I SA/Rz 450/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. NSA Jacek Surmacz / spr./ Sędzia WSA Jarosław Szaro NSA Stanisław Śliwa Protokolant sekr. sąd. Aleksandra Baczyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 lipca 2018 r. sprawy ze skargi K. Z. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek od należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oddala skargę. I SA/Rz 450/18 UZASADNIENIE Przedmiotem skargi jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS) z dnia [...] kwietnia 2018r. nr [...], którą, wymieniony organ, po ponownym rozpatrzeniu wniosku złożonego przez K. Z. w dniu 22 listopada 2017r. o umorzenie należności z tytułu odsetek od nieopłaconych składek, utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] stycznia 2018r. nr [...] odmawiającą umorzenia należności z tytułu odsetek od składek na: ubezpieczenie społeczne – 43 440zł; ubezpieczenie zdrowotne 8 806 zł oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych 1 910 zł (odsetki za zwłokę naliczono na dzień złożenia wniosku o umorzenie tj. 22 listopada 2017r.). W uzasadnieniu decyzji z dnia [...] stycznia 2018r. organ wskazał, że we wniosku o umorzenie należności z tytułu odsetek od nieopłaconych składek Skarżący podał, że w trakcie prowadzenia działalności na skutek osób trzecich został pozbawiony gospodarstwa rolnego o powierzchni ok. 400 hektarów, a Agencja Rolna zażądała zwrotu około 200 000zł, co doprowadziło Skarżącego do bankructwa, a także miało znaczący wpływ na pogorszenie stanu zdrowia. Wyrok z dnia 13 lutego 2000r. przywrócił Skarżącemu w posiadanie gospodarstwo rolne, ale długotrwałe postępowanie sądowe, pogorszenie stanu zdrowia, co uniemożliwiło podjęcie dodatkowego zatrudnienia spowodowało, że Skarżący nie ma możliwości uregulowania zaległych odsetek. Następnie organ wskazał dokumentację, którą zgromadził z urzędu, a także przestawioną przez Skarżącego, która stanowiła podstawę ustalenia stanu faktycznego: od 26 czerwca 1990r. do 1 stycznia 2013r. Skarżący prowadził działalność gospodarczą: działalność agentów i brokerów ubezpieczeniowych. Z tego tytułu miał ustawowy obowiązek opłacania należnych składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń pracowniczych. Skarżący pobiera emeryturę w wysokości 1204,85zł, zaś żona, z którą prowadzi gospodarstwo domowe, osiąga dochód w kwocie 1250zł. Skarżący wskazał, że w zakresie stosunków majątkowych z żoną mają ustanowioną rozdzielność majątkową. Skarżący wykazuje wydatki związane z utrzymaniem z tytułu opłat eksploatacyjnych – w kwocie 360zł i z tytułu kosztów związanych z leczeniem – w kwocie 600zł; posiada zobowiązanie pieniężne z tytułu zaciągniętych kredytów – w kwocie 30 000zł, które spłaca po 400zł miesięcznie; nie jest właścicielem nieruchomości, nie posiada mienia ruchomego ani wierzytelności. Organ opisał też schorzenia i niedomagania zdrowotne wskazane przez Skarżącego. Organ w dalszej części wskazał, że przedstawiony stan faktyczny został przeanalizowany i oceniony w oparciu o przesłanki, warunkujące umorzenie należności, wynikające z następujących podstaw prawnych: 1) art. 28 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2017r. poz. 1778 ze zm.; dalej: ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych), 2) art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, Organ, po przedstawieniu treści art. 28 ust. 2 i 3 w zw. z art. 32 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, wskazał że brak jest podstaw, dla podjęcia decyzji o umorzeniu odsetek na tej podstawie prawnej. Dalej organ przedstawił treść art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i wyjaśnił, że do tego przepisu przepisy wykonawcze zawarte są w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2000r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz.U. z 2003r. Nr 141, poz. 1365; dalej: Rozporządzenie), które szczegółowo precyzuje, co należy uznać za uzasadnione przypadki w rozumieniu ostatnio przytoczonego przepisu ustawowego. Organ przedstawił treść § 3 ust. 1 pkt 1-3 Rozporządzenia i podkreślił że użyte przez normodawcę sformułowanie – "jeżeli zobowiązany wykaże" – oznacza, że ciężar udowodnienia przesłanek spoczywa na dłużniku. Organ stwierdził, że żadna przesłanka w stosunku do Skarżącego nie zachodzi i przedstawił uzasadnienie tej tezy (str. 5 decyzji). Organ zauważył ponadto, że w myśl art. 28 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych umorzenie składek powoduje umorzenie wszystkich należności pochodnych, w tym również naliczonych odsetek za zwłokę oraz kosztów upomnienia, zatem przyjąć należy że nie jest możliwe samoistne – w oderwaniu od należności głównej - umorzenie odsetek za zwłokę. Skarżący złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. ZUS, opisaną na wstępie niniejszego uzasadnienia, decyzją z dnia [...] kwietnia 2018r., po ponownym rozpatrzeniu sprawy, utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] stycznia 2018r. W uzasadnieniu decyzji organ przedstawił stan faktyczny i wykładnię przepisów, a także ocenę, co do braku podstaw w zakresie umorzenia odsetek – analogicznie jak w decyzji z dnia [...] stycznia 2018r., z tym że objął dalsze dokumenty, które pojawiły się w postępowaniu i odpowiednio uaktualnił stan faktyczny. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie na decyzję z dnia [...] kwietnia 2018r. wniósł Skarżący. Skarżący, zaskarżając decyzję w całości, domagał się uchylenia zaskarżonej decyzji w całości i uchylenia poprzedzającej ją decyzji pierwszej instancji, a także o zasądzenie kosztów postępowania wedle norm przepisanych. Wnosił o skierowanie sprawy do postępowania mediacyjnego. W uzasadnieniu skargi Skarżący podniósł, że kwestionowana decyzja jest wadliwa z kilku powodów: a) teza organu, że ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych nie zna mechanizmu umarzania takich odsetek tj. w części przypisanej do składki finansowanej przez ubezpieczonego - wynika z braku wiedzy prawnej po stronie organu. Taką podstawę prawną stanowi art. 64 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009r. o finansach publicznych (Dz.U. z 2016r. poz. 1870 ze zm.; dalej: ustawa o finansach publicznych), b) nie zawarto w decyzji jakiejkolwiek wykładni art. 30 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Jest to tym większe uchybienie, że skoro z przepisu tego wynika, że do należności z tytułu składek nie stosuje się art. 28 tej ustawy, to oznacza że stosuje się ją do odsetek. Brak stanowiska organu w tej materii uniemożliwia Skarżącemu zwalczanie sposobu wykładni prawa materialnego dokonanej przez organ, c) wadliwością jest, że decyzja "pochodzi" od Oddziału ZUS, podczas gdy organem orzekającym jest Prezes ZUS, d) naruszono zasadę dwuinstancyjności, gdyż w drugiej instancji zmieniono przepis prawa materialnego stanowiący podstawę decyzji, a mianowicie z art. 28 ust. 2 i 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych zastosowany w pierwszej instancji – na art. 28 ust. 3a ustawy, zastosowany w drugiej instancji. Wbrew więc art. 15 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2017r. poz. 1257; dalej: K.p.a.) sprawa została załatwiona tylko raz w administracyjnym toku instancji. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi, podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko. Sąd, postanowieniem wydanym na rozprawie w dniu 25 lipca 2018r., oddalił wniosek o skierowanie sprawy do postępowania mediacyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Skarga jest nieuzasadniona. Wbrew zarzutom skargi w zaskarżonej decyzji ani w decyzji, która została utrzymana w mocy zaskarżoną decyzją organ nie wskazywał na brak podstaw prawnych do umorzenia odsetek od nieopłaconych w terminie składek; wręcz przeciwnie wskazał na te podstawy prawne, zarówno ustawowe, jak i rangi podustawowej, co Sąd przedstawił powyżej w niniejszym uzasadnieniu; organ przytoczył treść przepisów i dokonał ich wykładni. W tym kontekście bezzasadny jest również zarzut, że organ nie dokonał szczegółowej wykładni art. 30 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, bo tego przepisu organ nie stosował. Bezzasadny jest również zarzut, że decyzja "pochodzi" od Oddziału ZUS, w sytuacji gdy organem orzekającym w sprawie jest Prezes ZUS. Celem wyjaśnienia Skarżącemu - organem rozpatrującym sprawę nie jest Prezes ZUS, a ZUS. Przepis art. 83 ust. 4 o systemie ubezpieczeń społecznych stanowiący, że wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy wnosi się do Prezesa ZUS jest jedynie uregulowaniem dotyczącym procedury składania wniosku i nie przenosi kompetencji z Zakładu na jego Prezesa. Wątpliwości Skarżącego, co do kwestii działania Oddziału ZUS są nieuprawnione, a wynikają z ustawowej konstrukcji organizacyjnej ZUS i możliwości upoważnienia przez Prezesa ZUS – Dyrektorów Oddziałów Zakładów, co nie oznacza przeniesienia kompetencji w rozumieniu zmiany organu. Niezrozumiały w kontekście treści zaskarżonej decyzji i utrzymanej nią w mocy decyzji jest zarzut zmiany podstawy - przepisów prawa materialnego jako podstawy rozstrzygnięcia, taka zmiana podstawy prawnej nie nastąpiła. Ponowne rozpatrzenie sprawy w związku ze złożeniem wniosku przez Skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy nastąpiło w tych samych granicach i na podstawie prawa materialnego. Reasumując żaden z zarzutów skargi nie jest uzasadniony. Skarżący nie kwestionuje rozważań organu, co do braku podstaw do zastosowania przepisów umożliwiających umorzenie należności z tytułu składek, ani też procesu decyzyjnego organu w ramach tzw. uznania administracyjnego, którego jednym z elementów jest rozważenie tych okoliczności, na które wskazał organ w zaskarżonej decyzji. Treść skargi upoważnia do stwierdzenia, że są one adekwatne w stosunku do decyzji ZUS z dnia [...] marca 2018r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie umorzenia odsetek od należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy za poszczególne okresy lat 2000-2001, finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami. Skarżący zaskarżył tę decyzję, a Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wyrokiem z dnia 17 maja 2018r. – sygn. akt I SA/Rz 278/18 - oddalił skargę. Z powyższych względów Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018r. poz. 1302), oddalił skargę.