I SA/Rz 486/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Piotr Popek po rozpoznaniu w dniu 28 marca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu K.Z. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 13 lutego 2017 r., sygn. I SA/Rz 486/16 odmawiającego przyznania prawa pomocy K.Z. w sprawie ze skargi K.Z. i A.Z. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] maja 2016 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego w sprawie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2013 r. postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Skarżący wezwany do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej na decyzje opisane w niniejszym postanowieniu, wniósł o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych, uzasadniając wniosek tym, że po opłaceniu (rat) kredytów inwestycyjnych i kosztów ponoszonych na utrzymanie rodziny: żony i dwojga małoletnich dzieci, jego dochód nie pozwala na dodatkowe koszty związane ze sporną sprawą. W treści formularza skarżący oświadczył, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, która sprawuje opiekę nad dziećmi (w wieku 6 i 2 lata). Stałymi dochodami tego gospodarstwa jest wynagrodzenie za pracę skarżącego w wysokości 1.500 zł i dochody z działalności gospodarczej zadeklarowane w kwocie 1.500 zł. We wniosku jako przedmioty wartościowe skarżący wyszczególnił samochody dostawcze: dwa IVECO o łącznej wartości 50.000 zł, Forda Transita o wartości 25.000 zł, Volkswagena o wartości 5.000 zł, osobowy Rover o wartości 10.000 zł i wózek widłowy w wartości 5.000 zł. Wskazał również dom o pow. 140 m² , deklarując jego wartość na kwotę 200.000 zł. Podał, że spłaca kredyty; dwóch z nich raty wynoszą po 2500 zł miesięcznie, oprócz tego skarżący wykorzystuje udzielony mu kredyt obrotowy w wysokości 200.000 zł oraz zaciągnął zobowiązanie w wysokości 500.000 zł na spłatę zobowiązań wobec urzędu skarbowego. Skarżący oświadczył także, że posiada wierzytelności od swoich kontrahentów w wysokości 150.000 zł. Postanowieniem z dnia 13 lutego 2017 r. sygn. I SA/Rz 476/16 referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie (zwolnienia od kosztów sądowych) uznając, że skarżący nie wykazał, że nie będzie w stanie ponieść ciężaru koniecznych na tym etapie sprawy kosztów sądowych, które sprowadzają się do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej, który w tej sprawie wynosić będzie 250 zł. Referendarz uznał, że uiszczenie w przedmiotowej sprawie kosztów sądowych nie odbędzie się z uszczerbkiem dla utrzymania koniecznego i nie wpłynie negatywnie na poziom egzystencji skarżącego i jego rodziny; wyszczególnione we wniosku miesięczne koszty utrzymania możliwe są do pokrycia z uzyskiwanych dochodów skarżącego, zaś prowadzona działalność gospodarcza pozwala skarżącemu na spłatę stosunkowo wysokich zobowiązań kredytowych – raty 2 x 2.500 zł, regulowanie kredytu obrotowego wysokości 200.000 zł oraz spłaty zobowiązania zaciągniętego w związku z ujawnionymi przez organ podatkowy nieprawidłowościami w rozliczaniu podatków w prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości 500.000 zł. Referendarz argumentował odmowę także tym, że zaciągnięcie tak wysokiego zobowiązania musiało zostać poprzedzone analizą sytuacji ekonomicznej skarżącego, w tym wysokości dochodów pozostających do dyspozycji, źródła dochodów, aktualnych obciążeń i innych zobowiązań kredytowych itp., co wskazuje że instytucja kredytująca oceniła, że skarżący zdolny jest do spłaty zaciągniętego kredytu wraz z odsetkami w terminach określonych w umowie oraz że skarżący w podatku od towarów i usług deklaruje z tytułu działalności gospodarczej stosunkowo wysoką sprzedaż, nabył towary lub usługi zaliczane do środków trwałych (na podstawie nadesłanych na wezwanie dokumentów) oraz posiada wierzytelności na kwotę jak podał 150.000 zł. W sprzeciwie skarżący zwrócił się z prośbą o ponowne rozpatrzenie wniosku o przyznanie prawa pomocy, motywując go tym, że z aktualnych dochodów bez pomocy rodziny nie jest w stanie spłacać długoterminowych kredytów zaciągniętych na potrzeby rozwoju firmy, a także zaciągnięty kredyt na spłatę zobowiązań w spornej sprawie z urzędem skarbowym, nie formułując jakichkolwiek zarzutów co do wydanego rozstrzygnięcia w kwestii odmowy przyznania prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 260 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016, poz. 718 ze zm.- dalej w skrócie: p.p.s.a.). rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 p.p.s.a., sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu Sprzeciw skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie. Celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu podmiotom, których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Przyznanie prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie musi być jednak traktowane jako wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania (por.: art. 199 P.p.s.a.), co należy mieć na uwadze przy rozstrzyganiu o zastosowaniu tej instytucji. Z tego też względu, osoby fizyczne i osoby prawne (a także inne jednostki nieposiadające osobowości prawnej) znajdujące się w trudnej sytuacji materialnej mają prawo ubiegać się o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów i ustanowienie pełnomocnika- art. 245 § 2 P.p.s.a., lub w zakresie częściowym, określonym w art. 245 § 3 i 4 P.p.s.a. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., osobie fizycznej przyznane zostaje prawo pomocy z jej wniosku w zakresie częściowym (o taki ubiega się w tej sprawie skarżący), jeżeli strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zwrot "gdy wykaże" oznacza, że przepisy przenoszą na stronę (wnioskodawcę) obowiązek wykazania wyżej wymienionych przesłanek W rozpoznawanej sprawie referendarz przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od wpisu od skargi, odmówił zaś w pozostałym zakresie obejmującym koszty sądowe w całości. Ponowny wniosek skarżącego, będący obecnie przedmiotem niniejszego postępowania w zakresie przyznania prawa pomocy dotyczył więc pozostałej części kosztów sądowych, która sprowadza się do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej w ww. kwocie. Referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy, argumentując tym, że skarżący z dochodów uzyskiwanych z tytułu działalności gospodarczej jest w stanie pokryć koszty utrzymania rodziny, spłacać stosunkowo wysokie zobowiązania kredytowe, przy czym otrzymał kolejny kredyt w wysokości 500.000 zł oraz to że skarżący posiada wierzytelności. Wojewódzki Sąd Administracyjny podziela powyższą ocenę referendarza. Bezsprzecznie analiza dokumentów nadesłanych na wezwanie, w szczególności deklaracji VAT-7 wskazuje, że skarżący nie tylko że prowadzi działalność gospodarczą bez problemów (wykazuje stosunkowo wysoką sprzedaż), ale jest w stanie inwestować poprzez zakupy (w maju nabył towary zaliczane do środków trwałych w wysokości 63.000 zł). Wykazał także posiadanie należności w kwocie 150.000 zł, nie wskazując przy tym, że ma problemy z ich ściągalnością. Odnośnie powyższej kwestii skarżący wyjaśnił w piśmie z dnia 27 lipca 2016 r. (k.23), że w jego przypadku wierzytelności wynikają z terminu płatności od kontrahentów. Należność to prawo do otrzymania świadczenia pieniężnego, które oznacza przyszłe przychody środków pieniężnych. Wreszcie - co ma niebagatelne znaczenie w rozpoznawanej sprawie - skarżącemu został udzielony kredyt w czasie pomiędzy złożeniem pierwszego wniosku o przyznanie prawa pomocy (wówczas skarżący nie wykazał tego zobowiązania) a wnioskiem od rozstrzygnięcia, którego obecnie sąd rozpoznaje środek zaskarżenia, w wysokości 500000 zł. Zgodzić się należy z referendarzem, że zaciągnięcie tego ostatniego zobowiązania musiało zostać poprzedzone analizą sytuacji ekonomicznej skarżącego, w tym wysokości dochodów pozostających do dyspozycji, źródła dochodów, aktualnych obciążeń i innych zobowiązań kredytowych itp., co wskazuje, że skarżący zdolny jest do spłaty tego zobowiązania. Ocenę możliwości finansowych skarżącego należy uznać za obiektywną, skoro czynił to bank, bowiem z definicji kredytu wynika, że jest to umowa z bankiem. Konkluzja postanowienia referendarza jest zatem trafna: skarżący nie spełnia koniecznych przesłanek do przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie, ponieważ nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej, a wręcz odwrotnie- wykazał, że posiada takie możliwości finansowe chociażby poprzez uzyskanie wysokiego kredytu w trakcie postępowania przed sądem administracyjnym pierwszej instancji. Także analiza wyciągów z przedłożonego rachunku bankowego pozwala stwierdzić, że na rachunek skarżącego regularnie wpływają środki pieniężne w kwotach pozwalających na uiszczenie wpisu od skargi kasacyjnej. Należy zauważyć, że skarżący prowadzi niniejszy spór jako przedsiębiorca i w ramach ryzyka prowadzenia działalności powinien liczyć się z możliwością albo koniecznością dochodzenia lub obrony swoich praw na drodze sądowej, chociażby z uwagi na to, że postępowanie administracyjne toczy się od 2014 r. Planując bądź występując na drogę sądową powinien się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych i przeznaczenia, bądź z bieżącej działalności lub ze zgromadzonych zasobów pieniężnych, kwot niezbędnych do skutecznego wszczęcia procesu. Skoro normalnym następstwem wykonywania działalności gospodarczej jest prowadzenie spraw sądowych, koszty sądowe powinny być traktowane jako koszt bieżącego funkcjonowania firmy i spełnione przed innymi świadczeniami w sytuacji, gdy brak jest przesłanek, które kwalifikowałyby wnioskodawcę o całkowite zwolnienie z ich ponoszenia . Zatem dokonaną przez referendarza ocenę wniosku skarżącego należy w przedstawionych okolicznościach uznać za prawidłową w świetle art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a., zaś skarżący, mimo że nie zgadza się z tą oceną, nie zdołał jej podważyć w sprzeciwie. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 260 § 1, § 2 i § 3 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.