I SA/Rz 371/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Kazimierz Włoch Sędzia NSA Maria Piórkowska Asesor WSA Małgorzata Niedobylska /spr./ Protokolant sek.sąd. T.Tochowicz po rozpoznaniu w dniu 12 maja 2005r. na rozprawie- sprawy ze skargi S. H. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] sierpnia 2004r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowych I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. określa, że powyższa decyzja nie może być wykonana do chwili uprawomocnienia się wyroku, III. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz skarżącego S. H. kwotę 100 zł. (słownie: sto) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. I SA/Rz 371/04 U Z A S A D N I E N I E Decyzją z dnia (...) sierpnia 2004r. nr (...) Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia (...) maja 2004r. nr (...) odmawiającą S. H. umorzenia zaległości podatkowej z tytułu podatku od towarów i usług za miesiące kwiecień i maj 2001r. w kwocie 1.646,70zł. W uzasadnieniu decyzji podano, że S. H. w dniu 24 marca 2004r. wniósł podanie o umorzenie zaległości podatkowej z tytułu podatku od towarów i usług określonej decyzjami z dnia [...] marca 2004r., a dotyczącej miesięcy: stycznia, lutego, kwietnia i maja 2001r. w łącznej kwocie 2.829,00zł. W swym podaniu wnioskodawca podkreślił, że powyższa decyzja została wydana w wyniku długotrwałego postępowania, w trakcie którego Urząd Kontroli Skarbowej przeprowadził w dniach od 1 lipca 2002r. do 14 sierpnia 2002r. kontrolę skarbową, zakończoną protokołem w dniu 25 lutego 2003r.; postępowanie podatkowe wszczęto zaś dopiero w dniu 17 lipca 2003r. Po wszczęciu kontroli zajęto mu rachunek bankowy do kwoty 402.535zł, co uniemożliwiło mu dalsze prowadzenie działalności gospodarczej. W dniu 30 kwietnia 2002r. wnioskodawca zakończył działalność gospodarczą i aktualnie nigdzie nie pracuje, a od 5 września 2003r. utracił prawo do zasiłku dla bezrobotnych. S. H. dodał, że nie posiada żadnego majątku, a ponadto zarówno on, jak i małoletni syn chorują, co wymaga stałego leczenia, stosowania odpowiednich zabiegów oraz zakupu leków. Organ I instancji odmówił umorzenia zaległości podatkowej z tytułu podatku od towarów i usług za kwiecień i maj 2001r. w kwocie 1.646,70zł, natomiast odnośnie pozostałej kwoty zaległości za styczeń i luty 2001r. w wysokości 1.153,00zł organ ten odrębną decyzja umorzył postępowanie, z uwagi na jego bezprzedmiotowość wobec braku zaległości za ten okres na koncie podatnika Odmowę umorzenia zaległości organ I instancji uzasadnił tym, iż zaległość ta powstała wskutek nieprawidłowości popełnianych przez podatnika, co potwierdziła przeprowadzona kontrola skarbowa. Ustosunkowując się do kwestii zajęcia rachunku bankowego podatnika organ podatkowy stwierdził, że postępowanie zabezpieczające, którego celem jest ochrona przyszłych interesów Skarbów Państwa z tytułu wierzytelności podatkowych zostało wszczęte z uwagi na uzasadnione obawy, że przyszłe zobowiązania podatnika nie zostaną zrealizowane. Zawarł on bowiem z żoną w dniu 2 sierpnia 2001r. umowę o wyłączeniu majątkowej wspólności ustawowej oraz dokonał - w tym samym dniu - na rzecz żony darowizny nieruchomości zabudowanych budynkami magazynowymi. Dokonał również sprzedaży samochodów marki "Jelcz" oraz marki "Star". Powyższe działania były - zdaniem organu - celowe, a twierdzenie podatnika, iż aktualnie nie posiada dochodów, nie mogą stanowić - wobec terminu i sposobu rozdysponowania majątku - przesłanki umorzenia zaległości podatkowej. Również choroba dziecka, a także podatnika, nie jest - zdaniem organu - nadzwyczajną okolicznością, która uzasadniałaby umorzenie zaległości podatkowych. W konkluzji organ I instancji uznał, iż w sprawie nie wystąpiła żadna przesłanek umorzenia zaległości podatkowych tj. "ważny interes podatnika oraz ważny interes publiczny". Utrzymując w mocy decyzję organu I instancji, organ odwoławczy podtrzymał również argumentację, iż w sprawie nie zaistniały przesłanki umorzenia zaległości podatkowych, o których mowa w art. 67 § 1 ordynacji podatkowej. Organ ten dodał, iż z protokołu o stanie majątkowym sporządzonego przez organ I instancji w dniu 10 marca 2004r. wynika, że obecna sytuacja finansowa podatnika jest trudna, jednakże z pozostałych materiałów zgromadzonych w sprawie wynika, że przyczyną powstania zaległości podatkowych, o których umorzenie ubiega się podatnik, nie były szczególne okoliczności, lecz prowadzenie działalności gospodarczej w sposób niezgodny z prawem. W konkluzji organ odwoławczy stwierdził, że w rozpatrywanej sprawie brak jest podstaw do zastosowania instytucji umorzenia zaległości podatkowej, stanowiącej odstępstwo od powszechnie obowiązujących zasad sprawiedliwości , powszechności i równości podatkowej. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie na powyższą decyzję S. H. zarzucił naruszenie art. 67 § 1 w zw. z art. 121, 122 i 125 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa ( Dz. U. nr 137, poz.926 ze zm.), zwanej dalej Ordynacją podatkową, wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji wraz z poprzedzającą decyzją organu I instancji oraz orzeczenie o kosztach postępowania. W uzasadnieniu skargi skarżący zarzucił "oczywiste błędy w zakresie ustalenia stanu faktycznego i postępowania dowodowego", w tym błędne wskazanie terminu wszczęcia i zakończenia kontroli skarbowej, a także nieprawidłowości postępowania kontrolnego, jego przewlekłość, przez co podatnik został pozbawiony środków do życia i doprowadzony do stanu choroby. Podatnik podkreślił, iż w toku postępowania kontrolnego zajęto jego rachunek bankowy do kwoty 402.535zł, podczas gdy zobowiązanie podatkowe w podatku VAT, którego dotyczy niniejsze postępowanie wyniosło 1.646,70zł i mogło być przez niego uregulowane - gdyby stosowna decyzja została wydana w 2001r. - bez większych trudności. Długotrwałość postępowania kontrolnego, a także zajęcie bankowego rachunku skarżącego na wniosek Naczelnika Urzędu Skarbowego do kwoty 402.535zł tytułem zabezpieczenia zaległości podatkowej w podatku VAT zmusiły go do zakończenia prowadzonej działalności gospodarczej, jednakże - zdaniem skarżącego - nie mogą go obciążać dodatkowymi odsetkami od zaległości podatkowej. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 67 § 1 Ordynacji podatkowej - który ma zastosowanie w niniejszej sprawie - organ podatkowy może - działając na wniosek podatnika - umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe oraz odsetki za zwłokę, jeżeli jest to uzasadnione ważnym interesem podatnika lub też interesem publicznym. Decyzja organu podatkowego w sprawie umorzenia zaległości podatkowej podejmowana jest w sferze tzw. uznania administracyjnego, co oznacza, że organ podatkowy ma swobodę wyboru konsekwencji prawnych sytuacji, do których odnosi się hipoteza omawianej normy prawnej. Jeżeli zatem organ podatkowy stwierdzi istnienie jednej, albo też obu przesłanek umorzenia zaległości, o których mowa w art. 67 § 1 ordynacji podatkowej, to dokonując swobodnego wyboru może albo umorzyć zaległość podatkową, albo też odmówić jej umorzenia. Wybór kierunku rozstrzygnięcia przez organ podatkowy, jakkolwiek jest swobodny, to jednak nie może nosić cech dowolności, w związku z czym organ nie jest zwolniony z uzasadnienia swego stanowiska. W sytuacji gdy organ podatkowy nie stwierdzi istnienia żadnej z przesłanek umorzenia zaległości podatkowej, o których mowa w art. 67 § 1 ordynacji podatkowej, to oczywistym jest, iż ma obowiązek odmówić umorzenia zaległości podatkowej. Podkreślić należy, że uznanie administracyjne pozwalające na swobodę wyboru ogranicza się wyłącznie do etapu wyboru konsekwencji wystąpienia przesłanek umorzenia zaległości podatkowej, natomiast nie odnosi się do oceny wystąpienia przesłanek umorzenia zaległości podatkowej. Postępowanie prowadzone przez organ podatkowy w tym zakresie podlega ogólnym zasadom i szczególnym przepisom postępowania, a sądowa kontrola legalności sprowadza się do oceny jego prawidłowości, zupełności oraz przestrzegania wszystkich przepisów proceduralnych. Orzekające w niniejszej sprawie organy podatkowe uznały, iż nie wystąpiła żadna z wyżej wymienionych przesłanek umorzenia zaległości, przy czym brak "ważnego interesu podatnika" organy podatkowe - zarówno I, jak i II instancji uzasadniły głównie tym, iż zaległość podatkowa, o umorzenie której ubiegał się podatnik, nie została spowodowana szczególnymi okolicznościami, ale powstała w związku z prowadzoną przez niego działalnością gospodarczą. Przyznały równocześnie, że sytuacja podatnika - który aktualnie nie prowadzi już działalności gospodarczej - jest trudna. Z faktu tego nie wyciągnęły jednak żadnych wniosków. Wprost przeciwnie brak "ważnego interesu podatnika" oparły na ocenie postępowania podatnika w przeszłości i na zdarzeniach, których Sąd nie jest w stanie ocenić w oparciu o przedstawiony materiał dowodowy. Dodać należy także, że sama ocena aktualnej sytuacji materialnej podatnika jest powierzchowna i niepełna i nie pozwala stwierdzić czy podatnik ma realne możliwości uregulowania zaległości podatkowej. Nie ustosunkowują się organy również do podnoszonej wielokrotnie przez podatnika kwestii wpływu przewlekłości postępowania kontrolnego na wysokość powstałych odsetek. W tej sytuacji Sąd stwierdza, iż stanowisko organów podatkowych w kwestii braku ważnego interesu podatnika w umorzeniu zaległości podatkowej nie zostało poprzedzone należycie prowadzonym postępowaniem wyjaśniającym, w związku z czym jego ocena przez Sąd jest przedwczesna. Tym samym nieuprawniona jest również ocena zaskarżonej decyzji, która jest konsekwencją stwierdzenia, iż w sprawie nie wystąpiły przesłanki umorzenia zaległości podatkowej. Biorąc powyższe wywody pod uwagę Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1lit. c , art.152 i art.200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270) orzekł jak w sentencji.