I SA/Rz 411/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Grzegorz Panek /spr./ Sędziowie NSA Maria Serafin-Kosowska WSA Małgorzata Niedobylska Protokolant st.sek.sąd. Teresa Tochowicz po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 18 sierpnia 2011r. sprawy ze skargi M. B. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2011r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne i Fundusz Pracy - oddala skargę - Zaskarżoną decyzją Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. działający z upoważnienia Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] stycznia 2011 r., Nr [...] odmawiającą umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne wraz z odsetkami - za okres od stycznia 2007 r. do grudnia 2007 r. w kwocie: 7.680,76 zł oraz składek na Fundusz Pracy wraz z odsetkami - za okres od lutego 2007 r. do grudnia 2007 r. w kwocie 584,22 zł. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia organ wskazał art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.) w związku z art. 83 ust. 4 oraz art. 28 ust. 2, 3 i ust. 3a i 3b w związku z art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009r., Nr 205, poz. 1585 ze zm.). Z uzasadnienia decyzji i akt administracyjnych wynika, że decyzją z dnia [...] marca 2010 r., Nr [...], organ administracyjny stwierdził zaległości w opłacaniu składek na ubezpieczenie emerytalne, rentowe, wypadkowe, zdrowotne oraz FPiFGŚP za 2007 r. Od powyższej decyzji skarżący złożył odwołanie do Sądu Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych. W trakcie postępowania wyjaśnił, że w 2007 r. świadczył pracę na podstawie umowy zlecenia jednakże nie został ubezpieczony. Jednocześnie złożył wniosek o umorzenie zaległości z tytułu powyższych składek z uwagi na trudną sytuację materialną. Mając to na uwadze Sąd Okręgowy przekazał powyższy wniosek o umorzenie zaległości właściwemu organowi, oddalając równocześnie odwołanie od decyzji wydanej w przedmiocie stwierdzenia zaległości. Rozpoznając wniosek o umorzenie zaległości z tytułu składek za 2007 r. organ ustalił, że skarżący, zgodnie z zaświadczeniem o wpisie do ewidencji z dnia [...] maja 2010 r. Sygn. [...] prowadził działalność gospodarczą od 1 grudnia 2003 r. pod nazwą Pośrednictwo Finansowe M. B. z głównym miejscem jej wykonywania: R., ul. Z. 10/17 od 1 grudnia 2003 r. Ze złożonych przez skarżącego zeznań podatkowych za lata 1999-2009 wynikało, że: za 1999 r. - uzyskał przychód z działalności gospodarczej w kwocie: 186,18 zł; stratę 1.044,30 zł, dochód z wynagrodzenia ze stosunku pracy: 11.843,04 zł. W kolejnych latach działalności dochody kształtowały się następująco: - 2000 r. - przychód z działalności gospodarczej: 0,00 zł; dochód z wynagrodzenia ze stosunku pracy: 5.632,00 zł dochód z działalności wykonywanej osobiście: 1.000,00 zł., - 2001 r. - dochód z wynagrodzenia ze stosunku pracy: 6.136,61 zł, - 2003 r. - dochód z działalności gospodarczej: 225,94 zł; przychód: 1.416,26 zł dochód z wynagrodzenia ze stosunku pracy: 1.584,37 zł, dochód z działalności wykonywanej osobiście: 5.078,73 zł, - 2004 r. - dochód z działalności gospodarczej: 9.760,17 zł; przychód: 17.155,35 zł, dochód z działalności wykonywanej osobiście: 10.662,11 zł, - 2005 r. - dochód z działalności gospodarczej: 18.473,31 zł; przychód: 27.429,03zł, dochód z działalności wykonywanej osobiście: 10.539,50 zł, - 2006 r. - dochód z działalności gospodarczej: 8.876,43 zł; przychód: 13.204,04 zł, dochód z działalności wykonywanej osobiście: 15.096,15 zł, - 2007 r. - dochód z działalności gospodarczej: 24.469,17 zł; przychód: 37.338,51 zł, dochód z działalności wykonywanej osobiście: 240,00 zł, - 2008 r. - stratę z działalności gospodarczej w kwocie: 6.240,86 zł; przychód: 3.649,09 zł, dochód z wynagrodzenia ze stosunku pracy: 31.407,99 zł, - 2009 r. - dochód z działalności gospodarczej: 13.591,95 zł; przychód: 23.718,30 zł, dochód z wynagrodzenia ze stosunku pracy: 11.492,19 zł, dochód z działalności wykonywanej osobiście : 5.020,26 zł. Ustalono również, że M. B. nie korzystał z pomocy społecznej, nie figuruje i nigdy nie figurował w ewidencji osób bezrobotnych. Figuruje natomiast w zasobie ewidencji gruntów i budynków miasta R. jako współużytkownik wieczysty nieruchomości zabudowanej oznaczonej w ewidencji gruntów jako działki nr 929, 931 w obrębie 207, objętej KW [...], o powierzchni łącznej 0,0981 ha. Zgodnie z oświadczeniem skarżącego posiada on nieruchomość położoną w Rzeszowie, przy ul. Z. 10/17, na której ustanowiono hipotekę banku na kwotę: 46 tyś. zł. Ponadto jest właścicielem samochodu osobowego Citroen Xantia 1,8 I rok prod. 1994. Dodatkowe źródło dochodów czerpie na podstawie umowy o pracę w N. B. V. LTD. M. H. 14-18 H. S. W1B 4DA L. w kwocie: 40 funtów tygodniowo. Z przedstawionych w postępowaniu dowodów w sprawie wynika, iż łączne obciążenie miesięczne z tytułu rat kredytu mieszkaniowego, konsumpcyjnego i studenckiego na styczeń 2011 r. wynosiło: 1.045,65 zł. Zadłużenie do spłaty na karcie kredytowej (...) wg stanu na 15 listopada 2010 r. to 2.582,53 zł (limit 12.000,00 zł), zaś na karcie kredytowej (...) Bank na dzień 30 października 2010 r. 10.633,30 zł (limit 15.000,00 zł.) Od 31 marca 2003 r. skarżący pozostaje z żoną w rozdzielności majątkowej. Ośmioletnia córka posiada wadę wzroku, z powodu której leczona jest i podlega rehabilitacji, na co skarżący ponosi koszty ok. 500 zł miesięcznie (150 zł rehabilitacja, 350 zł leki). Mając to wszystko na uwadze organ stwierdził, że sytuacja majątkowa, finansowa i zdrowotna M. B. nie pozwala na umorzenie należności . z tytułu składek. Organ uznał, iż skarżący zarobkuje i posiada zdolność do regulowania dość znacznych zobowiązań. Także choroba córki nie uniemożliwia mu zarobkowania, nie stanowi zatem przesłanki do podjęcia decyzji o umorzeniu zaległości. Wobec M. B. nie była prowadzona egzekucja administracyjna na zaległości z tytułu składek za 2007 r. Egzekucja zaległości .z tytułu składek za 2009 r., okazała się skuteczna, wobec czego nie można stwierdzić całkowitej nieściągalności zobowiązanego. Reasumując organ wskazał, że nie zachodzi zatem żadna z sytuacji, o której mowa w art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 i pkt 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, uzasadniająca umorzenie należności. Nie zgadzając się z w/w decyzją M. B. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Rozpoznając sprawę ponownie organ nie znalazł podstaw do zmiany swojego rozstrzygnięcia. Odnosząc się do nowej okoliczności podnoszonej we wniosku, zaciągnięcia kredytu konsumpcyjnego w wysokości 20.000 zł, który miał służyć zaspakajaniu podstawowych potrzeb życiowych, organ wywiódł z niego przeciwne do skarżącego wnioski. Zdaniem organu okoliczność ta świadczy o dużych zdolnościach płatniczych skarżącego a nie, jak próbował dowieść skarżący jest dowodem jego złej kondycji finansowej. Nie zgadzając się z takim rozstrzygnięciem M. B. złożył do tutejszego Sądu skargę. W uzasadnieniu skargi zarzucił organowi powoływanie się jedynie na jeden wyrok Sądu Okręgowego pomimo tego, że w sprawie zapadły dwa orzeczenia, aczkolwiek z żadnym z nich skarżący się nie zgadza wskazując, że są niezgodne z prawem i świadczą o współpracy pomiędzy organem ubezpieczeniowym a Sądem. Postępowania toczące się przed wskazanymi instytucjami w sprawie umorzenia zaległości są w jego ocenie nieważne, z uwagi na to, że nie uprawomocniło się jeszcze rozstrzygnięcie w sprawie stwierdzenia zaległości. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Zasadnicza część uzasadnienia sprowadzała się na wyjaśnieniu uznaniowego charakteru decyzji w sprawie umorzenia zaległości z tytułu składek, w pozostałej części organ powtórzył argumentację, która stanowiła podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia. Dodatkowo na rozprawie w dnia 18 sierpnia 2011 r. skarżący wskazał, iż w przedmiocie ustalenia zobowiązania z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne zostały wydane przez sąd powszechny trzy wyroki które powinny być wzięte pod uwagę przy wydawaniu rozstrzygnięcia przez organ orzekający w sprawie. Zaznaczył także, iż wyrokom zapadłym w jego sprawach odmówiono nadania klauzuli wykonalności. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: p.p.s.a.), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, stosując środki przewidziane w ustawie. Natomiast zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi. Skarga nie jest zasadna. W ocenie Sądu decyzja Prezesa ZUS odpowiada przepisom prawa. Sąd nie dopatrzył się po stronie orzekającego organu naruszenia prawa. Stan faktyczny sprawy został dokładnie wyjaśniony, zebrano w sposób wyczerpujący i rozpatrzono cały materiał dowodowy, a po dokonaniu jego oceny prawidłowo uznano, że nie zostały udowodnione okoliczności dotyczące istnienia przesłanek umorzeniowych. Nadto brak w rozpatrywanej sprawie także podstaw do uznania, iż organ dopuścił się naruszenia przepisów prawa materialnego. Podstawę materialną zaskarżonej decyzji (jak również decyzji ją poprzedzającej) stanowiły przepisy art. 28 ust. 2 i 3a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - określanej dalej jako u.s.u.s. oraz przepisy rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365) - zwanego dalej rozporządzeniem. Zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład w sytuacji całkowitej nieściągalności składek, która zachodzi w przypadkach opisanych w ust. 3 pkt od 1 do 6. Natomiast ust. 3a art. 28 u.s.u.s. stanowi, że należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. W takiej sytuacji, wskazane rozporządzenie nakłada na zobowiązanego wykazanie, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Przesłanki umorzenia należności w myśl art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 rozporządzenia, zgodnie z którym Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającej opłacenie należności. Dokonując wykładni pojęć "całkowita nieściągalność" i "uzasadniony przypadek" organ orzekający musi odwołać się do obowiązującego systemu prawa, uwzględniając zasadę powszechności ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych zawartą w art. 84 Konstytucji, zgodnie z którą każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w tym podatków określonych w ustawach, co ma bezpośrednie odniesienie do norm art. 2a ust. 1, ust. 2 pkt 2 i ust. 3 u.s.u.s. stanowiących o tym, że stoi ona na gruncie równego traktowania wszystkich ubezpieczonych bez względu na płeć, stan cywilny, stan rodzinny, a zasada równego traktowania dotyczy w szczególności obowiązku opłacania i obliczania wysokości składek na ubezpieczenie społeczne. Dokonując wykładni pojęcia "uzasadniony przypadek" w prawidłowo ustalonym stanie faktycznym, kiedy nie zaistniała zdefiniowana ustawowo przesłanka "całkowitej nieściągalności", organ orzekający winien swoje stanowisko wszechstronnie i przejrzyście przedstawić. Wyjaśnić należy, iż wskazane powyżej przepisy określają uprawnienie organu do umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek w sytuacji ziszczenia się jednej z przesłanek wymienionych w przepisach art. 28 ust. 1 i 2 oraz ust. 3a u.s.u.s. Zaistnienie którejkolwiek z w/w przesłanek, daje potencjalną możliwość umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek. Wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 6 maja 2004 r. sygn. akt II UZP 6/04, opubl. OSNP 2004/16/285). Decyzja w tym zakresie podejmowana jest na zasadzie uznania administracyjnego. Wskazanej swobody w zakresie wyboru rozstrzygnięcia nie można utożsamiać jednakże z zupełną dowolnością sposobu rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej, ponieważ organy administracji publicznej, zgodnie z art. 6 k.p.a., działają na podstawie przepisów prawa. To z kolei wiąże się z obowiązkiem uwzględnienia w motywach wydanego rozstrzygnięcia przepisów powszechnie obowiązującego prawa, w tym przepisów określających zasady postępowania administracyjnego. Uznaniowy charakter decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 rozporządzenia nie odnosi się do ustalania przesłanek warunkujących umorzenie należności. W tym zakresie Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie działa na podstawie uznania administracyjnego. Ustalając stan faktyczny sprawy w toku postępowania dowodowego i następnie porównując ten stan do hipotezy normy zezwalającej na umorzenie tych należności organ jest związany określonymi w k.p.a. zasadami oraz regułami logiki. W tym zakresie, organ obowiązany jest stać na straży praworządności, podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.), a także w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.). Postępowanie organu w tym zakresie podlega ocenie sądu administracyjnego. Sąd ocenia, czy został w sprawie zebrany kompletny materiał dowodowy, czy w procesie oceny dowodów organ administracyjny nie naruszył reguł logiki i czy zastosował właściwe przepisy do prawidłowo ustalonego stanu faktycznego. Uznanie administracyjne odnosi się natomiast do wyboru konsekwencji prawnych (umorzyć należności lub odmówić ich umorzenia) w sytuacji prawidłowego ustalenia, że zastosowanie instytucji umorzenia jest możliwe, bowiem przemawiają za tym przesłanki wskazane w § 3 ust. 1 rozporządzenia. Wybór tej konsekwencji prawnej, to właśnie drugi etap postępowania organu w procesie wydawania decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Podkreślić także należy, iż negatywne rozstrzygnięcie podjęte w ramach uznania administracyjnego, powinno być jednak szczegółowo uzasadnione, zarówno, co do faktów, jak i co do prawa, tak, aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności sprawy zostały głęboko rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją. W przypadku decyzji uznaniowej organ zobowiązany jest w sposób czytelny, umożliwiający kontrolę poszczególnych etapów rozumowania, przedstawić wszystkie przesłanki faktyczne i interpretacyjne wnioskowania (art. 107 § 3 k.p.a.). W ocenie Sądu, w rozpatrywanej sprawie nie doszło do naruszenia przepisów prawa procesowego ani materialnego skutkującego koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji. Skarżący w toku całego postępowania administracyjnego, tj. tak w pierwotnym wniosku jak również we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, żądanie swoje w zakresie umorzenia zaległości, uzasadniał trudną sytuacją materialną i finansową. Organ orzekający podnoszone przez wnioskodawcę okoliczności wziął pod uwagę i dokonał ich oceny, co znalazło swoje odzwierciedlenie tak w materiale dowodowym sprawy jak również w uzasadnieniu skarżonej decyzji. Okoliczności te nie zostały zatem pominięte przez organ orzekający, zostały one ocenione jako nie dające wystarczających podstaw do zastosowania wobec skarżącego ulgi w postaci umorzenia zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne i Fundusz Pracy. Należy tutaj podkreślić, iż treść § 3 rozporządzenia prowadzi do wniosku, iż nie jest wystarczające samo wskazanie na trudności w spłacie należności, gdyż w takich wypadkach istnienie uciążliwości jest oczywiste, konieczne jest natomiast wykazanie, że ze względu na stan majątkowy oraz sytuację rodzinną lub zdrowotną zobowiązany nie jest w stanie uiścić powstałej należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego bądź członka rodziny. W ocenie Sądu organ orzekający w sprawie prawidłowo przeanalizował ustalony w sprawie stan faktyczny. W konkluzji należy zatem stwierdzić, iż Prezes ZUS nie przekroczył granic uznania administracyjnego odmawiając skarżącemu umorzenia zaległych składek. Odnośnie powoływanych przez skarżącego rozstrzygnięć sądów powszechnych należy zauważyć, iż związane one były z rozpoznawaniem jego odwołań od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Między innymi wyrokiem z dnia 30 września 2010 r. (sygn. akt IV U 775/10) Sąd Okręgowy w R. oddalił odwołanie M. B. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w R. z dnia [...] marca 2010 r., Nr [...] która dotyczyła zaległości w opłacaniu składek na ubezpieczenie emerytalne, rentowe, wypadkowe, zdrowotne oraz FPiFGŚP za 2007 r. Wskazany wyrok jest prawomocny. Dlatego zarzuty skarżącego zmierzające do kwestionowania prawidłowości wydanego rozstrzygnięcia przez sąd powszechny nie mogą odnieść żadnego skutku w postępowaniu dotyczącym umorzenia wskazanych należności. Sąd zwraca także uwagę, iż wniosek o umorzenie należności składkowych może być ponawiany i każdorazowo podlega ocenie organu rentowego. W szczególności w przypadku zmiany stanu faktycznego lub uzyskaniu nowych dowodów Skarżący może ponownie wystąpić do Zakładu z wnioskiem o umorzenie należności i wówczas ponownie sprawa umorzenia będzie rozstrzygana przez organ. Wydanie bowiem decyzji w przedmiocie umorzenia należności nie korzysta z tzw. powagi rzeczy osądzonej. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie uznał, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem i na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.