I SA/Rz 5/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Piotr Popek, Sędzia WSA Grzegorz Panek /spr./, Sędzia WSA Jarosław Szaro, Protokolant specjalista Eliza Kaplita-Wójcik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 kwietnia 2024 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 17 listopada 2023 r., nr UP-861/2023 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i FGŚP za poszczególne okresy lat 2004-2007 uchyla zaskarżoną decyzję. Przedmiotem skargi M.K. (dalej: zobowiązany/skarżący) jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS/Zakład) z dnia {...} listopada 2023 r. nr{...}, utrzymująca w mocy decyzję ZUS z dnia {...}sierpnia 2023 r. nr{...}, o odmowie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za poszczególne okresy lat 2004-2007. Z akt sprawy wynika, że wnioskiem z dnia 26 czerwca 2023 r. zobowiązany zwrócił się do ZUS o umorzenie należności z tytułu ww. składek powołując się na trudną sytuację finansową. Wskazał, że jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku, nie posiada żadnego majątku ani żadnego dochodu. Zamieszkuje z rodzicami i pozostaje na ich utrzymaniu. Wyjaśnił, że w okresie od dnia 23 maja 2022 r. do dnia 30 listopada 2022 r. był zatrudniony w firmie rodziców, jednak gdy działalność gospodarcza stała się nieopłacalna ponownie stał się bezrobotny. Wyjaśnił, że w latach 1999-2008 prowadził własną firmę pod nazwą "R", którą musiał jednak zlikwidować z uwagi na prowadzone przeciwko niemu postępowanie karne o naruszenie prawa bankowego, w konsekwencji którego został skazany i przebywał w zakładzie karnym od dnia 14 listopada 2018 r. do dnia 12 listopada 2021 r. W 2022 r. przez okres 9 miesięcy pozostawał pod nadzorem elektronicznym. Podkreślił, że nie jest w stanie uregulować należności wobec ZUS gdyż poza tym zadłużeniem ma jeszcze wiele zobowiązań finansowych wobec byłych klientów. W toku postępowania przedłożył m.in. oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności gospodarczej z dnia 26 czerwca 2023 r., zaświadczenie z Powiatowego Urzędu Pracy w {...} z dnia 22 czerwca 2023 r, świadectwo zwolnienia z Zakładu Karnego {...} z dnia 12 listopada 2021 r., oświadczenie z dnia 26 czerwca 2023 r., zawiadomienie o wszczęciu egzekucji i wezwanie do złożenie wykazu majątku z dnia 26 maja 2022 r. przez Komornika Sądowego przy SR w {...}, zawiadomienie o wszczęciu egzekucji z dnia 22 września 2022 r. przez Komornika Sądowego przy SR w{...}, informację z 8 marca 2022 r. o zajęciu wierzytelności. ZUS decyzją z {...} sierpnia 2023 r., nr{...}, działając na podstawie: I. art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 2, 3, 3a i art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1230 - dalej: u.s.u.s) odmówił: 1. umorzenia należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika składek oraz za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie {...}zł, w tym: a) ubezpieczenia społeczne w łącznej kwocie {...}zł, w tym z tytułu: - składek za okres 02-05/2005, 01-12/2006, 01-08/2007 - w kwocie {...}zł, - odsetek za zwłokę naliczonych na 26 czerwca 2023 r. przypadających od ww. składek - w kwocie {...}zł, - odsetek liczonych na 26 czerwca 2023 r. w kwocie {...}zł przypadających od składek w części finansowanej przez ubezpieczonych za 12/2004, 02-05/2005, 01-12/2006, 01-05/2007, - kosztów upomnienia – {...}zł, b) ubezpieczenie zdrowotne w łącznej kwocie {...}zł, w tym z tytułu: - składek za okres 01-12/2006, 01-08/2007 - w kwocie {...}zł, - odsetek za zwłokę naliczonych na 26 czerwca 2023 r. przypadających od ww. składek w kwocie {...}zł, - odsetek liczonych na 26 czerwca 2023 r. w kwocie {...{zł przypadających od składek w części finansowanej przez ubezpieczonych za okres 03/2005, 01- 12/2006,01-05/2007 - kosztów upomnienia-{...} zł, c) Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w łącznej kwocie {...}zł w tym z tytułu: - składek za okres 11/2004, 04/2005, 01-12/2006, 01-08/2007 - w {...}zł, odsetek liczonych na 26 czerwca 2023 r. w kwocie {...}zł - kosztów upomnienia – {...}zł II. art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 3a i art. 32 u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), zwanego dalej "rozporządzeniem z 2003 r.", odmówił umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą (płatnika opłacającego składki na własne ubezpieczenia) w łącznej kwocie {...}zł, w tym: a) ubezpieczenia społeczne w łącznej kwocie {...}zł, w tym z tytułu: - składek za okres 02-04/2005, 01-12/2006, 01-08/2007 w kwocie {...}zł, - odsetek za zwłokę naliczonych na 26 czerwca 2023 r. przypadających od ww. składek w kwocie {...}zł, - kosztów upomnienia – {...} zł. b) ubezpieczenie zdrowotne w łącznej kwocie {...}zł, w tym z tytułu: - składek za okres 01-12/2006, 01-08/2007 - w kwocie {...}zł, - odsetek za zwłokę naliczonych na 26 czerwca 2023 r. przypadających od ww. składek - w kwocie {...}zł, - kosztów upomnienia – {...}zł. c) Fundusz Pracy w łącznej kwocie {...}zł w tym z tytułu: - składek za okres 01-08/2006, 10-12/2006, 01-08/2007- w kwocie {...}zł, - odsetek za zwłokę naliczonych na 26 czerwca 2023 r. przypadających od ww. składek - w kwocie {...}zł, - kosztów upomnienia – {...} zł. Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie ZUS odniósł się do kwestii przedawnienia należności z tytułu składek wskazując, że należności figurujące na koncie płatnika nie uległy przedawnieniu i są wymagalne. Wskazując na art. 24 ust. 5b u.s.u.s. zgodnie z którym bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od pierwszego dnia miesiąca, w którym nastąpiło rozpoczęcie potrąceń ze świadczeń z ubezpieczeń społecznych wypłacanych przez ZUS lub podjęcie pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do ostatniego dnia miesiąca, w którym zakończono potrącenia, lub do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego organ wyjaśnił, że w celu wyegzekwowania należności wobec ZUS dnia 28 czerwca 2005 r., wszczęto wobec zobowiązanego postępowanie egzekucyjne. Dnia 21 listopada 2014 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w {...} umorzył postępowanie egzekucyjne z uwagi na fakt, że zobowiązany nie mieszkał pod adresem wskazanym przez wierzyciela. Dnia 20 marca 2017 r. Dyrektor Oddziału ZUS ponownie wszczął postępowanie egzekucyjne, które jest prowadzone nadal. Uwzględniając powyższe okoliczności Zakład stwierdził, że należności figurujące na koncie zobowiązanego są nadal wymagalne i nie uległy przedawnieniu. Jako uzasadnienie odmowy umorzenia zaległości ZUS wskazał brak wystąpienia przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl art. 28 ust. 3 u.s.u.s. oraz brak wystąpienia przesłanek określonych w § 3 ust. 1 rozporządzenia z 2003 r. Organ wskazał, że stosunku do działalności skarżącego nie było prowadzone postępowanie upadłościowe ani likwidacyjne. W związku z tym przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c u.s.u.s. nie zachodzą w stosunku do przedmiotowego zadłużenia. Z przyczyn oczywistych, nie ma również zastosowania art. 28 ust. 3 pkt 1. Wysokość zobowiązań o umorzenie których ubiega się wnioskodawca przewyższa kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Oznacza to, że przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 4a w przedmiotowej sprawie również nie ma zastosowania. ZUS podkreślił, że z informacji zawartych w Krajowym Rejestrze Sądowym wynika, że wnioskodawca widnieje jako wspólnik oraz prezes zarządu spółki "C"( nr KRS{...}) i posiada {...}udziałów o łącznej wartości {...}zł. Organ zwrócił uwagę, że dnia 21 listopada 2014 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w {...} umorzył postępowanie egzekucyjne z uwagi na fakt, że wnioskodawca nie mieszkał pod adresem wskazanym przez wierzyciela. W ocenie organu należności z tytułu składek objęte są przymusowym dochodzeniem prowadzonym przez Dyrektora Oddziału ZUS w{...}, zatem dopóki postępowanie toczy się nie można definitywnie stwierdzić bezskuteczności egzekucji. Brak jest również podstaw do stwierdzenia, ze w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne a zatem wykluczeniu podlegają przesłanki o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 i 6 u.s.u.s. Zdaniem ZUS, w sytuacji Zobowiązanego nie zachodzą również przesłanki z rozporządzenia z 2003 r. umożlwiające pozytywne rozpatrzenie wniosku o umorzenie zaległości. Organ podkreślił, że z zebranego w trakcie postępowania materiału dowodowego nie wynika, aby zaistniała przesłanka umorzenia w postaci choroby dłużnika lub członka jego rodziny. Wnioskodawca nie wykazał istnienia problemów zdrowotnych, własnych jak również innych członków rodziny. Organ wskazał, że wnioskodawca zarejestrowany jest w urzędzie pracy jako osoba bezrobotna, co świadczy o gotowości do podjęcia zatrudnienia. Brak jest zatem podstaw do stwierdzenia, że stan zdrowia lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny uniemożliwia mu uzyskiwanie środków pozwalających na spłatę należności względem ZUS. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wnioskodawca podniósł, że wierzytelności opisane w decyzji uległy przedawnieniu. Podkreślił, że zawiadomienie o ponownym wszczęciu postępowania egzekucyjnego wobec Skarżącego było wysłane w 2017 roku na adres zameldowania i dwukrotnie nie zostało podjęte pomimo awizowania korespondencji. Zakład uznał skutek doręczenia. Pominął jednak, że skarżący w roku 2015 wyjechał z Polski z zamiarem niewracania już nigdy do kraju. Wskazał, że dowód na to znajduje się w rejestrach Straży Granicznej potwierdzającej fakt opuszczenia kraju przez skarżącego. Wyjaśnił, że nie mógł odebrać kierowanego do niego pisma przez ZUS o ponownym wszczęciu postępowania egzekucyjnego ponieważ powrócił do Polski dopiero w roku 2020 (po uprzednim zatrzymaniu go na terenie Wielkiej Brytanii przez służby tego państwa). Ponadto podniósł, że ZUS wskazując na posiadanie przez skarżącego udziałów w spółce "C" ograniczył się wyłącznie do wskazania wartości nominalnej tych udziałów, całkowicie pomijając kwestie ich wartości rynkowej. Wyjaśnił, że spółka "C" posiada niepokryte starty bilansowe na poziomie ponad {...}złotych, nie prowadzi działalności gospodarczej skutkującej powstaniem po jej stronie przychodów a dodatkowo skarżący rozważa zgłoszenie wniosku o jej upadłość. {...}udziałów w tej spółce skarżący nabył od poprzedniego właściciela za kwotę {...}zł (którą to kwota została pożyczona od brata), bowiem poprzedni właściciel tych udziałów wystąpił do zarządu spółki "C" z prośbą o zgłoszenie upadłości tej spółki. Dokumenty spółki, jej sprawozdania finansowe oraz sama umowa sprzedaży udziałów potwierdzająca cenę i wartość rynkową tych udziałów na dzień transakcji znajdują się w repozytorium KRS, do którego ZUS posiada dostęp. Skarżący uznał zakup tych udziałów za możliwość powstania źródła jego przychodu, jednakże przez okres pół roku od dnia nabycia, spółka nie zawarła żadnych kontraktów i nie dokonała transakcji gospodarczych, które skutkowałyby powstaniem jakichkolwiek przychodów po jej stronie. W związku z tym wartość rzeczywista {...} udziałów w tej spółce na dzień dzisiejszy, przy uwzględnieniu braku przychodów oraz niepokrytych stratach z lat ubiegłych wynosi zero złotych. Wnioskodawca podniósł, że organ rozpatrując sprawę pominął cześć informacji jak np. jego wiek oraz fakt, że jest osobą skazaną wyrokiem karnym. Podkreślił, że perspektywa znalezienia pracy przez taką osobę na obszarze gdzie zamieszkuje i opiekuje się swoimi rodzicami jest praktycznie żadna. Powołaną na wstępie decyzją z dnia {...} listopada 2023 r., ZUS utrzymał w mocy decyzję wydaną w pierwszej instancji. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia ZUS wskazał, że w decyzji pierwszoinstancyjnej prawidłowo stwierdzono, że należności objęte wnioskiem są wymagalne i nie uległy przedawnieniu. Organ wskazał, że zawieszenie biegu terminu przedawnienia spowodowało postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułów wykonawczych dotyczących zaległości: - za okres 12/2004 - tytuł {...}skierowany do Urzędu Skarbowego celem wszczęcia postępowania egzekucyjnego {...} maja {...} r. na podstawie upomnienia z dnia {...}lutego {...} r.; - za okres 4/2005 tytuł {...}skierowany do Urzędu Skarbowego celem wszczęcia postępowania egzekucyjnego {...} czerwca {...} r. na podstawie upomnienia z dnia {...} maja{...} r. ; - za okres 1/2006-2/2006 tytuł{...}, {...}z {...} czerwca {...} r. (doręczony 28 czerwca 2006 r.) wszczęcie postępowania na podstawie upomnienia z dnia {...} maja {...} r.; - za okres 3/2006-4/2006 tytuł{...}, {...}z {...} czerwca{...}r. (doręczony 10 lipca 2006 r.) wszczęcie postępowania na podstawie upomnienia z dnia {...} czerwca {...} r.; - za okres 5/2006-3/2007 tytuł {...}do {...}skierowany do Urzędu Skarbowego w {...}celem wszczęcia postępowania egzekucyjnego dnia {...} maja {...} r. na podstawie upomnienia z dnia {...} kwietnia {...} r.; - za okres 4/2007 - 8/2007 tytuł {...} do {...}skierowany do Urzędu Skarbowego w {...}celem wszczęcia postępowania egzekucyjnego {...} listopada {...} r. na podstawie upomnienia z dnia {...} listopada {...} r. Natomiast dla składek na Ubezpieczenie Zdrowotne zawieszenie biegu terminu przedawnienia spowodowało postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułów wykonawczych dotyczących zaległości: - za okres 5/2005 - tytuł {...}skierowany do Urzędu Skarbowego celem wszczęcia postępowania egzekucyjnego {...} czerwca {...} r. na podstawie upomnienia z dnia {...} maja {...} r.; - za okres 1/2006-2/2006 tytuł{...}, {...}z {...} czerwca {...} r. (doręczony {...} czerwca {...} r.) wszczęcie postępowania na podstawie upomnienia z dnia {...} maja {...} r.; - za okres 3/2006-4/2006 tytuł{...}, {...}z {...} czerwca {...} r. (doręczony {...} lipca {...} wszczęcie postępowania na podstawie upomnienia z {...} dnia czerwca {...} r.; - za okres 5/2006-3/2007 tytuł {...}do {...}skierowany do Urzędu Skarbowego {...}celem wszczęcia postępowania egzekucyjnego {...} maja {...} r. na podstawie upomnienia z dnia {...} kwietnia {...} r.; - za okres 4/2007-8/2007 tytuł {...}do {...}skierowany do Urzędu Skarbowego w {...}celem wszczęcia postępowania egzekucyjnego {...} listopada {...} r. na podstawie upomnienia z dnia {...} listopada {...} r. Dla składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych zawieszenie biegu terminu przedawnienia spowodowało postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułów wykonawczych dotyczących zaległości: - za okres 11/2004 - tytuł {...}skierowany do Urzędu Skarbowego celem wszczęcia postępowania egzekucyjnego {...} maja {...}r. na podstawie upomnienia z dnia {...} lutego{...} r.; - za okres 4/2005 tytuł {...}skierowany do Urzędu Skarbowego celem wszczęcia postępowania egzekucyjnego {...} czerwca {...} r. na podstawie upomnienia z dnia {...} maja {...} r.; - za okres 1/2006 - 2/2006 tytuł{...}, {...}z {...} czerwca {...} r. (doręczony {...} czerwca {...} r.) wszczęcie postępowania na podstawie upomnienia z dnia {...} maja {...} r.; - za okres 3/2006 - 4/2006 tytuł { ...}{...} z {...} czerwca {...} r. (doręczony {...} lipca {...} r.) wszczęcie postępowania na podstawie upomnienia z dnia {...} czerwca {...}r.; - za okres 5/2006 - 3/2007 tytuł {...}do {...}skierowany do Urzędu Skarbowego w {...}celem wszczęcia postępowania egzekucyjnego{...} maja {...} r. na podstawie upomnienia z dnia {...} kwietnia {...} r.; - za okres 4/2007 - 8/2007 tytuł {...}do {...}skierowany do Urzędu Skarbowego w {...}celem wszczęcia postępowania egzekucyjnego {...} listopada {...} r. na podstawie upomnienia z dnia {...} listopada {...} r. Organ wyjaśnił, że na należności z tytułu składek za okres 11/2004 - 8/2007 do każdego miesiąca było prowadzone postępowanie przedegzekucyjne (data doręczenia upomnienia 25 luty 2005 r.) i niezwłocznie wdrożone postępowanie egzekucyjne, na które {...} listopada 2014 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego {...} wydał postanowienie w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego. Następnie kolejne postępowanie przedegzekucyjne zostało wszczęte {...} listopada 2016 r. zakończone decyzją nr.{...} z {...} stycznia 2017 r. na należności za okres od 11/2004 - 8/2007, która uprawomocniła się 3 marca 2017 r., a wszczęte postępowanie egzekucyjne trwa nadal. W ocenie ZUS zasadnie uznano, że wobec zobowiązanego nie zachodzą przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek co uniemożliwia umorzenie na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Ponadto Wnioskodawca nie wykazał, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych gospodarstwa domowego. Nie wykazał również, że powstanie zadłużenia było następstwem szczególnych zdarzeń ani że stan zdrowotny lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiły go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Zdaniem ZUS nie wystąpiły również przesłanki wskazane w rozporządzeniu z 2003 r. Wnioskodawca pozostaje na utrzymaniu rodziców i ma dorosłe dzieci a zatem jego egzystencja nie jest zagrożona. Figuruje w Krajowym Rejestrze Sądowym jako wspólnik i prezes zarządu spółki "C" posiadający {...} udziałów o łącznej wartości {...}zł. Fakt, że posiada inne zobowiązania pieniężne wobec innych niż ZUS wierzycieli nie stanowi przesłanki do umorzenia należności. W ocenie organu posiadanie statusu osoby bezrobotnej daje możliwość otrzymania pomocy w celu uzyskania zatrudnienia, przygotowania zawodowego osób dorosłych a także możliwość skorzystania z różnych form przeciwdziałania bezrobociu. Zobowiązany nie wykazał, że stan zdrowia uniemożliwiał mu zarobkowanie, a tym samym uzyskiwanie środków na spłatę zadłużenia wobec ZUS . Zakład uznał, że istnieje możliwość wyegzekwowania należności z tytułu składek np. w formie układu ratalnego. Zdaniem ZUS umorzenie należności stałoby w sprzeczności z interesem publicznym. Zobowiązany od wielu lat systematycznie nie regulował swoich zobowiązań. Swoją wieloletnią bierną postawą w stosunku do spłaty zadłużenia przyczynił się do tego, że składają się na nią w znacznej mierze odsetki za zwłokę, ponadto należności nie uiszczał w okresie gdy był aktywny zawodowo i dysponował większymi środkami finansowymi. Uzyskiwał dochody, które były zwiększane z uwagi na brak opłacania należnych składek wobec ZUS. Umorzenie jego zobowiązań oznaczałoby uprzywilejowanie względem innych podmiotów, które regulują ciążące na nich zobowiązania. Na powyższą decyzję zobowiązany złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucił naruszenie: I. przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy tj.: 1. niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, a w szczególności poprzez niezwrócenie się do organu egzekucyjnego o akta sprawy egzekucyjnej, co w konsekwencji spowodowało błędne uznanie przez organ, że egzekucja została wszczęta skutecznie i nie nastąpiło przedawnienie roszczeń w sytuacji, gdy roszczenia objęte tytułami wykonawczymi z lat 2004-2007 nie zostały do tej pory w żadnym zakresie wyegzekwowane i w konsekwencji niezastosowanie przesłanki umorzenia z art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s.; 2. niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego niniejszej sprawy, a w szczególności całkowite pominięcie okoliczności faktycznej mającej istotne znacznie dla sprawy, to jest aktualnej sytuacji finansowej Spółki pod firmą "C" z siedzibą w {...}, i bezpodstawne uznanie przez ZUS, iż wartość posiadanych przez skarżącego udziałów w tej spółce wynosi kwotę {...}złotych a nie 0 złotych jaki jest faktyczny stan rachunków spółki i w konsekwencji nieuznanie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne i niezastosowanie przesłanki umorzenia z art 28 ust 3 pkt 6 u.s.u.s.; 3. niezwrócenie się do Straży Granicznej o uzyskanie informacji o przekraczaniu granicy RP pomimo informacji złożonej do akt sprawy, że jedynie uprawnione organy państwowe mogą wnioskować o takie informacji i skarżący nie był w stanie uzyskać takiej informacji na własną rękę, co w konsekwencji doprowadziło do błędnego uznania, że postanowienia o wszczęciu egzekucji były skutecznie doręczane skarżącemu; 4. prowadzenie postępowania w sposób naruszający zasadę prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie uczestników postępowania do władzy publicznej, przez nieuwzględnienie wszystkich okoliczności faktycznych sprawy, zaniechanie przeprowadzenia dowodu z oceny stanu finansowego spółki oraz faktów iż w okresie od dnia 2015 roku do 2020 roku stale przebywał poza granicami kraju wobec czego nie mógł otrzymać zawiadomienia o wszczęciu postępowania egzekucyjnego, na które ZUS powołuje się w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i w konsekwencji wydanie decyzji naruszającej słuszny interes skarżącego i nieuwzględniającej zarzutów podniesionych przez skarżącego w wyjaśnieniach złożonych w toku postępowania; 5. brak ustalenia przez organ czy dług skarżącego zmniejsza się czy zwiększa oraz zasadności prowadzenia egzekucji, co ma znaczenie dla możliwości zastosowania przesłanki umorzenia z art 28 ust 3 pkt 6 u.s.u.s. 6. nieustalenie dokładnie jakie czynności według organu spowodowały przerwanie biegu terminu przedawnienia roszczeń; 7. błędne uznanie przez organ, że kwestia przedawnienia roszczenia nie ma wpływu na niniejszą sprawę, gdyż w przypadku zaistnienia przedawnienia roszczeń organ jest zobowiązany wziąć tą przesłankę z urzędu pod uwagę; 8. nieprawidłowe powołanie się przez organ na art 41 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm., dalej k.p.a.) wskazując, że to na skarżącym ciążył obowiązek zawiadomienia organu o adresie, skoro nie wiedział o toczącym się postępowaniu. II. naruszenie art. 24 ust 5b u.s.u.s. poprzez jego zastosowanie w taki sposób, że organ błędnie uznał, że nastąpiło zawieszenie biegu terminu przedawnienia, w sytuacji, gdy nie została spełniona przesłanka zawieszenia biegu terminu przedawnienia, gdyż dłużnik nie został zawiadomiony o pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, a w konsekwencji nastąpiło błędne uznanie przez organ, że przedawnienie roszczeń nie nastąpiło. Skarżący wniósł o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z kopii postanowienia z dnia 29 listopada 2023 r. wraz z uzasadnieniem celem wykazania faktu, iż postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w {...}z dnia {...} sierpnia 2023 r. odmawiające umorzenia należności z tytułu kosztów egzekucyjnych zostało uchylone, a sprawa została przekazana do ponownego rozpatrzenia organowi egzekucyjnemu a także o dołączenie akt egzekucyjnych i dopuszczenie dowodu z dokumentów znajdujących się w tych aktach celem wykazania faktu, że organ nie doręczył mu postanowienia o wszczęciu egzekucji w sposób skuteczny oraz zwrócenie się do Straży Granicznej o przekazanie informacji o przekraczaniu przez niego granic RP od roku 2015 do 2020 r. celem ustalenia, że postanowienie o wszczęciu egzekucji nie mogło mi zostać doręczone, gdyż nie przebywał w Polsce. W ocenie skarżącego skoro organ przez kilkanaście lat nie był w stanie wyegzekwować wierzytelności to zaistniała przesłanka umorzenia należności z art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Stosownie do art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zobowiązany jest natomiast do wzięcia z urzędu pod uwagę wszelkich naruszeń prawa, w tym także tych nie podnoszonych w skardze, które są związane z materią zaskarżonych aktów administracyjnych. Orzekanie odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Na podstawie art. 135 p.p.s.a. Sąd podejmuje środki w celu usunięcia naruszenia prawa, w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy. Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a p.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. b p.p.s.a.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c p.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt. 2 p.p.s.a.). Rozpatrując sprawę w tak zakreślonych granicach Sąd stwierdził, że skarga jest w zasadna. Podkreślenia wymaga w pierwszej kolejności, że postępowanie w przedmiocie umorzenia "należności z tytułu składek" (a więc zgodnie z art. 24 ust. 2 u.s.u.s.: składek oraz odsetek za zwłokę, kosztów egzekucyjnych i kosztów upomnienia, opłaty dodatkowej), unormowane w przywołanych powyżej przepisach art. 28 u.s.u.s., dotyczyć może tylko i wyłącznie należności istniejących, do których uiszczenia płatnik jest zobowiązany. Niedopuszczalne jest natomiast objęcie postępowaniem należności, które nie istniały bądź wygasły na skutek przedawnienia. Kluczowym, a zarazem wstępnym zagadnieniem dla rozpatrywanej sprawy, jest zagadnienie przedawnienia należności objętych wnioskiem skarżącego. Organ rozpoznając powyższą kwestię powinien zebrać materiał dowodowy odnośnie przedawnienia należności objętych decyzją i szczegółowo przedstawić jego ocenę w uzasadnieniu decyzji. W każdym przypadku przy rozpatrzeniu wniosku o umorzenie zaległych należności z tytułu składek (w tym odsetek) niezbędne jest więc ustalenie ich wymagalności na dzień wydania decyzji. Ustalenia takie powinny być dokonane w pierwszej kolejności, jeszcze przed analizą wystąpienia przesłanek warunkujących dopuszczalność umorzenia zaległych należności. W świetle powyższego uznać trzeba, że tylko wobec faktycznie istniejących należności można wydać rozstrzygniecie merytoryczne, załatwiające sprawę co do istoty, a więc poprzez umorzenie należności lub odmowę jej umorzenia. Od tych bowiem ustaleń uzależniona jest późniejsza treść rozstrzygnięcia. Stwierdzenie przedawnienia należności uniemożliwia bowiem prowadzenie postępowania w sprawie z wniosku o ich umorzenie i powoduje konieczność umorzenia powyższego postępowania z uwagi na bezprzedmiotowość. Wskazane ustalenia są konieczne niezależnie od tego, czy strona się na nie powołuje. Organ powinien dać temu wyraz w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Zatem przystępując do rozpatrzenia wniosku strony o umorzenie składek organ obowiązany był w pierwszej kolejności ustalić, czy są one wymagalne i przedstawić to szczegółowo w uzasadnieniu rozstrzygnięcia. Obowiązkiem ZUS rozpoznającego sprawę było wyjaśnienie treści podstawy prawnej, w oparciu o którą przyjął, że nie doszło do przedawnienia należności. W okolicznościach analizowanej sprawy konieczność ta była tym bardziej uzasadniona, że należności z tytułu składek dotyczą lat 2005 - 2007 r. Od tego czasu przepisy dotyczące przedawnienia składek zmieniały się w sposób istotny zarówno przepisy regulujące termin przedawnienia należności, jak również określające przesłanki przerwania, a następnie zawieszenia biegu terminu przedawnienia należności. Przepis art. 24 ust. 5b z dniem 1 lipca 2004 r. – został znowelizowany na postawie art. 10 pkt 10 lit. b ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2004 r. Nr 121, poz. 1264) i otrzymał brzmienie: "bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego". Kolejna zmiana okresu przedawnienia została wprowadzona od dnia 1 stycznia 2012 r. Z tym dniem na podstawie art. 11 pkt 1 ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. z 2011 r. Nr 232, poz. 1378) zmieniono treść art. 24 ust. 4 u.s.u.s. i skrócono okres przedawnienia składek na ubezpieczenia społeczne z 10 do 5 lat. Zgodnie z art. 27 powołanej ustawy z dnia 16 września 2011 r., do przedawnienia należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 24 ust. 4 u.s.u.s., którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą z tym, że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r. Wedle zasady wynikającej z tego przepisu do należności składkowych nieprzedawnionych do 1 stycznia 2012 r. (według zasad z zastosowaniem 10-letniego okresu przedawnienia) ma zastosowanie 5-letni termin przedawnienia, z tym jednak bardzo istotnym zastrzeżeniem, że liczy się go nie od daty ich wymagalności, tak jak o tym stanowi art. 24 ust. 4 u.s.u.s., ale od dnia 1 stycznia 2012 r. Wyjątek od tej zasady ustanawia art. 27 ust. 2 ustawy z dnia 16 września 2011 r. stosownie do którego jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego przepisu (por. Sąd Apelacyjny w Katowicach w wyroku z dnia 27 czerwca 2013 r., sygn. akt III AUa 1656/12, Lex nr 1350353). Z kolei składki na ubezpieczenie zdrowotne zgodnie z art. 28 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 6 lutego 1997 r. o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym (Dz. U. z 1997 r., nr 28, poz. 153 ze zm.) ulegały przedawnieniu z upływem 5 lat, licząc od dnia, w którym składka stała się wymagalna. W przypadku przerwania biegu przedawnienia termin dochodzenia należności ulegał wydłużeniu do 10 lat, licząc od dnia wymagalności składki. Bieg przedawnienia przerywało odroczenie terminu płatności, rozłożenie spłaty należności na raty lub każda inna czynność zmierzająca do ściągnięcia należności, jeżeli o czynności tej dłużnik został zawiadomiony. Należności z tytułu składek nie można było dochodzić, jeżeli od terminu wymagalności upłynęło 10 lat. W myśl art. 33 ust. 2 ustawy z dnia 23 stycznia 2003 r. o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia (Dz. U. z 2003 r., nr 45, poz. 391 ze zm.), w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 lipca 2004 r. należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne ulegają przedawnieniu na zasadach określonych w przepisach o systemie ubezpieczeń społecznych. Odnośnie składek na Fundusz Pracy, to ma do nich również zastosowanie termin przedawnienia odnoszący się do składek na ubezpieczenie społeczne. Wynika to z treści art. 56 ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (Dz. U. z 2003 r. nr 58, poz. 514 ze. zm.) oraz art. 107 ust. 1 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 2004 r., nr 99, poz. 1001 ze zm.). Uwzględniając wskazane unormowania obowiązkiem organu było ustalenie i przedstawienie w uzasadnieniu decyzji daty początkowej, od której liczony jest bieg terminu przedawnienia w odniesieniu do poszczególnych konkretnych należności będących przedmiotem postępowania; czy jest to data wymagalności należności, czy też początkiem biegu terminu przedawnienia jest dzień 1 stycznia 2012 r., oraz zdarzeń które w odniesieniu do konkretnych należności mogły mieć wpływ na przedłużenie terminu przedawnienia. Innymi słowy, organ był zobligowany dokonać ustaleń i przedstawić w uzasadnieniu decyzji, czy do przedawnienia należności za poszczególne okresy lat 2005 - 2007, przy uwzględnieniu zdarzeń mających wpływ na przedłużenie terminu przedawnienia, ma zastosowanie 5-letni termin przedawnienia liczony od 1 stycznia 2012 r. czy też termin 10 letni liczony od dnia wymagalności. Ma to istotne znaczenie, bowiem do należności składkowych nieprzedawnionych do dnia 1 stycznia 2012 r. (wedle reguł z zastosowaniem 10-letniego okresu przedawnienia) ma, co do zasady, zastosowanie 5-letni termin przedawnienia, z tym istotnym zastrzeżeniem, że liczy się go nie od daty ich wymagalności, tak jak o tym stanowi art. 24 ust. 4 u.s.u.s., ale od dnia 1 stycznia 2012 r., przy zachowaniu wynikającej z art. 27 ust. 2 ustawy z dnia 16 września 2011 r. zasady stosowania ustawy względniejszej. W uzasadnieniu decyzji takich odpowiednich rozważań organ nie zawarł. Rozpatrując zagadnienie przedawnienia należności z tytułu składek organ powinien mieć w polu widzenia powyższe ramy prawne. Inne regulacje obowiązywały bowiem w tej mierze w okresie pomiędzy 2002 r. a końcem 2011 r., inne od 2012 r. a jeszcze inne od 2021 r. Do tego należy dostrzec istotną na gruncie tej sprawy problematykę intertemporalną dotyczącą nie tylko relacji pomiędzy zmieniającymi się okresami przedawnienia (5-10 lat), ale także wystąpienia i skuteczności poszczególnych okoliczności przerywających i zawieszających bieg terminu przedawnienia. Sąd wskazuje, że organ II instancji nie przeprowadził w uzasadnieniu swojej decyzji wystarczającej analizy w oparciu o przedstawione przepisy kwestii przedawnienia poszczególnych składek, nie zauważając przy tym, że takiej analizy nie przeprowadził w dostatecznym zakresie również organ I instancji. Odnośnie wszystkich okresów o które chodzi w sprawie najistotniejsze stwierdzenie organu sprowadza się do wskazania, że skoro organ wszczął postępowanie egzekucyjnego, to należności nie uległy przedawnieniu. Nie budzi przy tym najmniejszych wątpliwości, że jeżeli organy wiążą skutki prawne w postaci zawieszenia biegu terminu przedawnienia z prowadzonym postępowaniem egzekucyjnym, to do akt sprawy należy dołączyć (odpisy albo oryginały) zawiadomień o wszczęciu postępowań, wydanych upomnień oraz dowody ich doręczenia. Tylko wtedy sąd będzie mógł zweryfikować skuteczność tych czynności (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 26 października 2021 r., sygn. akt I SA/Kr 1156/21). Brak udokumentowania okoliczności mających wpływ na bieg terminu przedawnienia uniemożliwia rzeczywistą kontrolę sądową zaskarżonej decyzji. Niewyjaśnienie kwestii przedawnienia czyni przedwczesnym rozstrzygnięcie w przedmiocie zgodności z prawem odmowy umorzenia należności skarżącego z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 27 października 2021 r., sygn. akt III SA/Gl 165/21). Pomimo tego, wskazać jednak należy, że organ gromadząc materiał dowodowy i dokonując jego oceny, w istocie nie ustalił wysokości - uzyskiwanych, w skali miesiąca dochodów każdego z rodziców zobowiązanego, na utrzymaniu których pozostaje, jak również - ponoszonych przez rodzinę miesięcznie wydatków. Zebrane dotychczas dowody w tym zakresie wymagają zatem uzupełnienia o istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, informacje. U podstawy powyższego stwierdzenia znalazły się wymagające wyjaśnienia kwestie i w konsekwencji braki w materiale dowodowym uniemożliwiające prawidłowe rozstrzygnięcie sprawy. Równocześnie, biorąc pod uwagę wszystkie aspekty stanu faktycznego występujące w niniejszej sprawie, a odnoszące się do zaistniałej sytuacji finansowej, materialnej i życiowej rodziny skarżącego, należy mieć także na uwadze, że utrwalona w tym zakresie linia orzecznicza sądów administracyjnych jednoznacznie stanowi, że okoliczności stanowiących podstawę udzielenia ulgi nie można ograniczać tylko i wyłącznie do sytuacji nadzwyczajnych, czy też zdarzeń losowych uniemożliwiających uregulowanie zaległych należności. Funkcjonują one w zdecydowanie szerszym znaczeniu, uwzględniającym również normalną sytuację ekonomiczną strony, wysokość uzyskiwanych przez nią dochodów oraz wydatków, a w tym względzie również wydatków ponoszonych w związku z ochroną zdrowia własnego lub członków najbliższej rodziny. W związku z tym w postępowaniu wszczętym wnioskiem strony o przyznanie ulgi szczególny nacisk powinien być położony na analizę jej sytuacji rodzinnej - por. wyroki: NSA z dnia 10 marca 2010 r. sygn. akt I FSK31/08 i z 10 lutego 2016 r. sygn. akt ll FSK3139/13, Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 27 lutego 2020 r. sygn. akt I SA/Ke 504/19 i Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 19 maja 2011 r. sygn. akt I SA/Łd 148/11 (CBOSA). W rozpoznawanej sprawie nie można uznać, że poczynione w przeprowadzonym postępowaniu ustalenia doprowadziły do poznania możliwości płatniczych strony oraz jej rodziny. Dokonanie pozwalających na taką ocenę ustaleń wymaga rozważenia sytuacji rodzinnej strony. Uwzględnić należy stałe potrzeby osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym (koszty utrzymania, w tym koszty utrzymania domu, inne niezbędne wydatki np. ewentualne koszty leczenia rodziców zobowiązanego). Uzyskane dane należy zestawić z rzeczywiście uzyskiwanymi przez osoby z kręgu domowników dochodami. W ponownie prowadzonym postępowaniu organ winien dokonać także oceny, czy dochód, którym dysponuje rodzina zobowiązanego umożliwia uregulowanie zaległych należności, a także czy rodzina ta posiada realną możliwość zwiększenia dochodu w przyszłości. Dopiero w oparciu o prawidłowo i w sposób jednoznaczny ustalony stan faktyczny, organ będzie mógł sformułować realną ocenę, dotyczącą obecnej sytuacji finansowej zobowiązanego i jego rodziny (czy np. wnioskodawca jest w stanie ponieść koszty egzekucyjne bez znacznego uszczerbku sytuacji finansowej, także dla jego rodziny). Organ w swoim rozstrzygnięciu wskazał, że - jak wynika ze złożonego oświadczenia – M.K. posiada zobowiązania pieniężne - w instytucjach - około {...}zł oraz u osób fizycznych - około {...}zł. Jednakże dokonując następnie oceny przesłanki ważnego interesu zobowiązanego i stwierdzając, że w sprawie przesłanka ta nie wystąpiła nie uwzględnił ciążącego na nim wskazanego zadłużenia. W ponownie prowadzonym postępowaniu, wyjaśnienia również wymaga faktyczna wartość udziałów M.K. , w spółce "C" (obecna nazwa "X" spółka z o.o. - data dokonania wpisu w KRS {...} października {...} r.) Organ powołując się na informacje zawarte w Krajowym Rejestrze Sądowym, wskazał jedynie, że M.K. posiada {...}udziałów o łącznej wartości {...}zł. Nie wiadomo przy tym jaką rynkową wartość przedstawiają te udziały. Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. Na podstawie przepisu art. 153 p.p.s.a., organ zobowiązany będzie przy ponownym rozpoznaniu sprawy do uwzględnienia przedstawionej przez Sąd oceny prawnej. Ponownie rozpoznając sprawę organ w pierwszej kolejności powinien poddać analizie kwestię przedawnienia należności składkowych. W tym zakresie powinien mieć na uwadze regulacje prawne wskazane przez Sąd w uzasadnieniu wraz z zarysowanymi tam kwestiami intertemporalnymi. Po wtóre, powinien udokumentować wszystkie okoliczności, na które się powołuje w związku z instytucją zawieszenia biegu terminu przedawnienia należności składkowych, a także z możliwością skutecznej egzekucji zaległych składek i odsetek za zwłokę, po upływie terminu przedawnienia należności. Dopiero po ustaleniu, że pozostały nieprzedawnione zaległości z tytułu składek organ powinien rozpoznać wniosek skarżącej o umorzenie przeprowadzając postępowanie, w trakcie którego w sposób wyczerpujący zbierze i rozpatrzy cały materiał dowodowy, w szczególności w aspekcie wykazania braku lub nie całkowitej nieściągalności, a także ewentualnie przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 i pkt 3 rozporządzenia z 2003 r. Zebrany materiał dowodowy ZUS podda ocenie zgodnie z przepisem art. 80 k.p.a. Motywy rozstrzygnięcia organ przedstawi w uzasadnieniu decyzji, odpowiadającym wymogom określonym w art. 107 § 3 k.p.a. i realizującym zasadę wynikającą z art. 11 k.p.a. Sąd odstąpił od orzeczenia o kosztach postępowania, z uwagi na to, że skarżący, po pierwsze był zwolniony z obowiązku uiszczania kosztów sądowych z mocy art. 239 pkt 1 lit. e p.p.s.a., który stanowi, że nie ma obowiązku uiszczania kosztów sądowych strona skarżąca, która zaskarżyła działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych, po drugie skarżący w sprawie występował osobiście, bez profesjonalnego pełnomocnika.