I SA/Rz 471/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Stukan-Pytlowany po rozpoznaniu w dniu 15 listopada 2007r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi K. i R. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] lutego 2007r. nr [...] w przedmiocie zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2001r. - p o s t a n a w i a - odmówić przyznania prawa pomocy Wyrokiem z dnia 19 lipca 2007r. (sygn. akt I SA/Rz 471/07) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie oddalił skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] lutego 2007r. nr [...] w przedmiocie zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2001r. Po doręczeniu powyższego wyroku pełnomocnik skarżących złożył skargę kasacyjną a skarżący K. i R. M. w złożonym na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy zwrócili się o zwolnienie od kosztów sądowych. We wniosku tym podali, iż nie mają możliwości uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej ponieważ poza prowadzeniem gospodarstwa rolnego nie prowadzą żadnej działalności gospodarczej. Skarżący nie podali wysokości uzyskiwanych przez siebie dochodów. Podali, iż mają na utrzymaniu trójkę dzieci. W skład ich majątku wchodzi dom o powierzchni 3.800m2, nieruchomość rolna o powierzchni 178ha, domek drewniany oraz stajnia. Jako przedmioty wartościowe o wartości przekraczającej 3000euro skarżący wskazali ogólnie "meble, samochody". Podali ponadto, iż posiadane przez nich zasoby pieniężne (oszczędności, papiery wartościowe itp.) wynoszą 95.000zł. Sąd wezwał do złożenia przez skarżących dodatkowego oświadczenia w zakresie sytuacji majątkowej i podania: wysokości dochodów uzyskiwanych z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego, wielkości wydatkowanych kwot pieniężnych związanych z kosztami codziennego utrzymania, informacji o ewentualnych dodatkach, zapomogach, pomocy w utrzymaniu od osób trzecich, wszystkich posiadanych środków transportowych (rok produkcji, marka). Wyjaśnienie czy skarżący uzyskują dopłaty do posiadanego gruntu rolnego - jeśli tak - w jakiej wysokości, czy posiadają zobowiązania kredytowe lub inne (w jakiej wysokości, czy je spłacają) oraz do złożenia odpisu zeznania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2006r. i wyciągów lub wykazów z posiadanych rachunków bankowych za okres trzech miesięcy poprzedzających złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania - pod rygorem rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy na podstawie zawartych w nim danych. W odpowiedzi na to wezwanie skarżący jedynie podpisali wniosek. Nie zostało złożone przez nich dodatkowe oświadczenie odnośnie ich sytuacji majątkowej. Zamiast tego skarżący zwrócili się o przedłużenie terminu do uzupełnienia wniosku. Wskazali, iż z uwagi na nieobecność R.M. nie mogli zgodnie z wezwaniem Sądu w wyznaczonym terminie uzupełnić wniosku. W wyniku rozpoznania powyższego wniosku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie, postanowieniem z dnia 16 października 2007r. sygn. akt I SA/Rz 471/07, wydanym przez referendarza sądowego, odmówił przyznania prawa pomocy. Pełnomocnik skarżących kwestionując zasadność wydanego postanowienia wniósł sprzeciw, w którym podkreślił, iż skarżący wykazali w sposób wystarczający, iż nie są w stanie uiścić kosztów sądowych. Podniósł, iż ustalenia Sądu będące podstawą zaskarżonego rozstrzygnięcia są błędne i nie odzwierciedlaj rzeczywistego stanu majątkowego skarżących. W szczególności skarżący nie mieli możliwości aby w terminie siedmiu dni przedłożyć żądane przez Sąd dodatkowe dokumenty a ich wniosek o przedłużenie terminu został rozpatrzony negatywnie. Pełnomocnik podkreślił również, iż R.M. cierpi na liczne schorzenia i wymagał dwudniowej hospitalizacji. W chwili obecnej wymaga rehabilitacji. Do sprzeciwu załączono ponadto zaświadczenia lekarskie, nakazy płatnicze za 2007r. oraz zaświadczenie z Banku PKO S.A. z którego wynika iż, saldo rachunku prowadzonego w tym banku dla K. i R. M. wynosiło na dzień 7 listopada 2007r. - 151,07zł. Na rachunku tym, w okresie ostatnich trzech miesięcy, nie wykonywano żadnych operacji finansowych. Sprzeciw został złożony w terminie, co zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - określanej dalej jako p.p.s.a. - wywołuje skutek w postaci utraty mocy postanowienia, przeciwko któremu został on wniesiony, a będąca przedmiotem sprzeciwu sprawa podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Przystępując do rozpoznania wniosku, przypomnieć należy, że zasadą jest, iż strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie (art. 199 p.p.s.a.). Oznacza to, że każdy, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do ich uiszczenia (art. 211 p.p.s.a.). Natomiast celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji podmiotom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej poniesienie kosztów z tym związanych. Jest to forma dofinansowania strony postępowania sądowego z budżetu państwa i przez to zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w takim postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (postanowienie NSA z 6 października 2004r., sygn. akt GZ 71/04, ONSA 2005, Nr 1, poz. 8). Zatem przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby, ze względu na okoliczności życiowe, pozbawione całkowicie środków do życia). Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenia za pracę (postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2004 r., OZ 862/04 - za B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Komentarz", Wydawnictwo Zakamycze 2005 r., str. 593 i postanowienie NSA z dnia 28 listopada 2005 r. - II FZ 708/05 - niepublikowane). Jak wynika z powyższego przyznanie lub odmowa przyznania prawa pomocy winna wynikać z wzajemnej oceny dwóch elementów: kosztów, jakie musi ponieść strona na poczet prowadzonego postępowania i jej aktualnej kondycji finansowej. W konsekwencji, możliwość przyznania prawa pomocy uzależniona jest od oceny sytuacji materialnej wnioskodawcy wykazanej w treści wniosku tak, aby można było jednoznacznie stwierdzić, iż skarżący nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Mając na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady jakimi należy kierować się rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, przy uwzględnieniu wysokości wpisu od skargi kasacyjnej który wynosi 854zł, jak i stanu faktycznego sprawy, w ocenie Sądu brak jest podstaw do zwolnienia skarżących z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. Okoliczności podnoszone we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz w sprzeciwie nie uzasadniają twierdzenia, że skarżący nie są w stanie wygospodarować środków niezbędnych do pokrycia kosztów sądowych, a ich poniesienie może spowodować powstanie uszczerbku w koniecznym ich utrzymaniu. Przez uszczerbek w utrzymaniu koniecznym należy rozumieć takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej skarżących, że nie są oni w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Przy tym do Sądu kierującego się wskazaniami logicznego rozumowania, doświadczenia życiowego i dostępnej wiedzy, należy ocena czy takie okoliczności zachodzą (postanowienie NSA z 16 stycznia 2005r. sygn. akt I FZ 647/05, niepubl). Podając okoliczności sprawy racjonalnej ocenie, zgodnej z zasadami logiki, należy zauważyć, iż skarżący są właścicielami domu o powierzchni 3.800m2 oraz nieruchomości rolnej o powierzchni 178ha. Już chociażby z tego względu, nie można uznać aby skarżący żyli w ubóstwie bądź też poniżej minimum socjalnego. Utrzymanie wskazanego domu i nieruchomości wiąże się z pewnością z licznymi wydatkami (ogrzewanie, energia elektryczna, gaz, podatek od nieruchomości). Zauważyć jednak tutaj należy, że koszty sądowe powinny być ponoszone na równi z innymi niezbędnymi wydatkami. Konieczność ponoszenia takich wydatków przez skarżących nie stanowi podstawy do zastosowania instytucji prawa pomocy, bowiem zastosowanie wyjątku od zasady ponoszenia kosztów sądowych jest możliwe tylko w sytuacji powstania uszczerbku w koniecznym utrzymaniu rodziny, nie zaś w przypadku powstania jakiegokolwiek uszczerbku. Stwierdzenie powyższe jest tym bardziej zasadne jeżeli się weźmie pod uwagę, iż w dyspozycji skarżących pozostają środki finansowe w wysokości 95.000zł. Dysponowanie takimi środkami pozwala w ocenia Sądu na uznanie, iż mają oni możliwość uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej w wysokości 875zł. Ustosunkowując się do zbyt krótkiego terminu na złożenie dodatkowego oświadczenia oraz dokumentów na wezwanie Sądu z dnia 20 września 2007r. oraz braku rozpoznania wniosku o przedłużenie tego terminu należy zauważyć, iż skarżący wniosek o przywrócenie terminu złożyli w dniu 1 października 2007r. podczas gdy postanowienie o odmowie przyznania prawa pomocy zostało wydane w dniu 16 października 20007r. Skarżący mieli zatem jeszcze kilkanaście dodatkowych dni na uzupełnienie wniosku o żądane dane. Mogli to także uczynić w złożonym sprzeciwie - czego jednak nie uczynili. Okoliczności te są o tyle bez znaczenia iż, w ocenie Sądu wskazane we wniosku dane były i są wystarczające do oceny sytuacji finansowej skarżących. W związku z czym nie zachodziła konieczność składania przez nich dodatkowego oświadczenia w tej mierze. Mając na względzie powyższe okoliczności, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.