I SA/Rz 44/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S.NSA Bożena Wieczorska Sędziowie Asesor Małgorzata Niedobylska /spr./ WSA Kazimierz Włoch Protokolant sek.sąd. Beata Janczewska po rozpoznaniu w Wydziale I Finansowym w dniu 12 września 2006 r. sprawy ze skargi "A" Spółka z o.o. w S.W. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] listopada 2005 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia kosztów egzekucyjnych. - oddala skargę - Wnioskiem z dnia 10 września 2004r. "A" Sp. z o.o. z siedzibą w S., zwana dalej Spółką, zwróciła się do Naczelnika Urzędu Skarbowego o umorzenie kosztów egzekucyjnych objętych tytułami wykonawczymi od nr [...] do [...] w kwocie 51.310,92zł. W uzasadnieniu wnioskodawca podał, że Spółka na skutek splotu wyjątkowo niekorzystnych zdarzeń uzyskiwała ujemne wyniki w działalności gospodarczej, co spowodowało brak środków na bieżące finansowanie spółki i przyrost zadłużenia publicznoprawnego, jak i cywilnoprawnego, w tym wobec pracowników. Zobowiązania wobec pracowników z tytułu Karty Hutnika wynoszą 400.000,00zł, a wobec kontrahentów 2.340.000,00zł. Spółka zrealizowała program naprawczy, którego założeniem było obniżenie poziomu zatrudnionych pracowników, co umożliwiało spłatę podatków i zobowiązań wobec ZUS. Zdaniem wnioskodawcy za umorzeniem kosztów egzekucyjnych przemawia ważny interes publiczny czyli utrzymanie 100 miejsc pracy w S., jak również spłata zobowiązań wobec kontrahentów. W piśmie z dnia 30 marca 2005r. Spółka sprecyzowała, że wnioskuje o pomoc de minimis i oświadczyła, że korzystała już z tego rodzaju pomocy w wysokości 110.706,92zł. Dodała też, że otrzymaną pomoc przeznaczy na tworzenie nowych miejsc pracy i rekrutację pracowników znajdujących się w szczególnie niekorzystnej sytuacji. Postanowieniem z dnia [...] maja 2005r. nr [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego odmówił Spółce umorzenia kosztów egzekucyjnych w kwocie 51.310,92zł. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ podał, że argumenty przedstawione przez Spółkę nie mogą stanowić podstawy do pozytywnego załatwienia wniosku, ponieważ podnoszone przez wnioskodawcę trudności finansowe nie znajdują potwierdzenia w stanie faktycznym. Z akt sprawy wynika bowiem, że w oparciu o § 5 "Umowy kupna - sprzedaży udziałów "A" Sp. z o.o. , zawartej w dniu 2 kwietnia 2004r. pomiędzy "B" z siedzibą w S., a "C", zwanej dalej "C", Spółka miała otrzymać od "C" - nabywcy udziałów, środki finansowe w kwocie co najmniej 1.600.000,00zł z przeznaczeniem na restrukturyzację zadłużenia Spółki w ZUS oraz zapewnienie jej płynności finansowej. W dniu 21 kwietnia 2004r. Spółka otrzymała od "C" kwotę 900.000,00 zł na podwyższenie kapitału zakładowego Spółki, a w dniu 31 sierpnia 2004r. kwotę 600.000,00zł na kapitał zapasowy. Ponadto Instytut udzielił Spółce dwóch długoterminowych pożyczek na łączną kwotę 760.000,00zł. Organ I instancji zauważył, że w okresie od czerwca 2004r. do marca 2005r. Spółka wykazywała co miesiąc zwroty nadwyżki podatku naliczonego nad należnym (VAT) w kwotach od 15.000,00zł do 20.000,00zł. W tej sytuacji poniesienie wydatku tytułem kosztów egzekucyjnych nie spowoduje - zdaniem organu -znacznego uszczerbku dla sytuacji finansowej wnioskodawcy. Nie zachodzi również przesłanka ważnego interesu publicznego, bo o takim interesie można mówić wtedy, gdy chodzi o wartości wspólne dla całego społeczeństwa takie jak np. sprawiedliwość, bezpieczeństwo, a na tle stosowania art.64e §2 pkt 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. Nr 110 z 2002r. poz. 968 ze zm.,), zwanej dalej ustawą p.e.a., także konieczność ubiegania się przez podatnika o przyznanie świadczeń pomocowych ze środków państwa. W ocenie organu I instancji sytuacja finansowa Spółki nie jest aż tak zła, zważywszy na dochód Spółki za 2004r. w kwocie 524.271,32zł oraz uzyskane dofinansowanie od "C" w wysokości 1.500.000,00zł, i pozwala na uiszczenie kosztów egzekucyjnych bez konieczności zwolnień pracowników. Zdaniem organu nie zachodzi w niniejszej sprawie także przesłanka nieściągalności, ani powstania niewspółmiernych wydatków egzekucyjnych przy ewentualnym ściągnięciu powyższych kosztów. Naczelnik US zaznaczył, że zobowiązany mógłby ubiegać się o ulgę w postaci rozłożenia na raty zaległości z tytułu należnych kosztów egzekucyjnych. W zażaleniu na powyższe postanowienie Spółka zarzuciła naruszenie zasad ogólnych postępowania administracyjnego, a w szczególności art.7 i 8 k.p.a. oraz naruszenie art.77 i art.80 k.p.a. W jej ocenie oparcie się na danych dotyczących wartości obrotu i dochodu liczonego narastająco nie odzwierciedla rzeczywistej sytuacji Spółki, gdyż nie dokumentują one faktycznych wpływów i wydatków. Natomiast środki uzyskane z podwyższenia kapitału i z pożyczki zostały przeznaczone na spłatę zadłużenia wobec ZUS, nie można ich zatem uwzględniać w ocenie aktualnej sytuacji finansowej Spółki. "A" Sp. z o.o. dodała też, że zobowiązania Spółki wobec ZUS zostały uregulowane poza postępowaniem egzekucyjnym, a utrzymywanie i tworzenie miejsc pracy oraz perspektywa ich zwiększenia powinny być oceniane jako mieszczące się w kategorii ważnych interesów publicznych. Postanowieniem z dnia [...] listopada 2005r. nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji. Dyrektor Izby Skarbowej podkreślił, iż rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia kosztów egzekucyjnych oparte jest na konstrukcji uznania administracyjnego, a udzielenie tej ulgi nie stanowi dla organu egzekucyjnego formy obligatoryjnej. Oceniając zaskarżone postanowienie Dyrektor Izby Skarbowej stwierdził, że organ I instancji przeprowadził wnikliwe postępowanie wyjaśniające, prawidłowo ustalił stan faktyczny i rozważył istnienie przesłanek, o których mowa w art.64e§2 ustawy p.e.a. Odnosząc się do pojęcia ważnego interesu publicznego uznał, że pojęcie to nie może być interpretowane w sposób subiektywny, lecz jako dyrektywa postępowania nakazująca mieć na uwadze respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa. Podnoszone przez Spółkę argumenty nie mieszczą się w tak rozumianym pojęciu ważnego interesu publicznego. Analiza dokumentów finansowych Spółki wykazała bowiem, że opisane we wniosku trudności finansowe i brak możliwości zapłaty kosztów egzekucyjnych nie znajdują potwierdzenia w stanie faktycznym. Na powyższe postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej "A" Sp. z o.o. w S. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia z powodu naruszenia prawa. Skarżąca zarzuciła, że organ II instancji nie uwzględnił ani wskazówek dotyczących oceny ważnego interesu publicznego, zawartego w swoim uprzednim postanowieniu, uchylającego pierwotne postanowienie organu I instancji i przekazującego sprawę do ponownego rozpatrzenia, ani okoliczności podnoszonych w zażaleniu. Organ nie zbadał faktycznych możliwości finansowych Spółki, ograniczając się jedynie ogólnikowo do danych wynikających z dokumentów rozliczeniowych oraz kwot uzyskanych przez Spółkę z tytułu podwyższenia kapitału zakładowego i długoterminowych pożyczek, pomijając faktyczne możliwości finansowe. Otrzymanych kwot nie można uwzględniać w ocenie sytuacji, gdyż środki te zostały przeznaczone w przeważającej części na spłatę zobowiązań publicznoprawnych. W ocenie skarżącej organ powinien dokonać oceny istnienia okoliczności uzasadniających umorzenie według stanu z chwili rozstrzygnięcia, a zdarzenia wcześniejsze mają znaczenie drugorzędne. Dodała, że stan finansowy i majątkowy dłużnika może stanowić samoistną przesłankę umorzenia zaległości podatkowej, zgodnie z wyrokiem NSA z 25 czerwca 2003r. sygn. III SA 3118/01, zaś Spółka pomimo zwrotów VAT z tytułu eksportu znajduje się w dalszym ciągu w trudnej sytuacji finansowej, czego dowodem są straty bilansowe i podatkowe (strata w wysokości 911 397,76zł na koniec października 2005r.). Skarżąca nie zgodziła się z dokonaną przez organ II instancji oceną istnienia w sprawie interesu publicznego, przejawiającego się - jej zdaniem - w utrzymaniu 100 miejsc pracy, zapobieganiu bezrobociu i ograniczeniu wydatków z tytułu opieki społecznej. Zdaniem skarżącej, skoro spełnia ona ustawowe przesłanki w zakresie umorzenia kosztów egzekucyjnych i interes społeczny nie stoi temu na przeszkodzie, to w takiej sytuacji - biorąc pod uwagę przytoczone orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego - organ miał obowiązek załatwić sprawę pozytywnie dla strony. Skarżąca dołączyła do skargi bilans oraz rachunek zysków i strat na dzień 31 października 2005r., a także deklarację CIT-2 za okres od 1.01.2005r. -31.05.2005r. Dyrektor Izby Skarbowej w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko zaprezentowane w zaskarżonym postanowieniu. W piśmie procesowym z dnia 31 sierpnia 2006r. skarżąca zarzuciła, że organy nie dopełniły obowiązku zdefiniowania pojęć "ważnego interesu strony" i "ważnego interesu publicznego", a Dyrektor Izby Skarbowej pominął okoliczność pogorszenia się sytuacji finansowej Spółki. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Stosownie do treści art.1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz.1269) i art.134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270), określanej jako ustawa P.p.s.a., kontrola zaskarżonych rozstrzygnięć dokonywana jest pod kątem ich zgodności z prawem, przy czym Sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami i podstawami prawnymi wskazanymi w skardze. Skarga jest nieuzasadniona. Zgodnie z treścią art.64e § 1 i 2 ustawy p.e.a. - który ma zastosowanie w niniejszej sprawie - organ egzekucyjny może umorzyć w całości lub w części przypadające na jego rzecz koszty egzekucyjne, jeżeli: - stwierdzono nieściągalność od zobowiązanego dochodzonego obowiązku lub gdy zobowiązany wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej, - za umorzeniem przemawia ważny interes publiczny, - ściągnięcie tylko kosztów egzekucyjnych spowodowałoby niewspółmierne wydatki egzekucyjne. Decyzja organu egzekucyjnego w sprawie umorzenia kosztów egzekucyjnych podejmowana jest w sferze tzw. uznania administracyjnego, co oznacza, że organ ma swobodę wyboru konsekwencji prawnych sytuacji, do których odnosi się hipoteza omawianej normy prawnej. Jeżeli zatem organ stwierdzi istnienie choćby jednej z wymienionych wyżej przesłanek, to dokonując swobodnego wyboru może albo umorzyć koszty egzekucyjne w całości lub w części, albo też odmówić ich umorzenia. Wybór kierunku rozstrzygnięcia przez organ egzekucyjny, jakkolwiek jest swobodny, to jednak nie może nosić cech dowolności, w związku z czym organ nie jest zwolniony z uzasadnienia swego stanowiska. Podkreślić należy, że uznanie administracyjne pozwalające na swobodę wyboru ogranicza się wyłącznie do etapu wyboru konsekwencji wystąpienia przesłanek umorzenia, natomiast nie odnosi się do oceny istnienia przesłanek umorzenia. Postępowanie prowadzone przez organ egzekucyjny w tym zakresie podlega ogólnym zasadom i szczególnym przepisom postępowania, a sądowa kontrola legalności sprowadza się do oceny jego prawidłowości, zupełności oraz przestrzegania wszystkich przepisów proceduralnych. Orzekające w niniejszej sprawie organy egzekucyjne przeprowadziły wyczerpujące postępowanie wyjaśniające i uznały, iż nie wystąpiła żadna z wyżej wymienionych przesłanek umorzenia kosztów egzekucyjnych. W ocenie Sądu ocena dokonana przez organy obu instancji była prawidłowa. Wbrew zarzutom skargi organ I instancji ustalił rzeczywistą sytuację finansową Spółki. Sama skarżąca we wniosku o umorzenie kosztów podała, że "A" Sp. z o.o. uzyskiwała ujemne wyniki w działalności gospodarczej już od 2001 r., a to miało wpływ na przyrost zadłużenia publicznoprawnego, jak też wobec kontrahentów i pracowników. Postępowanie wyjaśniające przeprowadzone przez organ I instancji wykazało, że "C"- udziałowiec "A" Sp. z o.o. - w dniu 21 kwietnia 2004r. przekazał kwotę 900.000,00zł w ramach kapitału zakładowego, a w dniu 31 sierpnia 2004r. kwotę 600.000,00zł na powiększenie kapitału zapasowego. Ponadto w 2004r. udzielił Spółce dwóch pożyczek długoterminowych na łączną kwotę 760.000,00zł. Jak wynika z pisma skarżącej z dnia 13 kwietnia 2005r. środki te zostały przeznaczone głównie na restrukturyzację zadłużenia Spółki w ZUS (1.179.731,18zł), natomiast pozostała część na spłatę zaległych zobowiązań handlowych i bieżące finansowanie produkcji. W swoim postanowieniu organ I instancji wskazał, że analizy sytuacji finansowej dokonał w oparciu o bilans, rachunek zysków i strat za 2004r., sprawozdania o przychodach i kosztach, wyniku finansowym F01 za 2004r. i I kwartał 2005r., deklaracji PIT-4, VAT-7, CIT-2, CIT-8 składanych do Urzędu Skarbowego w S. za 2004r. oraz styczeń, luty i marzec 2005r. Nie można uznać zatem za uzasadniony zarzut oparcia rozstrzygnięcia na nieaktualnym stanie faktycznym. Organ I instancji rozważył istnienie wszystkich ustawowych przesłanek umorzenia kosztów egzekucyjnych , o których mowa w art.64e §1 i §2 ustawy p.e.a. Nie było sporu pomiędzy stronami co do tego, że nie stwierdzono nieściągalności dochodzonego obowiązku, ani też aby ściągnięcie tylko kosztów egzekucyjnych spowodowało niewspółmierne wydatki egzekucyjne. W ocenie Sądu orzekające w sprawie organy zasadnie uznały, że "A" Sp. z o.o. w S. nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej, ani też, że za umorzeniem przemawia ważny interes publiczny. Organy dokonały oceny istnienia powyższych przesłanek mając na uwadze dochody Spółki wykazywane w dokumentach rozliczeniowych oraz "doinwestowanie" Spółki przez wpłaty udziałowca na poczet kapitału zakładowego i zapasowego. Spółka dysponowała również środkami finansowymi z długoterminowych pożyczek w kwocie 760.000,00zł. Powyższe środki miały na celu poprawę kondycji finansowej, przez spłatę zobowiązań publicznoprawnych i zapewnienie Spółce płynności finansowej. Pomimo tak solidnego wsparcia w 2004r. Spółka w tym samym roku ubiegała się o pomoc, argumentując to trudną sytuacją finansową. W ocenie Sądu nie można - jak uważa skarżąca - nie uwzględnić otrzymanych środków przy ocenie sytuacji Spółki, bo jest to jedna z okoliczności stanu faktycznego, które organy mają obowiązek uwzględnić. Sytuacja ekonomiczna - jakkolwiek trudna - pozwalała Spółce wywiązać się z obowiązku zapłaty kosztów bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej, zwłaszcza, że organ I instancji zaproponował rozłożenie płatności na raty. W oparciu o ustalone okoliczności sprawy, orzekające w sprawie organy zasadnie uznały, że nie została spełniona przesłanka ważnego interesu publicznego uzasadniająca umorzenie kosztów egzekucyjnych. Pojęcie "ważnego interesu publicznego" nie zostało wprawdzie zdefiniowane przez ustawodawcę, ale bogate orzecznictwo w tym zakresie pozwala przyjąć, że o jego istnieniu nie decyduje subiektywne przekonanie wnioskodawcy, ale kryteria zobiektywizowane, które są zgodne z powszechnie przyjętym systemem wartości (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 września 2001r. III SA 1590/2000 publik. Gazeta Prawna 2004/237 str. 4a). Z uwagi na to, że umorzenie jest instytucją o charakterze wyjątkowym, istotne jest, czy trudna sytuacja podmiotu spowodowana była okolicznościami niezależnymi od jego woli (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2001 r. III SA 1037/2000 publik. Przegląd Orzecznictwa Podatkowego 2001/6 poz. 167, Glosa 2002/5 str. 47). W ocenie Sądu zapewnienie miejsc pracy dla 100 osób w S. może stanowić ważny interes publiczny, zwłaszcza wobec szczególnie trudnej sytuacji na rynku pracy w tym mieście, lecz dla uznania istnienia takiego interesu nie jest wystarczające subiektywne przekonanie Spółki. Groźba zwiększenia bezrobocia musi być realna, a nie używana jak straszak wobec organów egzekucyjnych. Sytuację podmiotu ubiegającego się o udzielenie ulgi należy rozważać indywidualnie, a dla oceny istnienia ważnego interesu publicznego istotne są przyczyny trudności ekonomicznych, a także skala zobowiązania wobec osiąganych przez podmiot przychodów. Należy zaznaczyć, że umorzenie kosztów egzekucyjnych nie jest obowiązkiem organów w każdej sytuacji, gdy podmiot gospodarczy znajduje się w trudnej sytuacji finansowej i grozi mu upadłość, a w następstwie zwolnienia pracowników. "A" Sp. z o.o. w M. od początku swego istnienia ma trudności finansowe, lecz - jak wyżej wskazano - trudna sytuacja finansowa nie uniemożliwia Spółce zapłaty należnych kosztów egzekucyjnych, zwłaszcza, że organy zaproponowały rozłożenie płatności na raty. Dlatego organy egzekucyjnie słusznie uznały, że wywiązanie się Spółki z zapłaty kosztów nie musi wiązać się ze zwolnieniami pracowników. Trzeba też mieć na uwadze, że koszty egzekucyjne powstały na skutek zaniechania regulowania zobowiązań publicznoprawnych, a nie w wyniku zdarzeń losowych, niezależnych od Spółki. Skarżąca Spółka jest podmiotem gospodarczym, który sam podejmuje decyzje gospodarcze i ponosi ryzyko prowadzonej działalności. W interesie publicznym nie leży obciążanie tym ryzykiem budżetu państwa. Nietrafny jest również zarzut braku zdefiniowania przez organy pojęcia "ważnego interesu strony", gdyż organy takiego obowiązku mnie miały, jako że nie jest to przesłanka uzasadniająca umorzenie kosztów egzekucyjnych w świetle ustawy p.e.a. Z uwagi na to, że zaskarżone postanowienie nie narusza prawa, Sąd orzekł jak w sentencji, na podstawie art.151 ustawy P.p.s.a.