I SA/Rz 442/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. NSA Jacek Surmacz Sędziowie WSA Małgorzata Niedobylska /spr./ WSA Grzegorz Panek Protokolant ref.st. Joanna Migacz po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 26 sierpnia 2011r. sprawy ze skargi K. B. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy 1) uchyla zaskarżoną decyzję 2) określa, że decyzja wymieniona w pkt. 1) nie podlega wykonaniu do chwili uprawomocnienia się wyroku, I SA/Rz 442/11 Uzasadnienie Decyzją z dnia [...] maja 2011r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, w następstwie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS) z dnia [...] marca 2011r. nr [...] w sprawie odmowy umorzenia zadłużenia z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy w łącznej wysokości 38.324,95 zł. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że K. B. złożyła wniosek o umorzenie całości składek za okres od 2003 do 2005 roku podnosząc, iż nie jest w stanie uregulować zaległości, gdyż jest osobą chorą i otrzymywaną rentę w wysokości 540 zł wydaje na leki. Zobowiązana wskazała, że w okresie od 1998 do 2003 roku przebywała na rencie chorobowej, po czym odmówiono jej świadczenia uznając za zdolną do pracy. Świadczenie zostało jej przywrócone w 2009 roku, od roku 2008. Decyzją z dnia [...] marca 2011r. ZUS odmówił umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy w łącznej wysokości 38.324,95 zł. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zobowiązana wyjaśniła, że samochód, którego jest właścicielką został kupiony przez ojca do transportu kalekiego brata i nie brała go pod uwagę, gdyż został sprzedany. Natomiast komputer został zakupiony dla syna na raty, które są przez niego spłacane. Podała, że z uwagi na to, iż renta została zajęta przez komornika, a mężowi kończy się umowa o pracę, na wyżywienie oraz utrzymanie domu pozostaje im kwota 360 zł. Wskazała również, iż posiada zadłużenie wobec Urzędu Skarbowego oraz zadłużenie mieszkania, a także ponosi wydatki na leczenie. Utrzymując w mocy decyzję ZUS, w powołanej na wstępie decyzji z [...] maja 2011r. Prezes ZUS stwierdził, iż w sprawie nadal brak jest wystarczających przesłanek do umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek. Zdaniem organu, podnoszone przez zobowiązaną argumenty w postaci pobawienia dochodu - renty z tytułu niezdolności do pracy oraz sytuacja zdrowotna nie mogą stanowić podstawy do umorzenia należności. Organ podniósł, iż zobowiązana posiadała źródło dochodu z tytułu prowadzonej w okresie od 2 kwietnia 1993r. do 30 listopada 2005r. działalności gospodarczej. Z orzeczenia lekarza orzecznika ZUS wynika, że zobowiązana jest aktualnie częściowo niezdolna do pracy. Zdaniem organu, wyjaśnienia zobowiązanej odnośnie faktu sprzedaży samochodu, zaciągniętego kredytu, braku dochodów męża oraz posiadania innych zobowiązań nie stanowią dostatecznych przesłanek uzasadniających umorzenie należności. Zobowiązana znajduje się wprawdzie w trudnej sytuacji materialnej, jednakże w ocenie organu, sytuacja ta może mieć charakter przejściowy, gdyż mąż zobowiązanej wyraża gotowość do podjęcia zatrudnienia, a zatem istnieje realna szansa na osiągniecie przez rodzinę dochodów pozwalających na spłatę zaległości. Ponadto prowadzone postępowanie egzekucyjne zawiesza bieg terminu przedawnienia, w związku z czym wydłuża okres możliwości dochodzenia należności składkowych. Zdaniem organu, umorzenie należności na tym etapie postępowania nie polepszy sytuacji materialnej zobowiązanej, tym bardziej, że posiada ona inne zobowiązania. Organ stwierdził, że umorzenie składek na tym etapie byłoby przedwczesne, a obowiązkiem ZUS jest wykorzystanie wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności. Organ podkreślił, iż z zachowania zobowiązanej wynika, że nie zmierza ona do spłaty zaległości i ma na celu uniknięcie obowiązku ich opłacenia. Zobowiązana uporczywie nie wywiązywała się z obowiązku opłacania składek od 1999r., zarówno wtedy gdy pobierała świadczenie rentowe, jak i po utracie prawa do świadczenia. Zobowiązana nie podjęła też żadnych działań mających na celu spłatę zaległości. Pomimo wyrażenia przez ZUS zgody na spłatę zadłużenia w ratach, nie podjęła spłaty należności w sytuacji, gdy osiągnęła dochody pozwalające na jego spłatę, o czym świadczy fakt zaciągnięcia kredytu w 2010r. Na powyższe rozstrzygnięcie K. B. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, wnosząc o ponowne rozpatrzenie jej wniosku o umorzenie należności. Dodała, że dokumenty dotyczące jej zdrowia oraz sytuacji materialnej są w posiadaniu ZUS. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sadów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz,1270 ze zm., dalej: ustawą p.p.s.a.), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, stosując środki przewidziane w ustawie. Natomiast zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi. Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja o odmowie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy. Na wstępie należy stwierdzić, że sąd administracyjny nie ma kompetencji do merytorycznego orzekania w przedmiocie umorzenia należności, a jedynie bada, czy orzekające w sprawie organy administracji przeprowadziły postępowanie i wydały rozstrzygnięcia w sposób zgodny z prawem. Stosownie do art. 28 ust.1-3 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2007, nr 11, poz. 74 z późn. zm. - dalej u.s.u.s.) należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez ZUS tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w przypadkach szczegółowo w tym przepisie wymienionych. Zgodnie zaś z art. 28 ust. 3a cyt. ustawy, należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003r., gdzie jako przesłanki umożliwiające umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne wskazane zostały okoliczności związane z wykazaniem przez zobowiązanego, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Decyzja wydana na podstawie powołanych przepisów jest decyzją uznaniową ("mogą być umarzane"), a więc nawet ustalenie w toku postępowania, że wystąpiła przesłanka określona w art. 28 ust. 1 i 2 oraz w art. 28 ust. 3a u.s.u.s, nie obliguje organu do przyznania uprawnienia polegającego na umorzeniu należności z tytułu składek. Sądowa kontrola tego rodzaju rozstrzygnięć dotyczy prawidłowości postępowania organu, a nie etapu podejmowania decyzji tj. dokonanego przez organ wyboru sposobu załatwienia wniosku w przedmiocie umorzenia. Rozpoznając skargę na decyzję o charakterze uznaniowym Sąd bada w szczególności czy postępowanie przeprowadzono zgodnie z zasadami postępowania administracyjnego określonymi w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071 ze zm., powoływana dalej jako k.p.a.). W niniejszej sprawie, Sąd dokonując kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia stwierdził naruszenie przepisów postępowania w stopniu uzasadniającym konieczność wyeliminowania tej decyzji z obrotu prawnego. Organ odwoławczy utrzymał bowiem w mocy decyzję wydaną przez ZUS, ale podpisaną przez osobę, która nie legitymowała się upoważnieniem do wydawania decyzji w imieniu tego organu. Zgodnie z art.83 § 1 pkt 3 u.s.u.s. decyzje w przedmiocie umarzania należności z tytułu składek wydaje ZUS. Organami ZUS są prezes zakładu, zarząd i rada nadzorcza (art.72 u.s.u.s). Prezes ZUS reprezentuje Zakład (art.73 ust.1 u.s.u.s.), może także upoważniać inne osoby do jego reprezentowania oraz do wydawania decyzji (§ 2 ust. 2 załącznika do rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 13 stycznia 2011r. w sprawie nadania statutu Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych -Dz.U. Nr 18, poz.93, - dalej: Statut ZUS). Prezes ZUS realizuje zadania przez pomocy m.in. terenowych jednostek organizacyjnych Zakładu (§ 2 ust. 4 Statutu ZUS). Terenowymi jednostkami organizacyjnymi Zakładu są odziały oraz inspektoraty i biura terenowe (§ 8 ust.1 Statutu ZUS). Odziałem Zakładu kieruje dyrektor. W niniejszym postępowaniu decyzja organu I instancji została podpisana przez "zastępcę dyrektora M. G." (przy czym brak jest wskazania, że jest to zastępca dyrektora oddziału ZUS). Z powołanych powyżej przepisów wynika, że zastępca dyrektora oddziału ZUS nie ma kompetencji do samodzielnego wydawania decyzji, może to czynić wyłącznie w imieniu ZUS, bądź Prezesa ZUS. Tymczasem w aktach administracyjnych sprawy nie ma dokumentów, z których wynikałoby umocowanie M. G. do działania w imieniu ZUS, bądź Prezesa ZUS. Oznacza to, że rozstrzygnięcie organu I instancji zostało wydane z naruszeniem art. 107 § 1 k.p.a., który stanowi, że decyzja powinna zawierać m.in. podpis z podaniem imienia i nazwiska oraz stanowiska służbowego osoby upoważnionej do wydania decyzji. Organ odwoławczy naruszył prawo utrzymując w mocy wadliwe rozstrzygnięcie organu I instancji, dlatego Sąd usunął z obrotu prawnego zaskarżoną decyzję. Sąd nie mógł w rozpoznawanej sprawie uchylić - po myśli art.135 ustawy p.p.s.a. - również decyzji organu I instancji, z uwagi na brak dowodów na skuteczne zainicjowanie postępowania odwoławczego. Analiza akt administracyjnych w przedmiotowym postępowaniu wykazała bowiem brak dowodu doręczenia (zwrotnego potwierdzenia odbioru) rozstrzygnięcia organu I instancji tj. decyzji ZUS z dnia [...] marca 2011r. nr [...]. Uniemożliwia to kontrolę terminowości złożenia przez K. B. wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy i w konsekwencji powoduje, że Sąd w niniejszym postępowaniu nie ma możliwości stwierdzenia czy organ II instancji miał prawo rozpoznać ten wniosek. Nie można bowiem na podstawie akt sprawy stwierdzić, że zobowiązana nadając na poczcie wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy w dniu 14 kwietnia 2011r. (data stempla pocztowego), dotrzymała 14 - dniowego terminu do wniesienia tego środka odwoławczego. Gdyby przyjąć, że K. B. otrzymała decyzję w dacie jej wydania (tj. [...] marca 2011r.), to termin do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy upływałby w dniu 13 kwietnia 2011r. W takiej sytuacji wniesienie środka odwoławczego w dniu 14 kwietnia 2011r., obligowałoby organ odwoławczy do stwierdzenia uchybienia terminu na podstawie art.134 k.p.a. Z uwagi na to, że zaskarżona decyzja narusza przepisy postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art.152 ustawy p.p.s.a, orzekł jak w sentencji.