I SA/Rz 384/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Grzegorz Panek Sędziowie NSA Jacek Surmacz SO del. Piotr Popek / spr./ Protokolant sekr. sąd. Eliza Kaplita-Wójcik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 czerwca 2015r. sprawy ze skargi A. L. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] marca 2015r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oraz odsetek od składek na ubezpieczenie społeczne rolników od III kwartału 2004 roku do I kwartału 2012 roku w kwocie 13.173 złote - oddala skargę - Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (dalej Prezes KRUS/organ) decyzją z dnia [...] marca 2015 r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosku A. L. o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] stycznia 2015 r. nr [...] odmawiającą umorzenia należności z tytułu zaległych składek i odsetek od zaległych składek na ubezpieczenie społeczne rolników za okres od III kwartału 2004 r. do I kwartału 2012 r. w łącznej kwocie 13.173,20 zł (w tym 5.255 zł odsetek). W uzasadnieniu organ przedstawił następująco stan sprawy: Pismem z dnia 25 lutego 2014 r. A. L. (dalej (skarżący/wnioskodawca) zwrócił się do Prezesa KRUS z wnioskiem o umorzenie swojego zadłużenia wobec KRUS, uzasadniając tenże wniosek koniecznością pilnego leczenia, z czym wiążą się wydatki ocenione przez skarżącego na kwotę 150.000 zł. W wyniku rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie skargi na decyzję z dnia [...].06.2014r, nr [...] załatwiającą ww wniosek, Sąd wyrokiem z dnia 9 października 2014r., sygn. akt. I SA/Rz 686/ 14 uchylił przedmiotową decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezesa KRUS z dnia [...] kwietnia 2014r., nr [...], wskazując w uzasadnieniu na brak odniesienia się organu rentowego do przesłanek warunkujących umorzenie należności składkowych i odsetkowych oraz brak ustaleń organu rentowego w kwestii wysokości świadczeń rodziców zamieszkujących wspólnie z wnioskodawcą oraz tego w jakim zakresie pokrywają one miesięczne wydatki oraz jaka jest wysokość tychże wydatków. Po sprecyzowaniu pismem z dnia 21 listopada 2014r. swojego żądania dot. umorzenia całości zadłużenia z tytułu składek i odsetek od składek na ubezpieczenie społeczne rolników, skarżący dodał, że cierpi na przewlekłą chorobę laryngologiczną, na leczenie której nie posiada środków. Wskazał także, że świadczenia wspólnie z nim mieszkających rodziców są niskie i nie pokrywają wydatków związanych z leczeniem i opłatą mediów, załączając równocześnie zaświadczenie lekarskie z treści, którego wynika, że przebywa pod opieką paradni otolaryngologicznej z powodu przewlekłej choroby. Decyzją z dnia [...] stycznia 2015r., znak [...], Prezes KRUS działając na podstawie art. 36 ust. 1 pkt 10 oraz art. 41a ust.1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2013 r., poz. 1403 ze zm., dalej: ustawa o u.s.r.) odmówił umorzenia zaległych składek i odsetek od zaległych składek na ubezpieczenie społeczne rolników wraz z kosztami upomnień za okres od III kwartału 2004r. do I kwartału 2012r. w kwocie 13.173, 20 zł. w tym na ubezpieczenie wypadkowe, chorobowe i macierzyńskie za okres od III kwartału 2004r. do I kwartału 2012r. w kwocie 3.980,00 zł. i na ubezpieczenie emerytalno - rentowe za okres od III kwartału 2004r. do I kwartału 2012r. w kwocie 9.193,20 zł. Rozstrzygając wniosek skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy, Prezes KRUS, działając na podstawie art.138 § 1 pkt 1 w związku art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm., dalej: k.p.a.), art. 59 ust. 3, art. 36 ust. 1 pkt 10 oraz art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy o u.s.r., decyzją z dnia 9 marca 2015 r. nr ZU-411.1-10/2015, utrzymał w mocy decyzję odmawiającą umorzenia przedmiotowych zaległości. W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził, że wnioskodawca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z rodzicami, a dochód tego gospodarstwa wynosi ok. 3.000 zł miesięcznie z tytułu świadczeń emerytalnych pobieranych przez rodziców (z KRUS i ZUS). Odmawiając zastosowania ulgi organ zaznaczył, że skarżącemu przysługuje od Miasta wierzytelność odszkodowawcza za utracone prawo własności do nieruchomości położonej w obrębie terenów inwestycyjnych Rzeszów -Dworzysko o pow. 0,0551 ha w kwocie co najmniej 50. 293, 80 zł, a ponadto jest on właścicielem nieruchomości rolnych także położonych w obrębie terenów inwestycyjnych R. – D. o powierzchni 0,66 ha. Z kolei w zakresie rodzaju wydatków i ich wysokości, organ w toku postępowania ustalił, że rodzina ponosi miesięczne wydatki z tytułu opłat za gaz w kwocie ok. 100, 00 zł., za energię elektryczną w kwocie ok. 100, 00 zł., za wodę w kwocie ok. 15 zł., za lekarstwa w kwocie od 50 - 200 zł. Łączna kwota wykazanych wydatków wynosi ok. 400, 00 zł, co po ich uwzględnieniu rodzinie pozostaje dochód w kwocie ok. 2.600, 00 zł. Argumentując odmowę zastosowania ulgi organ podniósł, że w gospodarstwie rolnym nie zaistniały żadne zdarzenia losowe spowodowane działaniem czynników zewnętrznych, na które skarżący nie miałby wpływu i które byłyby niezależne od sposobu postępowania i w chwili obecnej skutkowałyby pogorszeniem możliwości płatniczych, zaś wartość nieruchomości rolnych będących własnością skarżącego - przyjmując wycenę dokonaną przez Prezydenta Miasta wg której wartość 1 ara stanowi kwotę ok. 10. 000 zł. - należy szacować na kwotę około 660.000, 00 zł. Odnośnie wywodzonych argumentów dotyczących stanu zdrowia i konieczności odpłatności za leczenie, organ wskazał, że z przedłożonych dokumentów wynika, że skarżący leczy się w podstawowej opiece zdrowotnej o charakterze publicznym, w której leczenie osób ubezpieczonych jest bezpłatne, dodając także, że w sprawie brak jest okoliczności faktycznych i prawnych, uzasadniających podjęcie w trybie art. 41 ust. 1 pkt. 1 u.s.r. pozytywnej decyzji umorzeniowej. W konkluzji organ stwierdził, że wierzytelność organu objęta postępowaniem o jej umorzenie jest zabezpieczona hipotecznie, a przedmiot hipoteki objęty jest postępowaniem Prezydenta Miasta o ustalenie i wypłaty odszkodowania za nieruchomość w trybie przepisów ustawy z dnia 10 kwietnia 2003r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych, w świetle których wierzycielowi hipotecznemu tj. Prezesowi KRUS z mocy prawa przysługuje odszkodowanie z tytułu wygaśnięcia hipoteki w wysokości świadczenia głównego wierzytelności zabezpieczonej hipoteką wraz z odsetkami zabezpieczonymi tą hipoteką. A. L. skarżąc powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, wniósł o "kasację ubezpieczenia w całości lub tylko odsetek", podnosząc przy tym, że zmuszony jest leczyć się na własny koszt. W odpowiedzi na skargę Prezes KRUS wniósł o jej oddalenie podnosząc, że sytuacja materialna i okoliczności sprawy rozpatrzone wszechstronnie nie kwalifikują skarżącego do zastosowania umorzenia. Nie udokumentowano w sprawie także tego, że skarżący ponosi znaczne wydatki na leczenie, co miałoby powodować, że znajduje się w nadzwyczajnej sytuacji, która miałaby tym samym wpływ na ocenę przesłanek uprawniających do zastosowania ulgi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Z mocy art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. (Dz.U. z 2014 r. poz. 1647) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy te sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, co obejmuje między innymi orzekanie w sprawie skarg na decyzje administracyjne (art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2012 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz.U. z 2012 r. , poz. 270 ze zm., dalej p.p.s.a.). Kierując się wskazanymi przesłankami oraz dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji, wydanej przez Prezesa KRUS, w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu na podstawie ww. ustaw, tj. badając zaskarżone orzeczenie pod względem jego zgodności tak z przepisami k.p.a., jak i z normami prawa materialnego zawartymi w ustawie o ubezpieczeniu społecznym rolników oraz w oparciu o akta sprawy zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a., Sąd nie stwierdził takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego. Zgodnie z art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy o u.s.r. Prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik Kasy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, może: odroczyć termin płatności należności z tytułu składek na ubezpieczenie, rozłożyć ich spłatę na raty lub umorzyć w całości lub w części. Zaistnienie sytuacji określonej we wskazanym przepisie daje potencjalną możliwość umorzenia powstałego wobec KRUS zadłużenia. Godzi się jednak podkreślić, że nawet wówczas oznacza to jedynie możliwość umorzenia należności, a nie prawny obowiązek organu ich umorzenia. Przepis ten jest bowiem oparty na konstrukcji tzw. "uznania administracyjnego", co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który może, ale nie musi, umorzyć należności. Sądowa kontrola legalności decyzji wydanych w ramach tak zakreślonego uznania administracyjnego jest ograniczona w tym znaczeniu, że obejmuje zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem. Sąd nie ocenia natomiast wydanej decyzji z punktu widzenia jej celowości czy słuszności. Sposób interpretacji pojęcia "ważnego interesu" był przedmiotem licznych orzeczeń sądów administracyjnych. Zgodnie z ugruntowanym stanowiskiem w tej kwestii ważny interes w umorzeniu zaległości w opłacaniu składek ze względu na trudną sytuację materialną ubezpieczonego (dłużnika) istnieje wtedy, gdy pomiędzy obowiązkiem zapłaty składek i możliwościami egzystencjonalnymi zobowiązanego istnieje związek tego rodzaju, że wykonanie obowiązku zapłaty składek mogłoby spowodować niemożność zaspokojenia przez zobowiązanego i jego bliskich podstawowych potrzeb życiowych (np. wyrok WSA w Szczecinie z dnia 29 czerwca 2010 r, sygn. I SA/Sz 236/10, wyrok NSA z dnia 14 grudnia 2010 r., sygn. II GSK 1061/09, system CBOIS). Zaznaczyć przy tym wypada, że ustawowe przesłanki umorzenia należności nie odnoszą się do okoliczności ich powstania (wina dłużnika lub jej brak), ale do oceny aktualnych (w dacie wydania decyzji w tym przedmiocie) możliwości płatniczych wnioskodawcy, z uwzględnieniem ochrony interesu publicznego, który wyraża się w ochronie stabilności systemu ubezpieczeń społecznych poprzez egzekwowanie zaległych należności. Mając na względzie powyższe, zdaniem Sądu, Prezes KRUS prawidłowo uznał, iż skarżący nie wykazał, że w stosunku do jego osoby zachodziły okoliczności uzasadniające umorzenie zaległości oraz odsetek za zwłokę od niezapłaconych w terminie należności z tytułu ubezpieczenia społecznego rolników, a dokonana przez Prezesa KRUS ocena możliwości płatniczych skarżącego, które w ocenie organu, pozwalają na spłatę powyższego zadłużenia, nie narusza zasady ogólnej postępowania administracyjnego polegającej na uwzględnianiu interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. Dokonując kontroli sądowej niniejszej sprawy stwierdzić przychodzi, że Prezes KRUS, wyczerpująco przedstawił stan faktyczny sprawy, i na tej podstawie faktycznej dokonał wnikliwej i rzetelnej analizy sytuacji materialnej i osobistej skarżącego pod kątem zaistnienia przesłanek do umorzenia zaległości wobec Kasy. Organ wziął pod uwagę, co wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, że skarżący mieszka z rodzicami, a dochody tego gospodarstwa wynoszą ok. 3000 zł miesięcznie, przy stosunkowo niewielkich wydatkach na utrzymanie domu. Jest on ponadto właścicielem atrakcyjnie położonej nieruchomości, którą może wykorzystywać do czerpania pożytków czy uzyskiwania dochodu. W aspekcie sytuacji materialnej skarżącego, istotne jest to, że skarżącemu przysługuje od Miasta wierzytelność odszkodowawcza za utracone prawo własności do nieruchomości położonej w obrębie terenów inwestycyjnych R. –D. o pow. 0,0551 ha w kwocie co najmniej 50. 293, 80 zł. W tej sytuacji Sąd, oceniając zaskarżone rozstrzygnięcie Prezesa KRUS, uznał, że jest ono przekonujące, a poprzedzające je postępowanie nie uchybia zasadom ogólnym postępowania administracyjnego, w szczególności w zakresie wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Dochował także ten organ, przy ponownym rozpoznaniu sprawy, obowiązku wyjaśnienia przesłanek zasadności rozstrzygnięcia a tym samym sprostał wymogom zawartym w art. 107 § 1 i § 3 k.p.a, co w rezultacie przesądza o prawidłowości zaskarżonej decyzji. Próba przekonania przez skarżącego o konieczności leczenia swojej choroby z własnych środków dla wykazania przesłanki do umorzenia przedmiotowych należności wobec KRUS również w fazie jurysdykcyjnej (vide uzasadnienie skargi), niepoparta żadną dokumentacją, z której wynikałaby celowość, zasadność czy choćby koszty takiego leczenia, poza systemem powszechnych, bezpłatnych świadczeń medycznych, nie skłania bynajmniej do zajęcia odmiennego stanowiska, aniżeli zajął organ w niniejszej sprawie. Podsumowując należy uznać, że organ przeprowadził postępowanie dowodowe pieczołowicie, gromadząc wystarczający materiał dowodowy do rozstrzygnięcia sprawy, respektując stosownie do treści art. 153 p.p.s.a wytyczne zawarte w wyroku tut. Sądu z dnia 9 października 2014 r. , sygn. I SA/ RZ 686/14. Wszechstronna ocena sytuacji materialnej, rodzinnej i życiowej skarżącego zdaniem sądu rzeczywiście pozwala na wyciągnięcie wniosku do jakiego doszedł organ w zakresie zdolności skarżącego do wywiązania się ze swoich zobowiązań finansowych wobec KRUS. Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie uznając, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, a podjęte rozstrzygnięcie nie wykraczało poza ramy uznania administracyjnego, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.