I SA/Rz 417/10

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Małgorzata Futera po rozpoznaniu w dniu 13 sierpnia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o prawo pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi M.Ż. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] maja 2010 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne rolników - postanawia – I. zwolnić skarżącą od kosztów sądowych w całości, II. oddalić wniosek w pozostałym zakresie. Skarżąca M.Ż. zwróciła się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie o prawo pomocy w zakresie całkowitym, tj. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie zawodowego pełnomocnika adwokata argumentując, że znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, osiąga dochody w kwocie 984,15 zł netto, które w większości przeznacza na stałe opłaty, spłatę zaciągniętych zobowiązań (3 kredyty bankowe). Na jej wyłącznym utrzymaniu pozostaje małoletnia córka, mąż przebywa za granicą, ale nie partycypuje w kosztach utrzymania rodziny ani nie utrzymuje z nią kontaktu. Pobiera na córkę alimenty w kwocie 500 zł wypłacane przez Skarb Państwa i zasiłek rodzinny w kwocie 91 zł. Jako majątek zadeklarowała dom mieszkalny drewniany o pow. 60 m². i działkę 0,36 ha. Skarżąca dodała, że nie posiada żadnych środków pieniężnych, które mogłaby przeznaczyć na opłaty sądowe i wynagrodzenie pełnomocnika. Fachowa pomoc w sprawie jest według skarżącej jej niezbędna, ponieważ sprawa jest zbyt trudna, a ona sama nie jest osobą zorientowaną w tej materii, źle posługuje się językiem prawniczym. Referendarz sądowy zważył, co następuje: Zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu wchodzą w zakres całkowitego prawa pomocy i instytucja ta ma zastosowanie w sytuacji gdy osoba ubiegająca się o takie prawo wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., - dalej zwana P.p.s.a). Ma zatem za zadanie umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie dochodów pozbawionych, które nawet przy najdalej posuniętych oszczędnościach nie są w stanie wygospodarować środków pieniężnych, by chociaż w części partycypować w kosztach związanych z postępowaniem sądowym. W przypadku zaś, gdy skarżący wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, istnieje wówczas możliwość przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym. Zakres ten może obejmować między innymi zwolnienie od kosztów sądowych. W rozpoznawanej sprawie referendarz uznał, że skarżąca wykazała, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w całości. Skarżąca pracuje zawodowo. Z wynagrodzenia za pracę jest w stanie zaspokoić potrzeby związane z podstawowym utrzymaniem, spłaca zaciągnięte zobowiązania wobec instytucji finansowych- łącznie 579,75 zł miesięcznie (k.127), Opłaty eksploatacyjne, tj. za energię elektryczną (średnio do 140 zł za dwa miesiące), gaz (107,96 zł -za dwa miesiące), zużycie wody (42 zł za dwa miesiące), kanalizację (20 zł za dwa miesiące), które skarżąca ponosi, pozostają na poziomie odpowiadającym jej dwuosobowego gospodarstwa domowego. Koszty utrzymania córki, które wnioskodawczyni skalkulowała na ok. 600 zł pokrywane są z alimentów i zasiłku. Na podstawie akt sprawy wiadomym jest, że nie korzysta ze wsparcia Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej, nie choruje przewlekle co podnosiłoby koszty utrzymania, nie doświadczyła zdarzeń losowych. Jednakże w sytuacji skarżącej koszty sądowe, jakie winna ona ponieść w postępowaniu ze skargi na decyzję Prezesa KRUS, poczyniłyby uszczerbek w utrzymaniu koniecznym jej i jej rodziny, dlatego zasadnym jest zwolnienie od tychże kosztów. Natomiast sytuacja skarżącej, która w aktach została szeroko przeanalizowana z uwagi na charakter sprawy – umorzenie zaległych składek na ubezpieczenie rolników i odsetek od nich - nie kwalifikuje skarżącej jako wymagającej zastosowania w jej przypadku prawa pomocy w zakresie całkowitym Dodać należy, że przed sądem administracyjnym pierwszej instancji nie obowiązuje tzw. przymus adwokacki, a strona skarżąca ma zapewniony szereg gwarancji procesowych chroniących jej prawa. Należy do nich określony w art. 6 P.p.s.a. obowiązek sądu udzielania stronie występującej bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek, co do czynności procesowych oraz pouczania jej o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań. Z kolei art. 134 P.p.s.a. gwarantuje, że brak występującego w sprawie profesjonalnego pełnomocnika nie wpłynie negatywnie na sposób rozstrzygnięcia sprawy przez sąd administracyjny. Sąd nie jest także związany zarzutami i wnioskami skargi i bada w pełnym zakresie zgodność zaskarżonego aktu z prawem, dlatego może uwzględnić skargę z powodu innych uchybień niż przytoczone w skardze. Zatem rozpatrując sytuację skarżącej w kryteriach stosowania art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., skarżąca nie spełnia przesłanek do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, natomiast zasadne było zwolnienie skarżącej od kosztów sądowych. Na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.