I SA/Rz 44/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Bożena Wieczorska Sędzia WSA Kazimierz Włoch Asesor WSA Małgorzata Niedobylska /spr./ Protokolant sek.sąd. T.Tochowicz po rozpoznaniu w dniu 8 marca 2005r. na rozprawie- sprawy ze skarg M. Ś. na decyzje Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] stycznia 2004r. Nr [...] [...] [...] [...] [...] [...] [...] [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości z tytułu podatku od towarów i usług za styczeń, czerwiec, sierpień, wrzesień, październik, listopad, grudzień 1998r. i kwiecień 1999r. - oddala skargi - I SA/Rz 44/04 U z a s a d n i e n i e W dniu 1 września 2003 roku M. Ś. wystąpił do Urzędu Skarbowego z jednobrzmiącymi wnioskami o umorzenie zaległości podatkowych z tytułu podatku od towarów i usług za miesiące: styczeń, czerwiec, sierpień, wrzesień, październik, listopad i grudzień 1998 roku oraz za miesiąc kwiecień 1999 roku. Prośbę swą wnioskodawca umotywował trudną sytuacją finansową. Nadmienił, że od 21 grudnia 2001 roku jest on osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Nie posiada także lokat, oszczędności, ani majątku nieruchomego. Dodał, że obecnie znajduje się w separacji z żoną E. Ś., co skutkuje rozdzielnością majątkową małżonków. W ocenie wnioskodawcy brak posiadania jakichkolwiek środków majątkowych uzasadnia umorzenie zaległości zarówno ze względu na interes podatnika, jak i interes publiczny, gdyż pozwoli uniknąć postępowania egzekucyjnego, z którego nie uzyska się kwoty przewyższającej koszty egzekucyjne. Decyzjami z dnia (...) października 2003 roku nr (....) Naczelnik Urzędu Skarbowego odmówił umorzenia zaległości podatkowych w podatku od towarów i usług wraz z należnymi odsetkami za zwłokę. Organ stanął na stanowisku, że brak jest podstaw do uwzględnienia wniosków o umorzenie zaległości. W uzasadnieniu decyzji podkreślił, iż powstała zaległość podatkowa była konsekwencją nieprzestrzegania przez podatnika obowiązujących przepisów podatkowych, zaś podatnik miał świadomość istnienia zaległości, skoro wynikała ona ze złożonej przez niego deklaracji podatkowej VAT-7. Po rozpatrzeniu zarzutów podatnika zawartych w odwołaniach od powyższych decyzji , dotyczących naruszenia art. 123 § 1, art. 122, art. 121 § 1 w zw. z art. 111 § 1 , 4 i 5, art. 120, art. 121 § 1 w zw. z art. 67 § 4 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 roku - Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926 ze zm.) Dyrektor Izby Skarbowej decyzjami z dnia (...) stycznia 2004 roku Nr (...) utrzymał w mocy decyzje organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji organ podkreślił uznaniowy charakter decyzji w przedmiocie umorzenia zaległości podatkowych i wyjątkowy charakter przepisu art. 67 § 1 Ordynacji podatkowej, który może mieć zastosowanie tylko w sytuacjach szczególnych, jako odstępstwo od zasady powszechności opodatkowania i równego traktowania podatników. W ocenie organu odwoławczego obecna sytuacja materialna podatnika, jak i separacja orzeczona po upływie okresu, za jaki powstały zaległości podatkowe, nie mogą przemawiać za uprzywilejowaniem podatnika w stosunku do innych podmiotów gospodarczych, gdyż zaległości podatkowe powstały w okresie prowadzenia przez podatnika działalności gospodarczej i osiągania z tego tytułu przychodu i są one w całości wynikiem świadomego działania podatnika, lekceważącego obowiązek wpłat podatku VAT zgodnie ze składanymi deklaracjami VAT-7. Nadto organ dodał, że podatek VAT nie jest podatkiem kosztowym i w całości pokrywa go końcowy konsument, zatem jest całkowicie neutralny dla sytuacji ekonomicznej podmiotu gospodarczego. Zarzut naruszenia art. 123 Ordynacji podatkowej poprzez uniemożliwienie stronie wzięcia czynnego udziału w sprawie organ podatkowy uznał za chybiony z uwagi na przepis art. 150 Ordynacji podatkowej, przewidujący instytucję tzw. doręczenia zastępczego. Ustosunkowując się do zarzutu niewyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i braków w postępowaniu dowodowym z uwagi na nieprzesłuchanie w charakterze świadka E. Ś. będącej żoną podatnika oraz nieprzeprowadzenie dowodu z akt komorniczych, organ podatkowy stwierdził, że ustalenia stanu majątkowego dokonano w protokole przesłuchania spisanym w obecności podatnika w dniu 9 września 2003 roku, zaś sprawa separacji orzeczonej po okresie, za jaki powstały zaległości podatkowe pozostaje bez wpływu na rozstrzygnięcie. Na powyższe decyzje Dyrektora Izby Skarbowej M. S. wniósł skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, wnosząc o uchylenie zaskarżonych decyzji. Zdaniem skarżącego wydanie zaskarżonych decyzji nie zostało poprzedzone wnikliwą analizą podnoszonych przez stronę szczególnych okoliczności. W konsekwencji decyzje oparto na -błędnych hipotetycznych przesłankach nie popartych konstruktywnym materiałem dowodowym". Organom podatkowym obu instancji zarzucił rażące naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, a to: - art. 166 § 1 i 2 Ordynacji podatkowej poprzez wydanie przez organ II instancji jednego postanowienia wyznaczającego stronie 7 - dniowy termin do zapoznania się z materiałem dowodowym, bez uprzedniego wydania postanowienia o połączeniu toczących się postępowań, - art. 235 i art. 210 § 1 pkt 7 ustawy Ordynacja podatkowa w zw. z art. 3 § 1 i art. 16 ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych, poprzez wskazanie niewłaściwej nazwy sądu, do którego przysługuje podatnikowi możliwość złożenia skargi, - art. 122 w zw. z art. 180 § 1 i art. 187 § 1 Ordynacji podatkowej poprzez nieprzeprowadzenie postępowania dowodowego w dostatecznym zakresie, - art. 120 , art. 121 § 1 w zw. z art. 67 § 4 Ordynacji podatkowej poprzez nieprawidłowe przyjęcie, iż w sprawie niniejszej nie zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. W jednobrzmiących skargach skarżący zawarł wniosek o dopuszczenie dowodu: z przesłuchania świadka E. Ś., a akt komorniczych, z akt postępowania egzekucyjnego toczącego się przeciwko niemu w okresie od października 2001 roku do lutego 2002 roku . W odpowiedzi na skargi Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o ich oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonych decyzjach. Podkreślił uznaniowy charakter decyzji w przedmiocie umorzenia zaległości podatkowej, zwrócił uwagę na charakter powstałej zaległości (jako obciążającej końcowego konsumenta) oraz istniejącą w momencie składania deklaracji VAT-7 realną możliwość uregulowania przez podatnika zaległości w przewidzianym prawem terminie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2001 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269.) i art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), określanej dalej jako ustawa p.p.s.a., Sąd bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem i nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga jest nieuzasadniona. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięć organu podatkowego w rozpoznawanej sprawie stanowi przepis art.67§1 Ordynacji podatkowej. Zgodnie z powołanym przepisem w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym organ podatkowy, na wniosek podatnika , może umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną. Brzmienie powołanego przepisu, w szczególności użycie sformułowania -może umorzyć" wskazuje na fakultatywny charakter decyzji w przedmiocie umorzenia zaległości podatkowych, co oznacza, że organ podatkowy nie jest zobligowany do umorzenia tych zaległości, nawet w przypadku wystąpienia ustawowych przesłanek tj. ważnego interesu podatnika lub interesu publicznego. Obowiązkiem organu podatkowego jest natomiast wszechstronne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy i wyczerpujące uzasadnienie podjętej decyzji. W rozpoznawanych sprawach organ podatkowy I instancji przeprowadził postępowanie wyjaśniające, w toku którego ustalono, ze M. S. w okresie od 11 sierpnia 1992r. do 11 grudnia 2001r. prowadził działalność gospodarczą w zakresie handlu obwoźnego, a obecnie jest bezrobotny, bez prawa do zasiłku. Podatnik nie posiada żadnego majątku ruchomego, ani nieruchomego. Wyrokiem z dnia 17 października 2001r. Sąd Okręgowy w K. orzekł o jego separacji z żoną, zasądzając jednocześnie od podatnika alimenty na rzecz małoletniego syna M. w kwocie 450,00zł miesięcznie. Powyższy stan faktyczny organ podatkowy ustalił na podstawie oświadczenia podatnika i przedłożonych przez niego dokumentów, podnoszone przez podatnika okoliczności nie były kwestionowane, dlatego nie wymagały dowodzenia. Z tego powodu zarzuty dotyczące niewyjaśnienia stanu faktycznego są nieuzasadnione. Bez wpływu na rozstrzygnięcie w rozpoznawanej sprawie pozostają podnoszone w skardze okoliczności dotyczące daty faktycznej separacji, składników majątku sprzedanego przez komornika oraz prowadzenia postępowania egzekucyjnego wobec majątku żony skarżącego, a następnie umorzenia postępowania egzekucyjnego. Dokonując oceny merytorycznej zasadności decyzji podjętych przez organy podatkowe należy stwierdzić, że organy te wyjaśniły należycie stan faktyczny w niniejszej sprawie, a przy podejmowaniu decyzji opartej na zasadzie tzw. uznania administracyjnego nie naruszyły prawa. Sąd orzekający w niniejszych sprawach podziela stanowisko organów podatkowych odnośnie konieczności uwzględnienia zarówno interesu podatnika, jak i interesu publicznego, rozumianego jako interes państwa i wszystkich podatników. Wprawdzie w okresie prowadzenia postępowania podatkowego w przedmiocie umorzenia zaległości podatnik znajdował się w złej sytuacji materialnej, lecz dla oceny zasadności umorzenia zaległości podatkowych istotne znaczenie ma także ta okoliczność, że zaległości te powstały w okresie, kiedy podatnik prowadził działalność gospodarczą, osiągał z niej przychód, zdawał sobie sprawę z rozmiarów ciążącego na nim obowiązku podatkowego, gdyż składał deklaracje VAT-7 na poczet podatku od towarów i usług, lecz nie regulował na bieżąco należności podatkowych. Ponadto jak słusznie zauważyły organy podatkowe podatek od towarów i usług nie ma charakteru kosztowego i obciąża w efekcie konsumenta, pozostając obojętnym dla przedsiębiorcy, gdyż powinien on odprowadzić do budżetu państwa podatek pobrany od konsumenta przy sprzedaży towarów i usług. Prowadzenie działalności gospodarczej obarczone jest ryzykiem, którego przedsiębiorca nie może przerzucać na budżet państwa, a w efekcie na wszystkich podatników. Bez wpływu na rozstrzygnięcie sprawy ma wyznaczenie skarżącemu jednym postanowieniem siedmiodniowego terminu do zapoznania się z materiałem dowodowym w sprawie 8 odrębnych postępowań, bez uprzedniego wydania postanowienia o połączeniu tych postępowań, a także wskazanie w pouczeniu zaskarżonych decyzji błędnej nazwy sądu. Odnosząc się do zarzutu naruszenia art.120, 121§1 1 w zw. z art.67§4 Ordynacji podatkowej należy stwierdzić, że złożenie przez M. Ś. wniosków o umorzenie zaległości podatkowych uruchomiło tryb postępowania, o którym mowa w art.67§1 Ordynacji podatkowej, czyli postępowanie w sprawie umorzenia zaleglości na wniosek podatnika. Natomiast przywołany przez skarżącego przepis art.67§4 Ordynacji podatkowej określa przypadki, w których organ podatkowy może dokonać umorzenia zaległości podatkowej z urzędu, m. in. w przypadku gdy zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. (art.67§4 pkt 1 Ordynacji podatkowej). Od uznania organu podatkowego zależy jednak czy uruchomi ten tryb postępowania, dlatego nietrafny jest zarzut niepodejmowania działań w tym zakresie. W rozpoznawanej sprawie Sąd nie dopatrzył się naruszenia prawa przez organy orzekające w obu instancjach i z tego powodu na podstawie art.151 ustawy p.p.s.a. skargi oddalił.