I SA/Rz 462/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Małgorzata Niedobylska Sędziowie NSA Maria Piórkowska /spr./ WSA Barbara Stukan-Pytlowany Protokolant sek.sąd. Teresa Tochowicz po rozpoznaniu w Wydziale I Finansowym w dniu 9 października 2007r. sprawy ze skargi "A" spółka z o.o. z siedzibą w T. G. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] lutego 2007 r. nr [...] w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi I. uchyla zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] stycznia 2007 r., nr [...], II. określa, że postanowienia wymienione w punkcie I nie mogą być wykonane do chwili uprawomocnienia się wyroku, III. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz skarżącej "A" spółka z o.o. z siedzibą w T. G. kwotę 100 /słownie: sto/ złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. I SA/Rz 462/07 UZASADNIENIE Postanowieniem z dnia [...] lutego 2007r. nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej, po rozpoznaniu zażalenia "A" w T. utrzymał w mocy postanowienie naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] stycznia 2007r. Nr [...] w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] w kwocie 2.060,71 zł. Jako podstawie prawną rozstrzygnięcia orzekający w sprawie organ powołał art. 138 § 1 pkt.1 i art. 144 kodeksu postępowania administracyjnego w zw. z art. 18, art.64 i art. 64 z § 1 i §4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowanie egzekucyjnym w administracji /tekst jedn. Dz.U. z 2005r. Nr 229, poz.1954 ze zm./. W uzasadnieniu orzekający organ wskazał, że w dniu 04 maja 2006r. wierzyciel "A" złożyła do Komornika Sądowego w J. wniosek o wszczęcie wobec dłużnika J. C. egzekucji na podstawie nakazu zapłaty wydanego w dniu 31 maja 2005r. przez Sąd Rejonowy w G. Wydział VII Gospodarczy sygn. akt VII GNc [...]. Na podstawie powyższego tytułu wykonawczego Komornik Sądowy wszczął postępowanie egzekucyjne, w wyniku którego dokonał w dniu 05 maja 2006r. zajęcia wierzytelności w "B" Sp. z o. o., w "C", w "D" O/ J., w "E" O/J., w "F", w "G" O/J., w "H" w B. O/J. i O/D. oraz w "I". Z uwagi, że w stosunku do rachunków bankowych w "I", "D", "G" O/J. oraz wierzytelności pieniężnych w "B" oraz w "C" egzekucję administracyjną w stosunku do zobowiązanego prowadził również Naczelnik Urzędu Skarbowego nastąpił więc zbieg egzekucji administracyjnej z egzekucją sądową. Mając na uwadze postanowienie Sądu Rejonowego w J. z dnia 30 sierpnia 2004r. sygn. akt I.Co. [...] Komornik Sądowy w dniu 14 czerwca 2006r. przekazał akta egzekucyjne nr KM[...] celem łącznego prowadzenia postępowania egzekucyjnego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego. W toku prowadzonych czynności egzekucyjnych Naczelnik Urzędu Skarbowego dokonał zajęcia wierzytelności pieniężnej w "C". W wyniku podjętych czynności egzekucyjnych powstały koszty egzekucyjne w wysokości 2.060,71 zł naliczone zgodnie z art. 64 § 1 pkt 4, § 5 i § 6 ustawy egzekucyjnej w następujący sposób: * 5% egzekwowanej kwoty 34.345,13 zł tj. (należność główna 26.824,20 plus odsetki 7.520,92 zł) - 1717,26 zł; * 1% opłata manipulacyjna od egzekwowanych kwot - 343,45 zł. Ze względu na to, że egzekucja administracyjna w stosunku do dłużnika J.C. okazała się bezskuteczna, bowiem Zobowiązany nie pracuje, nie pobiera zasiłku dla bezrobotnych, działalność gospodarczą zlikwidował w dniu 15 maja 2005r., nie posiada żadnych praw majątkowych do których można skutecznie skierować egzekucję organ egzekucyjny działając na podstawie art. 59 § 2 ustawy egzekucyjnej wydał w dniu 13 grudnia 2006r. postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego nr [...]. Następnie w dniu [...] stycznia 2007r. działając w oparciu o art. 64c § 4 w/cyt. ustawy Naczelnik Urzędu Skarbowego wydał postanowienie [...] o obciążeniu Wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego w kwocie 2.060,71 zł. Zgodnie z art. 64 c § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tj. Dz.U. z 2005r. Nr 229, poz. 1954 z późn. zm.) - opłaty o których mowa w art. 64 § 1 i 6 oraz art. 64 a, wraz z wydatkami poniesionymi przez organ egzekucyjny stanowią koszty egzekucyjne. Koszty egzekucyjne, z zastrzeżeniem § 2-4, obciążają zobowiązanego. Jednakże zgodnie z § 4 ww. przepisu, w sytuacji gdy koszty egzekucyjne nie mogą być ściągnięte od zobowiązanego, koszty te pokrywa wierzyciel. W przedmiotowej sprawie bezspornym jest, że należność pieniężna objęta tytułem wykonawczy o nr [...] jest nieściągalna od Zobowiązanego. Dłużnik nie pracuje, nie pobiera zasiłku dla bezrobotnych, działalność gospodarczą zlikwidował w dniu 15 maja 2005r., gdyż stała się nieopłacalna. Oprócz powyższych informacji poborcy skarbowemu nie udało się ustalić żadnego majątku ruchomego, czy też nieruchomości do których można by skutecznie skierować egzekucję. W niniejszej sprawie brak możliwości ściągnięcia kosztów egzekucyjnych od Zobowiązanego potwierdza postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] grudnia 2006r. nr [...], na mocy którego postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] zostało umorzone (art. 59 § 2 ustawy egzekucyjnej). W powyższej sytuacji obciążenie wierzyciela kosztami postępowania jest co do zasady dopuszczalne. Kwestia sporna sprowadza się zatem do rozstrzygnięcia czy organ egzekucyjny zasadnie obciążył Wierzyciela kosztami egzekucyjnymi w momencie gdy postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego nie było jeszcze prawomocne oraz czy organ egzekucyjny mógł obciążyć wierzyciela-Spółkę kosztami egzekucyjnymi w świetle przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - art. la pkt 13. Odnośnie pierwszego zarzutu podniesionego przez Skarżących, iż postępowanie w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego nie zostało jeszcze zakończone, w związku z czym nie można Wierzyciela obciążyć kosztami egzekucyjnymi stwierdzić należy że jest on chybiony. Przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie uzależniają wydania postanowienia o obciążeniu wierzyciela kosztami egzekucyjnymi od prawomocności orzeczenia w zakresie umorzenia postępowania egzekucyjnego. Ponadto Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z dnia [...] luty 2007r. znak: [...] utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] grudnia 2006r. nr [...] w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego przeciwko zobowiązanemu J. C. Natomiast odnośnie definicji wierzyciela przedstawionej w art. la pkt 13 ustawy egzekucyjnej stwierdzić należy, że jest ona ogólnikowa i nie pozwala na ustalenie, kto może występować w postępowaniu egzekucyjnym w charakterze wierzyciela. Rozbudowana definicja wierzyciela została zawarta w art. 5 ustawy i wynika z niej, że funkcję wierzyciela mogą spełniać przede wszystkim organy administracji i inne instytucje. Inne podmioty, w tym organizacje społeczne i osoby fizyczne, mogą wystąpić w charakterze wierzyciela w wyjątkowych sytuacjach. Osoba fizyczna oraz osoba prawna lub niemająca osobowości prawnej jednostka organizacyjna inna niż państwowa lub samorządowa może występować w postępowaniu egzekucyjnym w roli wierzyciela jedynie w dwojakiego rodzaju sytuacjach: * gdy na rzecz danej osoby sąd lub inny organ wydał orzeczenie; * gdy interesy danej osoby zostały naruszone w wyniku niewykonania obowiązku wynikającego wprost z przepisu prawa lub rozstrzygnięcia innego, niż decyzja lub postanowienie organu administracji publicznej. W przedmiotowej sprawie na rzecz Wierzyciela zostało wydane orzeczenie Sądu Rejonowego w G. Wydział VII Gospodarczy z dnia 31 maja 2005r. sygn. akt VII GNc [...] nakazujące pozwanemu J. C. zapłatę powodowi kwotę 26.824,21 zł oraz kwotę 2.909,50 zł tytułem kosztów postępowania. Powyższemu tytułowi nadano w dniu 18 lipca 2005r. klauzulę wykonalności. W związku z powyższym należy uznać, że Spółka z o. o. "A" w T. G. jest wierzycielem w świetle uregulowań zawartych w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji i może być obciążona kosztami postępowania egzekucyjnego prowadzonego w trybie egzekucji administracyjnej. Na postanowienie to "A" Sp. z o.o. W T. G. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wnosząc o jego uchylenie. W uzasadnieniu Skarżąca Spółka naprowadziła, że wg. przepisu art. 774 K.p.c organ, który przejął dalsze łączne prowadzenie egzekucji, postanawia, w trybie dla niego właściwym o kosztach czynności egzekucyjnych. W ocenie Skarżącej brak jest podstaw w ustawie z dnia 17 czerwca 1966r. O postępowaniu egzekucyjnym w administracji do obciążenia Skarżącego jako wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego. Zgodnie bowiem z definicją art. 1 a pkt. 13 ustawy wierzycielem jest podmiot uprawniony do żądania wykonania obowiązku w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym. Skoro więc Skarżący nie spełnia tego kryterium nie może zostać obciążony kosztami prowadzonego postępowanie rozpoznawanej sprawie rozstrzygnięcie o kosztach wydane w trybie administracyjnym powinno się opierać na przepisach regulujących egzekucje sądową. Przekazanie sprawy do prowadzenia egzekucji administracyjnej pogorszyło sytuację Skarżącego, podczas gdy prowadzenie egzekucji sądowej nie doprowadziłoby do obciążenia Skarżącego kosztami postępowania egzekucyjnymi. W odpowiedzi na skargę Dyrektor izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje stanowisko zawarte w postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sadów administracyjnych /Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm./ sąd administracyjny kontroluje zaskarżone decyzje administracyjne i postanowienia w zakresie ich legalności, rozumianej jako zgodność tych aktów z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa, zaś na podstawie art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./ nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga podlega uwzględnieniu. Przepis art. 64c ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji /tekst jedn. Dz.U. z 2005r. Nr 229, poz. 1954 ze zm./ ustanawia zasadę odpowiedzialności zobowiązanego za koszty egzekucyjne z uwagi na to, że całe postępowanie egzekucyjne i związana z nim konieczność funkcjonowania organów egzekucyjnych jest następstwem uchylania się zobowiązanego od wykonania nałożonych na niego obowiązków /R.Hauser Ochrona obywatela w postępowaniu egzekucyjnym w administracji ,Poznań 1988r. s.13 i nast/. Zasada ponoszenia kosztów postępowania egzekucyjnego przez zobowiązanego podlega jednak ograniczeniom w art. 64 § 2-4 powołanej wyżej ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, a więc również w przepisie powołanym przez organ jako podstawa prawna rozstrzygnięcia /art.64c § 4/. Z treści art. 64c § 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji wynika, że jeżeli po pobraniu od zobowiązanego należności z tytułu kosztów egzekucyjnych okaże się, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem, należności te, wraz z naliczonymi od dnia ich pobrania odsetkami ustawowymi, organ egzekucyjny zwraca zobowiązanemu, a jeżeli niezgodne z prawem wszczęcie i prowadzenie egzekucji spowodował wierzyciel, obciąża nimi wierzyciela z zastrzeżeniem nie mającym zastosowania w sprawie. Takie sformułowanie przepisu oznacza, że koszty postępowanie egzekucyjnego będą obciążały bądź wierzyciela, bądź organ egzekucyjny, w zależności od tego, który z tych podmiotów postępowania egzekucyjnego spowodował niezgodne z prawem wszczęcie lub prowadzenie egzekucji R.Hauser Z.Leoński Postępowanie egzekucyjne w administracji Komentarz C.H.BECK W-wa 2003 str. 166 i nast./. W rozpoznawanej sprawie, z uwagi na to, że bezspornym między stronami jest, że koszty postępowania egzekucyjnego nie mogą zostać ściągnięte od zobowiązanego koniecznym jest ustalenie czy organ egzekucyjny, działając na podstawie art. 64c § 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji miał podstawy do obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego. W tym miejscu odnieść się należy do przytoczonego wyżej przepisu art. 64 c §3 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji który różnicuje obciążenie kosztami postępowania egzekucyjnego w zależności od prawidłowego wszczęcia i prowadzenia postępowania egzekucyjnego, czy też niezgodnego z prawem wszczęcia i prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Jakkolwiek w pierwszym z tych przypadków obciążenie kosztami postępowania egzekucyjnego ponosi wierzyciel, to jednak, w sytuacji gdy postępowanie egzekucyjne było wszczęte i prowadzone niezgodnie z prawem nie sposób obciążyć wierzyciela tymi kosztami. W rozpoznawanej sprawie, Skarżąca Spółka złożyła do Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w J. wniosek o wszczęcie egzekucji przedkładając nakaz zapłaty wydany przez Sąd Rejonowy w G. Wydział VII Gospodarczy z dnia 31 maja 2005r. sygn. akt VII GNc [...], zaopatrzony klauzulą wykonalności z dnia 18 lipca 2005r. We wniosku tym Skarżąca zawarła wniosek o natychmiastowe wycofanie zajęć wobec których nastąpi ewentualny zbieg egzekucji z egzekucją administracyjną. Z uwagi na zbieg egzekucji sądowej i administracyjnej , Sąd Rejonowy w J. postanowieniem z dnia 30 sierpnia 2004r. Sygn. akt I.Co. [...] powierzył dalsze łączne prowadzenie egzekucji Naczelnikowi Urzędu Skarbowego w trybie właściwym dla tego organu. Trybem właściwym będą zatem zasady prowadzenia egzekucji w postępowaniu egzekucyjnym w administracji, w tym przede wszystkim podstawy prowadzenia egzekucji administracyjnej uregulowane art. 26 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Z przepisu tego wynika, że organ egzekucyjny wszczyna egzekucję administracyjną na wniosek wierzyciela i na podstawie wystawionego przez niego tytułu wykonawczego, sporządzonego według ustalonego wzoru /§ 1/. Wzór ten określa w drodze rozporządzenia minister właściwy do spraw finansów publicznych. Wzór ten zawiera treść określoną w art. 27, a ponadto umożliwia elektroniczne przetwarzanie danych zawartych w tym tytule wykonawczym /§2/. Obowiązek wystawienia tytułu według wzoru spoczywa również na wierzycielu, którego należność pieniężna wynika z orzeczenia sądu zaopatrzonego w klauzulę wykonalności, z tym że w tym przypadku nie wymaga się opatrzenia tytułu wykonawczego pieczęcią urzędową /§ 3/. Opisanych wyżej warunków nie spełniał wniosek Skarżącej, skierowany do Komornika Sądowego o wszczęcie egzekucji. Organ prowadzący egzekucję, z tego nie odpowiadającego wymogom wniosku, nie ustalił również czy wolą Skarżącej jest prowadzenie egzekucji w trybie administracyjnym pomimo, że podstawą wszczęcia egzekucji jest wniosek wierzyciela. Wniosku o wszczęcie egzekucji administracyjnej nie sposób wywodzić z zawartego w piśmie Skarżącej z dnia 26 kwietnia 2006r. zastrzeżenia odnośnie wycofania wniosku w przypadku zbiegu egzekucji sądowej i administracyjnej. W tym stanie rzeczy naruszony został również przepis art. 27 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji którego prawidłowe wypełnienie warunkuje przystąpienie do egzekucji. Jak to bowiem wynika z treści art. 29 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. Prawo o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, jeżeli obowiązek, którego dotyczy tytuł wykonawczy nie spełnia wymogów określonych w art. 27 § 1 i 2 ustawy, organ egzekucyjny nie przystępuje do egzekucji, zwracając tytuł wierzycielowi. Wskazać również należy, że nie jest nawet dopuszczalne uzupełnienie braków tytułu wykonawczego w piśmie wierzyciela skierowanym do organu egzekucyjnego lub modyfikacja przez wierzyciela tytułu wykonawczego w toku badania przez organ egzekucyjny dopuszczalności egzekucji a w miejsce zwróconego tytułu wykonawczego, wierzyciel powinien wystawić nowy tytuł wykonawczy, tym razem spełniający wszystkie wymogi formalne i ponownie złożyć wniosek o wszczęcie egzekucji /D.Jankowiak Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji Komentarz 2007 str.281-282/. Konkludując, w tym stanie sprawy skoro organ egzekucyjny prowadził postępowanie egzekucyjne bez wniosku wierzyciela /art.26/, bez tytułu wykonawczego wystawionego wg. określonego wzoru /art.27/ brak jest w ocenie Sądu podstaw do obciążenia Skarżącą Spółkę kosztami tego postępowania egzekucyjnego. Z takim stanowiskiem nie pozostaje w sprzeczności treść art. 64c § 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji z którego wynika, że wierzyciel pokrywa koszty egzekucyjne, jeżeli nie mogą być ściągnięte od zobowiązanego, z zastrzeżeniem § 4a -4c oraz art.64e § 4A. Z kolei z treści art. 64c § 4a wynika, że do nieściągniętych kosztów egzekucyjnych, powstałych w niezgodnie z prawem wszczętym i prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego przez organ wykonujący, stosuje się odpowiednio § 3 a i § 3 b. Nieściągnięte od zobowiązanego wydatki egzekucyjne, poniesione w zgodnie z prawem wszczętym i prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego przez organ wykonujący, organ egzekucyjny lub rekwizycyjny pokrywa bezpośrednio z budżetu państwa. Takie usytuowanie przepisów art. 64 par.4 i następnych, wskazuje na ich zastosowanie w sytuacji w której nie ma zastosowania zasada określona art. 64c § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym administracji i kolejno w art. 64c § 3 tej ustawy. W świetle naprowadzonych wyżej okoliczności, Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt.1 lit. a, art. 152 i art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz.1270 ze zm./ orzekł jak w sentencji.