I SA/Rz 416/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Jarosław Szaro Sędziowie WSA Małgorzata Niedobylska WSA Kazimierz Włoch / spr./ Protokolant sekr. sąd. Eliza Kaplita-Wójcik po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 15 października 2013r. sprawy ze skargi K. M. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2012r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenia zdrowotne oraz Fundusz Pracy 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lutego 2013r. nr [...], 2) określa, że decyzje wymienione w pkt. 1) nie podlegają wykonaniu do chwili uprawomocnienia się wyroku, 3) zasądza od Skarbu Państwa – Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie na rzecz pełnomocnika z urzędu adwokata M. T. – Kancelaria Adwokacka w Rzeszowie kwotę 295,20 złotych ( słownie dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100), w tym podatek od towarów i usług 55,20 złotych ( słownie: pięćdziesiąt pięć 20/100) tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. I SA/Rz 416/13 UZASADNIENIE Decyzją z dnia [...] lutego 2013 r., nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia należności za okres od kwietnia 2012 r. do stycznia 2013 r. z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne w łącznej kwocie 4.840,65zł, na ubezpieczenia zdrowotne w łącznej kwocie 2.405,73 zł, na Fundusz Pracy w łącznej kwocie 383,16 zł. W podstawie prawnej tego rozstrzygnięcia podano art. 83 ust. 1 pkt 3 oraz art. 28 ust. 2, ust. 3a i 3b w związku z art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.). Z akt sprawy wynika, że postępowanie wszczęto na wniosek K.M., który wpłynął do organu w dniu 31 I 2003r., którym zwrócił się o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek. W toku postępowania wyjaśniającego ZUS ustalił, że wnioskodawca prowadzi pozarolniczą działalność gospodarczą od 24 czerwca 2010 r. pod nazwą "A" K.M. Przedmiotem działalności gospodarczej jest wykonywanie instalacji elektrycznych. Z informacji przekazanych przez Naczelnika Urzędu Skarbowego wynika, że K.M. w latach 2010-2012 deklarował następujące przychody i dochody z prowadzonej działalności gospodarczej: - 2010 r.: przychód 200 zł, dochód 0 zł. (strata 52.026,91 zł.), - 2011 r.: przychód 39.275,01 zł, dochód 13.717,07 zł, - 2012 r.: przychód 19,717,95 zł, dochód 0 zł, (strata 1,314,59zł.). Wnioskodawca nie wykazał dochodów z innych źródeł i nie posiada zaległości podatkowych wobec Naczelnika Urzędu Skarbowego. Z ustaleń dokonanych przez ZUS wynika również, że K.M. (lat 26, kawaler) mieszka wspólnie z matką W.M. i według oświadczenia nie ponosi wydatków związanych z utrzymaniem. Natomiast W.M., jak wynika z oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej, nie posiada żadnego dochodu: nie pobiera renty, emerytury oraz ubezpieczenia. Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w piśmie z dnia 4 lutego 2013 r. wskazał, że K.M. nie figuruje w ewidencji osób korzystających z pomocy finansowej tutejszego Ośrodka. Według oświadczeń płatnika, jego zobowiązania pieniężne wynoszą: - w Banku "B" S.A. w kwocie 1657,52 zł, spłata w 6 ratach po 167 zł, spłata raty ostatniej przypada na dzień 31 sierpnia 2013 r., - w Banku "C" w kwocie 9854,51 zł, spłata w 24 ratach po 504,25 zł, spłata ostatniej raty przypada na dzień 5 lutego 2014 r., - w Banku "D" S.A. w kwocie 20619 zł, spłata w 59 ratach po 532,06 zł, spłata ostatniej raty przypada na dzień 30 stycznia 2017 r. Wnioskodawca nie figuruje w operacie ewidencji gruntów Gminy. S. i Gminy K. K.M. jest właścicielem samochodu ciężarowego Peugeot "BOXER" rok prod. 1997. ZUS wskazał również, że prowadzi egzekucję wobec zobowiązanego. Zatem organ rentowy uznał, że z uwagi na posiadany majątek ruchomy oraz fakt prowadzenia egzekucji nie ma podstaw do stwierdzenia całkowitej nieściągalności zobowiązanego i umorzenia należności w oparciu o art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Rozpatrując wniosek pod względem zaistnienia przesłanek umorzenia należności określonych w art. 28 ust. 3a i 3b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz § 3 ust. 1 pkt 1, 2 i 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ZUS uznał, że sytuacja materialna, finansowa i zdrowotna nie wskazuje na wystąpienie podstaw do uwzględnienia wniosku. Zobowiązany nie pozostaje w stałym leczeniu, prowadzi działalność gospodarczą, z której uzyskuje przychody. Nie korzysta z pomocy GOPS ani z innych instytucji wsparcia, co świadczy o dobrej sytuacji materialnej. Zdaniem ZUS opłacenie składek w ramach systemu ratalnego nie pozbawi zobowiązanego możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb. K.M., działając przez pełnomocnika, W.M. zwrócił się o ponowne rozpatrzenie sprawy. We wniosku przedstawił trzy warunki, w których składki mogą być umorzone tj.: - opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, - poniesienie przez zobowiązanego strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodującego, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić możliwości dalszego prowadzenia działalności, - przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiająca zobowiązanego możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenia składek. We wniosku zobowiązany przedstawił trudną sytuację finansową wskazując w szczególności, że prowadzona działalność gospodarcza jest zagrożona bankructwem, co wiąże się z utratą miejsca pracy. Odwołujący podał, że mieszka z matką bez renty, emerytury, ubezpieczenia, bez środków do życia, żyjąc na kredyt z wyprzedaży. Podniósł również, że odrzucając wniosek o umorzenie zaległych należności w ramach pomocy de minimis złamano jego konstytucyjne prawo. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, decyzją z dnia [...] kwietnia 2012 r., nr [...] utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. W podstawie prawnej decyzji ZUS podał art. 138 § 1 pkt. 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.) w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009r., Nr 205, poz. 1585 ze zm.). W uzasadnieniu swej decyzji ZUS przedstawił regulację zawartą w art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych dotyczącą umorzenia należności w przypadku zaistnienia przesłanki całkowitej nieściągalności. Wskazał również na treść art. 28 ust. 3a i 3b a także rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, które przewiduje możliwość umorzenia należności w uzasadnionych przypadkach, mimo braku całkowitej nieściągalności. W dalszej kolejności ZUS wskazał, że wobec wnioskodawcy prowadzone było postępowanie egzekucyjne poprzez zajęcie rachunku bankowego, które okazało nieskuteczne. Postępowanie egzekucyjne skierowane zostanie następnie do Naczelnika Urzędu Skarbowego. Nie ma więc podstaw do stwierdzenia całkowitej nieściągalności przedmiotowych składek i umorzenia należności w oparciu o art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Ustosunkowując się do zarzutów, że opłacenie składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb ZUS wyjaśnił, że chociaż sytuacja K.M. jest ciężka, to jednak zobowiązany prowadzi działalność gospodarczą, z której w roku 2012r. wykazał przychód w kwocie 19.717,95 zł. Wprawdzie rok został zamknięty stratą w kwocie 1.314,59 zł., to jednak uzyskiwane do tego czasu przychody pozwalały zobowiązanemu na zapłatę należności z tytułu składek. Zarzut, że przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskania dochodu, umożliwiającego opłacenie składek ZUS ocenił jako bezzasadny. Do postępowania zobowiązany nie dołączył żadnej dokumentacji medycznej z której wynikałoby, że ze względu na stan zdrowia lub stan członków rodziny nie może podjąć zatrudnienia w celu poprawy sytuacji materialnej. ZUS wskazał, powołując się na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego, że przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz przepisy szczególne, zawarte w rozporządzeniu w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, określają jedynie warunki, w których zaległości mogą być umarzane. Jednak nawet wówczas, gdy ponad wszelką wątpliwość ustalona zostanie całkowita nieściągalność należności, bądź trudna sytuacja majątkowa, organ może odmówić ich umorzenia. Ponadto przedsiębiorca ponosi ryzyko prowadzenia działalności gospodarczej i bierze na siebie obciążenia z tym związane. Nie może tego ryzyka przerzucać, żądając umorzenia zaległości. ZUS uznał, że ze względu na ważny interes strony umorzenie należności na fundusz ubezpieczeń społecznych skutkowałoby wyłączeniem zobowiązanego z ubezpieczenia, co ma bezpośredni wpływ na prawo i wysokość przysługujących świadczeń z ubezpieczenia społecznego. Organ wziął również pod uwagę, że prowadzona przez zobowiązanego działalność gospodarcza może w przyszłości generować zyski. W związku z powyższym postanowił utrzymać w mocy decyzję odmawiającą umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy za okres od kwietnia 2012 r. do stycznia 2013 r. W skardze na powyższą decyzję K.M. (reprezentowany przez pełnomocnika W.M.) powołał się na uchwaloną w dniu 9 listopada 2011 r. ustawę abolicyjną, która umożliwia umorzenie zaległych składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy za okres 10 lat. ZUS zlekceważył obowiązujące przepisy a także zalecenia Komisji Europejskiej, opierając swoją działalność na szerokim wachlarzu ustaw, począwszy od tych obowiązujących od 1960 r. Skarżący wskazał, że nie stać go na spłatę wygórowanych składek do ZUS, żyje poniżej minimum socjalnego, jest zadłużony a jego majątek stanowi 16 – letni gimbus. Podkreślił, że gdyby w styczniu otrzymał pozytywną decyzję o umorzeniu należności, otrzymałby preferencyjny kredyt dla firm i odzyskał płynność finansową a tym samym możliwość regularnego spełniania świadczeń wobec ZUS. Skarżący wyjaśnił także, że musiał zaciągnąć kredyty, komercyjne kredyty z nadzieją na rozwój. W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie z przyczyn podniesionych w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. We wniosku który wpłynął do organu w dniu 31 I 2013r. K.M. domagał się umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne oraz Fundusz Pracy w ramach pomocy de minimis. Ponieważ prowadzi on działalność gospodarczą żądania rozpoznania wniosku w tym trybie było uzasadnione. Jego wniosek należało rozpoznać w ramach prawa krajowego jak i na zasadach określonych w bezpośrednio obowiązujących aktach prawa wspólnotowego dotyczących pomocy w ramach de minimis. Przepisy prawa krajowego zawarte są przede wszystkim w ustawie z dnia 30 kwietnia 2004r. o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej (tj. Dz.U. z 2007r. Nr 59, poz. 404 ze zm.). Natomiast przepisy prawa wspólnotowego, to rozporządzenie Komisji (WE) Nr 1998/2006 z dnia 15 grudnia 2006r. w sprawie stosowania art. 87 i 88 Traktatu do pomocy de minimis (Dz.Urz. UE L 379), a także Wytyczne Wspólnotowe dotyczące pomocy państwa w celu ratowania i restrukturyzacji zagrożonych przedsiębiorstw C 2004/C299/02. Art. 1 ust. 1 powyższego rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1998/2006 określa wyjątki, kiedy przepisy tegoż rozporządzenia nie mają zastosowania do pomocy przyznawanej podmiotom gospodarczym. Art. 2 ust. 2 powyższego rozporządzenia komisji (WE) stanowi, że ogólna kwota pomocy de minimis przyznana dowolnemu podmiotowi gospodarczemu nie może przekroczyć 200 000 EURO w dowolnie ustalonym okresie trzech lat budżetowych, zaś całkowita wartość tej pomocy przyznanej podmiotowi gospodarczemu działającemu w sektorze transportu drogowego przez dowolny okres 3 lat budżetowych nie może przekroczyć 100 000 EURO. Okres trzech lat budżetowych obejmuje bieżący rok budżetowy i dwa poprzedzające go lata. Powyższy przepis Komisji (WE) pozostaje w związku z art. 37 ust. 1 wyżej cyt. ustawy z dnia 30 kwietnia 2004r. o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej, który określa jakie dokumenty oraz dane powinien przedstawić podmiot ubiegający się o pomoc de minimis a to: 1) wszystkie zaświadczenia o pomocy de minimis, jakie otrzymał w roku, w którym ubiega się o pomoc, oraz w ciągu 2 poprzedzających go lat, albo oświadczenia o wielkości pomocy de minimis otrzymanej w tym okresie; 2) informacji niezbędnych do udzielenia pomocy de minimis, dotyczących w szczególności wnioskodawcy i prowadzonej przez niego działalności gospodarczej oraz wielkości i przeznaczania pomocy publicznej otrzymanej w odniesieniu do tych samych kosztów kwalifikujących się do objęcia pomocą, na pokrycie których ma być przeznaczona pomoc de minimis. Art. 1 ust. 1 lit. h wyżej cyt. rozporządzenia komisji (WE) Nr 1998/2006 wyłącza przyznanie pomocy de minimis podmiotowi gospodarczemu znajdującemu się w trudnej sytuacji. Definicję przedsiębiorstwa zagrożonego zawierają punkty: 9, 10 i 11 wyżej cytowanych Wytycznych Wspólnotowych dotyczących pomocy państwa w celu ratowania i restrukturyzacji zagrożonych przedsiębiorstw (2004/C 244/02). Punkt 9 powyższych Wytycznych stanowi, że Komisja uważa przedsiębiorstwo za zagrożone, jeżeli ani przy pomocy środków własnych, ani środków, które mogłoby uzyskać od właścicieli/akcjonariuszy lub wierzycieli, nie jest ono w stanie powstrzymać strat, które bez zewnętrznej interwencji władz publicznych prawie na pewno doprowadzą to przedsiębiorstwo do zniknięcia z rynku w perspektywie krótko lub średnioterminowej. Zgodnie natomiast z punktem 10 tych Wytycznych, z zasady i niezależnie od wielkości przedsiębiorstwa, jest ono w szczególności uznane za zagrożone w następujących okolicznościach: a) w przypadku Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, jeżeli ponad połowa jej zarejestrowanego kapitału została utracona, w tym ponad ¼ tego kapitału w okresie poprzedzających 12 miesięcy, lub b) w przypadku Spółki, której przynajmniej niektórzy członkowie są w sposób nieograniczony odpowiedzialni za długi Spółki, jeżeli ponad połowa jej kapitału według sprawozdania finansowego została utracona, w tym ponad ¼ w okresie poprzedzających 12 miesięcy lub c) niezależnie od rodzaju Spółki, jeżeli spełnia ona kryteria w prawie krajowym w zakresie podlegania zbiorowej procedurze upadłościowej. Punkt 11 powyższych Wytycznych stanowi, że nawet, gdy nie zachodzi żadna z okoliczności wymienionych w pkt 10, przedsiębiorstwo może nadal być uznane za zagrożone, w szczególności, gdy występują typowe oznaki, takie jak rosnące straty, malejący obrót, zwiększenie się zapasów, nadwyżka produkcji, zmniejszający się przepływ środków finansowych, rosnące zadłużenie, rosnące kwoty odsetek i zmniejszająca się lub zerowa wartość aktywów netto. W niektórych poważnych przypadkach, przedsiębiorstwo może już znajdować się w sytuacji niewypłacalności lub być przedmiotem zbiorowego postępowania upadłościowego prowadzonego zgodnie z prawem krajowym. W tej ostatniej sytuacji, niniejsze wytyczne stosuje się do każdej pomocy przyznanej w kontekście takiej procedury, która prowadzi do utrzymania przedsiębiorstwa na rynku. W każdym przypadku przedsiębiorstwo zagrożone kwalifikuje się do pomocy tylko wtedy, gdy ewidentnie nie może odzyskać płynności dzięki środkom własnym lub środkom uzyskanym od właścicieli (akcjonariuszy lub ze źródeł rynkowych). W ramach tych przepisów organy obowiązane były rozpoznać wniosek, czego nie uczyniły, dokonując wcześniej niezbędnych ustaleń, a następnie dokonując szczegółowej analizy przedmiotowych przepisów. Z uwagi na powyższe doszło do naruszenia prawa materialnego jak i procesowego, dlatego zaskarżona decyzja, oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji podlegały uchyleniu w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ppsa podlegały oddaleniu w związku z art. 135 ppsa. W oparciu o art. 152 ppsa orzeczono, iż uchylone decyzje nie podlegają wykonaniu do chwili uprawomocnienia się wyroku. Koszty postępowania na rzecz pełnomocnika ustanowionego z urzędu tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, zasądzono od Skarbu Państwa - Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w oparciu o art. 250 ppsa.