I SA/Rz 475/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S.WSA Grzegorz Panek /spr./, Sędzia WSA Piotr Popek, Asesor WSA Jacek Boratyn, Protokolant sekr. sąd. Karolina Dźwierzyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 października 2019 r. sprawy ze skargi S.H. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2019 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie wynagrodzenie radcy prawnemu [...] – Kancelaria Radców Prawnych w R. w kwocie 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych, w tym podatek od towarów i usług w kwocie 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych, za pomoc prawną udzieloną z urzędu. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] maja 2019 r. ZUS uchylił własną decyzję z dnia [...] lipca 2018 r. o umorzeniu postępowania w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy i odmówił umorzenia tych należności. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ wskazał, że skarżący S. H. prowadził działalność gospodarczą w okresie od dnia [...] lipca 2006 r. do dnia [...] lipca 2006 r. W wyniku dokonanego z dniu [...] listopada 2018 r. zwrotu dotacji z ARiMR na koncie wnioskodawcy powstała zaległość z tytułu składek związanych z prowadzeniem tej działalności. Odnoście sytuacji wnioskodawcy organ podał, że skarżący jest kawalerem, nie pracuje zarobkowo, nie osiąga dochodu z innych źródeł, nie korzysta z pomocy społecznej, prowadzi gospodarstwo domowe wraz z bratem, który pobiera rentę z KRUS. Jest właścicielem i współwłaścicielem nieruchomości, posiada samochód [...] r. Jest także właścicielem [...] r. i [...]r. Oceniając sytuację skarżącego organ doszedł do przekonania, że w sprawie brak jest przesłanki całkowitej nieściągalności o której mowa w art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Z 2019 r. poz. 300 ze zm.). Nie wystąpiły także okoliczności wskazane w rozporządzeniu Ministra Gospodarki i Polityki Społeczne z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczególnych zasad umarzania należności z tytułu składek (Dz. U. z 2003 r. poz. 1365 ze zm.). Organ przyznał, że skarżący dysponuje bardzo ograniczonymi możliwościami płatniczymi. Jednakże nie może to być uznane za przesłankę uzasadniającą całkowite umorzenie należności. Tym bardziej, że skarżący nie korzysta z pomocy społecznej. Jeżeli zaś chodzi o przesłankę z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia to zachodzi ona wówczas gdy choroba dłużnika lub któregoś z członków rodziny wyklucza uzyskiwanie dochodu, zaś taka sytuacja nie występuje w sprawie. W ocenie organu udzielenie wnioskowanej ulgi nie może być sposobem na rozwiązywanie problemów finansowych zobowiązanego. Organ wskazał także, że sposobem na wywiązanie się z zaległych zobowiązań jest zawarcie układu ratalnego, który niesie dla zobowiązanego wiele korzyści. W skardze na tę decyzję skarżący zarzucił, że decyzja jest dla niego krzywdząca. Nie posiada on żadnego źródła dochodów. Przedłożył zaświadczenie o zbyciu samochodów ciężarowych [...] i [...]. Z kolei reprezentujący skarżącego z urzędu pełnomocnik w piśmie procesowym z dnia [...] września 2019 r. w uzupełnieniu skargi wskazał, że organ nie dość dogłębnie rozpatrzył sprawę, nie odnosząc się do okoliczności, których uwzględnienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Mianowicie organ nie uwzględnił, że nieruchomości, w których udziały posiada skarżący są obciążone hipotecznie. Organ ponadto zbagatelizował okoliczność, że brat skarżącego W. H. cierpi na chorobę psychiczna, depresję i nerwicę. Z tego też względu skarżący nie może podjąć pracy zarobkowej. Pełnomocnik zarzucił również, że w sprawie doszło do przedawnienia składek co do których skarżący wnioskował o umorzenie. Postępowanie winno być zatem umorzone jako bezprzedmiotowe. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych dalej (Dz. U. z 2018 r., poz. 2107 ze zm.) oraz art. 3 i art. 145 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.) - dalej p.p.s.a., sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły prawa, które to naruszenie miało wpływ na wynik sprawy (w przypadku stwierdzenia naruszenia prawa materialnego), lub mogło mieć istotny wpływ na ten wynik (w przypadku naruszenia przepisów postępowania). Skarga podlega uwzględnieniu, choć nie tylko z tych powodów, które były w niej podnoszone, a mają zasadnicze znaczenie dla oceny wydanego w sprawie rozstrzygnięcia. Mianowicie trzeba tutaj wskazać, że organ I instancji decyzją z dnia [...] lipca 2018 r. umorzył postępowanie w sprawie wniosku o umorzenie należności z tytułu składek w kwocie 1342,89 zł. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia organ wskazał, że na dzień złożenia wniosku skarżący nie posiada zadłużenia z tytułu składek. Wydając zaskarżoną decyzję organ uchylił wskazaną decyzję w całości i odmówił umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne oraz Fundusz Pracy. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia wskazał, że zaległość powstała w wyniku dokonanego zwrotu dotacji z ARiMR. W ocenie Sądu kwestia ta wymaga szczegółowego wyjaśnienia tak aby w sposób nie budzący wątpliwości został ustalony w tej mierze stan faktyczny. Powinien on być ustalony w taki sposób aby wynikało z niego w sposób jednoznaczny czy i jakie zaległości ciążą na skarżącym. Tymczasem można się tylko domyślać, że rachunek bankowy skarżącego był zajęty w trybie egzekucji administracyjnej. Na rachunek ten zostały przekazane środki z tytułu dopłat przez ARiMR. Środki te zostały przeznaczone na spłatę zaległości wobec ZUS. W związku z czym organ uznał, że nie występują po stronie skarżącego zaległości. Prawdopodobnie konsekwencją tego stanu rzeczy było wydanie decyzji z dnia [...] lipca 2018 r. o umorzeniu postępowania. Następnie środki te zwrócono, co spowodowało, że zaległości z powrotem obciążały konto skarżącego. To z kolei jak się wydaje spowodowało wydanie zaskarżonej decyzji. Są to jednak tylko domysły Sądu i nie wynikają z uzasadnień wydawanych w sprawie decyzji. W szczególności z decyzji z dnia [...] lipca 2018 r. nie wynika, co było podstawą umorzenia postępowania. Z kolei z decyzji zaskarżonej nie wynika co było postawą do uchylenia decyzji wydanej przez organ w I instancji. Ponadto jeżeli faktycznie sytuacja przedstawiała sią w taki sposób jak zaprezentowano powyżej to skarżący został pozbawiony możliwości odwołania się (złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy) w postepowaniu administracyjnym od decyzji odmawiającej umorzenia należności z tytułu składek. Jeżeli organ po raz drugi rozpoznając sprawę doszedł do przekonania, że nie było podstaw do umarzania postępowania to powinien chylić zaskarżoną decyzję, a sprawę przekazać do ponownego rozpatrzenia. W myśl art. 138 § 2 k.p.a. organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Przekazując sprawę, organ ten powinien wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. Wprawdzie organ II instancji ma obowiązek prowadzić własne postępowanie dowodowe, niemniej jednak nie może zastępować organu I instancji. Przeprowadzenie uzupełniającego postępowania dowodowego nie może godzić w zasadę dwuinstancyjności. Jeżeli jego zakres wskazuje, że organ odwoławczy musiałby sam przeprowadzić postępowanie wyjaśniające odnośnie kwestii mogących mieć bezpośredni wpływ na treść decyzji, przyjęcie koncepcji, że organ odwoławczy jest władny wydać decyzję rozstrzygającą sprawę co do jej istoty, prowadzi do sytuacji, w której sprawa byłaby rozstrzygana de facto w jednej instancji. Taka sytuacja wystąpiła w rozpoznawanej sprawie. W rozpoznawanej sprawie organ administracji nie wyjaśnił także kwestii przedawnienia składek co do których strona wnosiła o ich umorzenie. Zarówno w zaskarżonej decyzji jak i w decyzji z dnia [...] lipca 2018 r. brak jest rozważań w tym zakresie. Nie wiadomo zatem czy składki uległy przedawnieniu co oznaczałoby, że zobowiązanie za ten okres wygasło. Po złożeniu przez skarżącego wniosku o umorzenie należności z tytułu składek organ rentowy winien przede wszystkim ustalić czy i ewentualnie za jaki okres składki uległy przedawnieniu. Należało zatem wyjaśnić kiedy stały się one wymagalne, w jakich okresach nastąpiła przerwa lub zawieszenie biegu przedawnienia a w razie ustalenia, że składki za konkretny okres przedawniły się należało umorzyć postępowanie w tym zakresie jako bezprzedmiotowe. Decyzja merytoryczna w przedmiocie wniosku strony winna zostać wydana jedynie w stosunku do składek nie przedawnionych. Organ rentowy jednak tego nie uczynił gdyż kwestia przedawnienia nie była w ogóle wyjaśniana. Oznacza to, że organ administracji nie dopełnił wymogu pełnego wyjaśnienia okoliczności sprawy zgodnie z zasadami wynikającymi z art.7, 77, 80 i 107 § 3 k.p.a. Dodać również należy, że także strona winna wiedzieć za jaki okres składki na ubezpieczenie już się przedawniły a za jaki okres zobowiązanie z tego tytułu istnieje. Reasumując sąd uznał, że skarga jest uzasadniona. Organ administracji nie wyjaśnił kwestii przedawnienia należności z tytułu składek co do których strona wnosiła o ich umorzenie. Nie zostało ustalone w jakim zakresie zobowiązanie z tego tytułu istnieje a w jakim okresie ono wygasło. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy należy uwzględnić rozważania zawarte w niniejszym uzasadnieniu. Należy przede wszystkim ustalić za jaki okres zobowiązanie z tytułu składek istnieje a za jaki okres wygasło wskutek przedawnienia. W przypadku ustalenia, że należności z tytułu składek w części uległy przedawnieniu należy rozważyć możliwość umorzenia postępowania w tym zakresie. W przypadku uznania, że nie doszło do przedawnienia składek należy wyjaśnić z jakiego powodu przyjęto takie stanowisko. Po zebraniu całego materiału dowodowego należy dokonać jego wnikliwej analizy z następnie wydać rozstrzygnięcie w sprawie przy uwzględnieniu, że wniosek skarżącego został złożony w dniu [...] czerwca 2018 r. i od tego czasy mogły nastąpić istotne zmiany w jego sytuacji. Z powyższych względów, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji wyroku. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu orzeczono zgodnie z treścią art. 250 p.p.s.a. w związku z § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c w związku z § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. (Dz. U. z 2019 r., poz. 68).