowi dla niego znaczną kwotę, której nie jest w stanie spłacić jednorazowo. Prowadzi dwa sklepy z odzieżą używaną, z czego osiąga dochód w wysokości ok. 1000 zł. Pobiera także rentę w wysokości 800 zł. W wyniku stwierdzenia wad budynku, w którym prowadził sklep od 20 lat, został zmuszony do otwarcia drugiego. Koniunktura jest coraz słabsza, co oznacza zmniejszenie obrotów. Ponadto, jego prawo do świadczenia emerytalno-rentowego wygasa w dniu 31.07.2013 r., co przyczyni się do pogorszenia jego sytuacji finansowej. M. K. wskazał również, że wraz z żoną cierpi na wiele schorzeń takich jak: miażdżyca, choroba wieńcowa, problemy ze stawami, które przyczyniają się do zwiększenia kosztów utrzymania. Stwierdził także, że powstała zaległość wynikła z jego niewiedzy. ZUS rozpatrując wniosek o umorzenie należności ustalił, że dłużnik utrzymuje się z dochodów uzyskiwanych z prowadzonej działalności gospodarczej w kwocie ok. 1000 zł miesięcznie oraz z pobieranej w KRUS renty w wysokości 839,00 zł, przyznanej do 31.07.2013r. Żona zobowiązanego, E. K. pozostaje na utrzymaniu męża. Syn M. K., prowadzący wspólne gospodarstwo domowe z zobowiązanym również nie osiąga dochodów. Małżonkowie w przedziale miesięcznym ponoszą następujące wydatki związane z utrzymaniem: gaz (butla) ok. 60 zł, energia (dom i sklep) ok. 350 zł, telefon - ok. 70 zł, woda - ok. 40 zł, śmieci – 25 zł. W stosunku rocznym ponoszą wydatki na opał (drewno, węgiel) - 2700 zł oraz na podatek rolny i dotyczący nieruchomości - 149 zł. W związku z prowadzoną działalnością gospodarczą zobowiązany wynajmuje pomieszczenie o pow. 30 m2, (miesięczny czynsz wynosi 369 zł) oraz pomieszczenie o pow. 50 m2, (miesięczny koszt najmu wynosi 320 zł). Z dokumentacji medycznej, złożonej przez M. K. wynika, że leczy się i podlega rehabilitacji z powodu przewlekłego zespołu bólowego kręgosłupowo-korzeniowego, lewostronnego w przebiegu dyskopatii oraz zmian zwyrodnieniowych kręgosłupa z przewlekłym zespołem bólowym-szyjnym. Leczy się również na nadciśnienie tętnicze, otyłość, żylaki kończyn dolnych, dyskopatię, układ krążenia. Z dokumentacji medycznej E. K. wynika, że leczy się na przewlekły zaostrzający się zespół bólowo-korzeniowy, lewostronny w przebiegu dyskopatii oraz zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa z przewlekłym zespołem bólowym szyjno-ramiennym obustronnym, nadciśnienie tętnicze i otyłość znaczną. W związku z powyższym małżonkowie ponoszą następujące wydatki: leczenie kardiologiczne 50 zł; leczenie neurologiczne 100 zł; leczenie chirurgiczne 250 zł; leczenie neurologiczne żony zobowiązanego 150 zł. Średniomiesięczny dochód przypadający na członka rodziny za 01.10.2012 r. wyniósł ok. 613,00 zł. Organ ustalił, że zobowiązany wraz z małżonką jest właścicielem działek położonych w T. o łącznej pow. 2,069 ha wraz z zabudowaniami stanowiącymi odrębną własność. Na nazwisko zobowiązanego są zarejestrowane następujące pojazdy: samochód osobowy WAZ Łada 1500S, rok prod. 1978, samochód ciężarowy specjalizowany Volkswagen T 2.0, rok prod. 1982, przyczepa lekka SAM rok prod. 1999 oraz samochód osobowy Renault Kangoo, rok prod. 2004, który stanowi współwłasność z M. K. Zobowiązany w toku postępowania oświadczył, że aktualnie właścicielem samochodu Renault Kangoo jest M. K., natomiast samochód WAZ Łada sprzedał ok. 20 lat temu na giełdzie w R. Z informacji przekazanych przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w T. wynika, że M. K. nie korzysta ze świadczeń z pomocy społecznej. ZUS stwierdził, że sytuacja materialna, finansowa i zdrowotna dłużnika i jego rodziny nie kwalifikuje się do umorzenia przedmiotowych zaległości na podstawie art. 28 ust 3a i 3b u.s.u.s., zgodnie z § 3 ust. 1 pkt 1,2,3 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365, dalej zwane rozporządzeniem). Ze względu na prowadzoną działalność gospodarczą, zobowiązany może uregulować należności z tytułu składek w układzie ratalnym. Kłopoty zdrowotne E. i M. K. nie uniemożliwiają uzyskania środków finansowych na opłacenie zaległości, skoro wnioskodawca nadal prowadzi działalność gospodarczą i nie korzysta z pomocy społecznej. Mając na względzie powyższe, ZUS stwierdził, że art. 28 u.s.u.s. oraz przepisy zawarte w ww. rozporządzeniu określają jedynie warunki umorzenia zaległości. Nie oznacza to jednak, że spełnienie jednego z nich skutkuje umorzeniem należności. Jak wskazał bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 4 lutego 2009 r. (II GSK 703/08) nawet, gdy ponad wszelką wątpliwość zostanie ustalona całkowita nieściągalność, bądź trudna sytuacja majątkowa, organ może odmówić umorzenia należności. Zatem decyzją z dnia [...] grudnia 2012 r., nr [...], Zakład Ubezpieczeń Społecznych, na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 oraz art. 28 ust. 3a i ust. 3b w związku z art. 32 u.s.u.s. odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od marca 2003 r. do grudnia 2006 r., w łącznej kwocie 13.726,60 zł, w tym z tytułu składek w wysokości 7.062,60 zł i odsetek liczonych na dzień zgłoszenia wniosku (tj. 23.10.2012 r.) w kwocie 6.664 zł. W następstwie wydania wyżej opisanej decyzji, M. K. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, w którym zarzucił naruszenie następujących przepisów: - art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., poprzez brak wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, niepodjęcie wszelkich kroków, niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz nienależyte poinformowanie o możliwości wystąpienia z wnioskiem, - art. 8 i art. 107 § 3 k.p.a., poprzez nienależyte uzasadnienie decyzji a tym samym, uniemożliwienie kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia, co doprowadziło do naruszenia zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa. Organ pominął fakt wejścia w życie w dniu 15.01.2013 r. ustawy z dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność, - art. 11 k.p.a., poprzez nienależyte wyjaśnienie skarżącemu przesłanek, którymi kierował się organ administracji publicznej przy załatwieniu sprawy, - art. 1 ustawy z dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności (...), poprzez brak umorzenia przedmiotowych zaległości. W ocenie wnioskodawcy organ niesłusznie uznał, że sytuacja finansowa jego rodziny nie uzasadnia umorzenia chociażby części zaległości. Zaproponowany przez ZUS układ ratalny nie umożliwi mu spłaty zobowiązań bowiem nie jest on w stanie przewidzieć, czy będzie mógł spłacać zaległości za kilka miesięcy, tymczasem układ ten podpisuje się na kilka lat. M. K. podniósł, że nie opłacał składek (nieumyślnie) przez blisko 10 lat. Gdyby ZUS poinformował dłużnika w tym okresie o istniejącym zobowiązaniu, zaległość nie opiewałyby na tak wysoką kwotę, a tym samym nie naliczono by tak wysokich odsetek. Zatem winę za niespełnianie przedmiotowego obowiązku ponosi zarówno wnioskodawca, jak i ZUS. Wobec zaś tych zaniedbań Zakładu, zasadnym byłoby rozłożenie odpowiedzialności, poprzez umorzenie chociażby części zaległości wraz z odsetkami. Wnioskodawca wskazał również na naruszenie zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa oraz obowiązku informowania, poprzez błędne poinformowanie o niespełnieniu przesłanek koniecznych do zastosowania tzw. ustawy abolicyjnej. W zaskarżonej decyzji z dnia [...] lutego 2013 r., nr [...] ZUS ustosunkował się do zarzutów podniesionych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy i wskazał, że Zakład podjął wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Podjęto odpowiednie czynności urzędowe, które miały na celu zebranie materiału dowodowego w sprawie. Ponadto, dokonując oceny sytuacji materialnej, finansowej i zdrowotnej zobowiązanego, organ oparł się również na materialne dowodowym przedstawionym przez wnioskodawcę. Biorąc więc powyższe pod uwagę, w oparciu o powołany we wniosku o umorzenie art. 28 ust. 3a i 3b u.s.u.s., organ podjął zasadne rozstrzygnięcie w sprawie. Odnosząc się do zarzutu niepoinformowania o możliwości wystąpienia z wnioskiem na podstawie ustawy z dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność (Dz. U. z 2012 r., poz. 1551), organ wskazał, że w toku postępowania wnioskodawcy udzielono niezbędnych informacji. W szczególności wyjaśniono, że w grudniu 2012 r. nie była znana data wejścia w życie ww. ustawy z dnia 9 listopada 2012 r., zatem nie było możliwe rozpatrzenie wniosku złożonego na jej podstawie. W oparciu o wiedzę na temat brzmienia projektu ww. ustawy poinformowano wnioskodawcę, że najprawdopodobniej nie będzie mógł skorzystać z umorzenia określonego w tzw. ustawie abolicyjnej, gdyż posiada zadłużenie wyłącznie z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne. Zgodnie zaś z art. 1 ust. 1 i 6 ww. ustawy z dnia 9 listopada 2012 r., umorzeniu podlegać będą jedynie należności z tytułu składek na ubezpieczenia emerytalne, rentowe i wypadkowe, a następnie w takim samym zakresie, na ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy. Ponadto w dniu wydania decyzji o odmowie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne, tj. [...] grudnia 2012 r., ww. ustawa nie obowiązywała, więc nie można było rozpatrzyć wniosku w oparciu o jej przepisy. Wskazano również, że w następstwie zawarcia w piśmie z dnia 23.10.2012 r. wniosku o rozłożenie na raty pozostałej części zaległości, opracowano stosowną umowę, która stanowiła spełnienie przedstawionego żądania. Jednak M. K. nie przystąpił do jej realizacji. ZUS stwierdził, że obowiązek opłacania składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy przez osoby prowadzące działalność gospodarczą i jednocześnie podlegające ubezpieczeniom z innych tytułów, wynika wprost z przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Obowiązujące przepisy nie nakładają na Zakład obowiązku indywidualnego informowania każdego płatnika o zasadach podlegania ubezpieczeniom, rozliczania i opłacania składek oraz składania i wypełniania dokumentów ubezpieczeniowych. Ustosunkowując się do zarzutu, że przez blisko 10 lat ZUS nie dostrzegł, że zobowiązany nie opłacał składek, stwierdzono iż po wpłynięciu w dniu 30.05.2012 wniosku CEIDG-1,w którym zobowiązany oświadczył, że podlega ubezpieczeniu w KRUS, ZUS zwracał się do samego wnioskodawcy a także do KRUS O/R. i do Narodowego Funduszu Zdrowia w celu ustalenia zakresu obowiązku podlegania ubezpieczeniu społecznemu i zdrowotnemu w sytuacji prowadzenia działalności gospodarczej przez zobowiązanego. Dane Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej RP wskazują, że M. K. prowadzi pozarolniczą działalność gospodarczą od dnia 11.06.1987r. Według KSI ZUS, zobowiązany podlegał ubezpieczeniu społecznemu i zdrowotnemu w okresie od 01.01.1999 r. do 30.06.2000 r. Z wyjaśnień KRUS O/R. wynika natomiast, że dłużnik w okresie od 01.07.2000 r. do 30.06.2003 r. podlegał ubezpieczeniu społecznemu rolników, przy równoczesnym prowadzeniu działalności gospodarczej. W okresie od 21.03.2003 r. do 31.07.2013 r. pobiera rentę rolniczą z tytułu okresowej niezdolności do pracy. Ponadto z dokumentów zgłoszeniowych i rozliczeniowych, które wpłynęły na konto płatnika wynika, że M. K. podlega ubezpieczeniu zdrowotnemu od dnia 21.03.2003 r. Na podstawie korespondencji prowadzonej z Narodowym Funduszem Zdrowia ustalono, że ten umorzył postępowanie ze względu na złożenie przez zobowiązanego dokumentów zgłoszeniowych i rozliczeniowych z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Mając na uwadze powyższe, a także z uwagi na fakt, iż nie stwierdzono ubóstwa lub konieczności sięgnięcia do środków państwa, zaś stan zdrowia nie uniemożliwia dłużnikowi pozyskania niezbędnych do spłaty środków, Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję odmawiającą umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne i należnych odsetek, za okres od marca 2003 r. do grudnia 2006 r. M. K. zaskarżył powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie i wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji poprzez umorzenie należności z tytułu składek. Zaskarżonej decyzji zarzucił ponownie naruszenie przepisów postępowania tj. art. 7 , art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. a także: - art. 1 ustawy z dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące działalność pozarolniczą (Dz. U. z 2012 r., poz. 1551 ze zm.) oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s., poprzez odmowę umorzenia należności, mimo zaistnienia ku temu stosownych przesłanek. Uzasadniając zarzut naruszenia przepisów postępowania skarżący wskazał, że organ nie wziął pod uwagę, że z materiału dowodowego przedstawionego przez stronę, jak i zgromadzonego z urzędu jednoznacznie wynika, iż stan zdrowia wnioskodawcy i jego żony, a także ich sytuacja majątkowa przemawiają za umorzeniem zaległości. Skarżący wskazał przy tym, że jakkolwiek decyzja wydana na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. opiera się na uznaniu administracyjnym, to zgodnie z orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz wojewódzkich sądów administracyjnych, nie oznacza to przyzwolenia na dowolność ustaleń organu, który jest obowiązany wyjaśnić dokładnie stan faktyczny sprawy, w szczególności sytuację majątkową zobowiązanego. W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie z przyczyn podanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: We wniosku z dnia 18 października 2012r. M.K. domagał się umorzenia części zaległości z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie zdrowotne na podstawie art. 28 ust. 36 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, a także w oparciu o art. 2 § 3 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz.U. z 2003r. Nr 141, poz. 1365). W piśmie z dnia 26 października 2012r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych zwrócił się do skarżącego o uzupełnienie i sprecyzowanie wniosku. W piśmie tym organ między innymi zasugerował możliwość otrzymania pomocy w zakresie: de minimis, pomocy indywidualnej na restrukturyzację, pomocy indywidualnej na naprawę szkód spowodowanych klęskami żywiołowymi, jak również poinformował o wymaganiach, szczególnie w zakresie dokumentacji, koniecznych dla otrzymania wskazanej wyżej pomocy. W piśmie z dnia 19 listopada 2012r. Skarżący sprecyzował wniosek odnośnie okresu za jaki domaga się umorzenia należności, a także wyjaśnił, że domaga się pomocy indywidualnej na restrukturyzację i przedłożył właściwe jego zdaniem dokumenty. Natomiast w piśmie z dnia 22 listopada 2012r. oświadczył, że cofa wniosek o udzielenie indywidualnej pomocy na restrukturyzację zawarty w piśmie z 19 listopada 2012r. i wnosi o udzielenie mu pomocy de minimis. Zarówno organ I jak i II-giej instancji rozpoznali wniosek o umorzenie zaległości w oparciu o przepisy ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2009r., Nr 205, poz. 1585 ze zm.) oraz przepisy Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz.U. z 2003, Nr 141, poz. 1365), a więc niegodnie z żądaniem zawartym we wniosku. Niezależnie od tego organy pominęły fakt, że skarżący prowadzi dwa sklepy z odzieżą używaną, a więc jest przedsiębiorcą. Z dniem 1 grudnia 2009r. wszedł w życie Traktat z Lizbony zmieniający Traktat ustanawiający Wspólnotę Europejską, sporządzony 13 grudnia 2007r. (Dz.Urz. UE C306 z 17 grudnia 2007r.). Zgodnie z art. 107 ust. 1 Traktatu z Lizbony "wszelka pomoc przyznawana przez Państwo członkowskie lub przy użyciu zasobów państwowych w jakiejkolwiek sprawie, która zakłóca lub grozi zakłóceniem konkurencji poprzez sprzyjanie niektórym przedsiębiorstwom lub produkcji niektórych towarów, jest niezgodna z wynikiem wewnętrznym w zakresie, w jakim wpływa na wymianę handlową między Państwami Członkowskimi". W świetle tego przepisu, każde wsparcie udzielone przedsiębiorstwu, jest uznawane za pomoc publiczną o ile spełnione są łącznie następujące warunki: - jest przyznawane przez państwo lub pochodzi ze środków publicznych; - udzielane jest na warunkach korzystniejszych niż oferowane na rynku; - ma charakter selektywny; - grozi zakłóceniem lub zakłóca konkurencję, a także wpływa na wymianę handlową między państwami członkowskimi UE. Organy powinny były zbadać czy powyższe warunki są spełnione. W razie pozytywnego stanowiska w tym względzie obowiązane były do rozpoznania wniosku skarżącego pod kątem pomocy de minimis, z zastosowaniem przepisów krajowych: a to ustawy z dnia 30 kwietnia 2004r. o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej (tj. Dz.U. z 2007r. Nr 59 poz. 404), a także Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 26 kwietnia 2007r. w sprawie udzielania niektórych ulg w ramach pomocy de minimis, oraz przepisów wspólnotowych tj. Rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1998/2006 z dnia 15 grudnia 2006r. w sprawie stosowania art. 87 i 88 Traktatu do pomocy de minimis, oraz komunikatu Komisji Wytyczne Wspólnotowe Dotyczące Pomocy Państwa w celu ratowania i \Restrukturyzacji Zagrożonych Przedsiębiorstw (2004/c 244/02). Natomiast gdyby któryś z warunków określonych w art. 107 ust. 1 Traktatu z Lizbony nie został spełniony, to jedynie w tym przypadku należałoby rozpoznać wniosek według przepisów wyżej cyt. ustawy o systemie Ubezpieczeń Społecznych i Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. Z uwagi na powyższe ponieważ organy naruszyły prawo procesowe, zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji podlegały uchyleniu w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. c Ppsa w związku z art. 135 tej ustawy. W oparciu o art. 152 Ppsa orzeczono, iż uchylone decyzje nie podlegają wykonaniu do chwili uprawomocnienia się wyroku.