I SA/Rz 50/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. NSA Maria Serafin-Kosowska Sędziowie WSA Małgorzata Niedobylska /spr./ WSA Grzegorz Panek Protokolant st.sek.sąd. Teresa Tochowicz po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 3 marca 2011r. sprawy ze skargi Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Oddział Regionalny na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] grudnia 2010r. nr [...] w przedmiocie kosztów postępowania egzekucyjnego - oddala skargę - I SA/Rz 50/11 U Z A S A D N I E N I E Naczelnik Urzędu Skarbowego prowadził postępowanie egzekucyjne do majątku zobowiązanych G. i M. Z., na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez Kasę Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (dalej: KRUS/skarżąca), obejmujących należności z tytułu zaległości w składkach na ubezpieczenie społeczne. Z uwagi na bezskuteczność prowadzonego postępowania egzekucyjnego, postanowieniem z dnia (...) sierpnia 2010r. nr (...) organ umorzył postępowanie egzekucyjne, a postanowieniem z dnia (...) września 2010r. nr (...) obciążył wierzyciela, tj. KRUS kosztami postępowania egzekucyjnego w kwocie 1253,70 zł. Na postanowienie w sprawie obciążenia kosztami egzekucyjnymi skarżąca wniosła zażalenie, podnosząc że postanowienie organu I instancji, poza przytoczeniem treści art. 64c § 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji i wyliczeniem tych kosztów, nie zawiera ustaleń pozwalających na odstąpienie od podstawowej zasady obciążenia zobowiązanego kosztami egzekucyjnymi. Organ w uzasadnieniu powołał się bowiem na postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego; nie udowodnił natomiast, że koszty egzekucyjne nie mogą być ściągnięte od zobowiązanego, opierając się wyłącznie na protokole sporządzonym na podstawie oświadczenia zobowiązanego. Umarzając zbyt wcześnie postępowanie i przerzucając ciężar kosztów egzekucyjnych na wierzyciela, organ naruszył art. 64c § 1 i § 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, a także jej art. 64 § 9 pkt 1, poprzez zaliczenie do kosztów egzekucyjnych opłatę za zajęcie wynagrodzenia za pracę, podczas gdy tego środka egzekucyjnego faktycznie nie zastosował. Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z dnia (...) grudnia 2010r. nr (...) utrzymał zaskarżone postanowienie w mocy. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia organ odwoławczy zrelacjonował podjęte działania w celu wyegzekwowania należności od zobowiązanego i przytoczył zastosowane przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Zaznaczył, że podstawą do wydania postanowienia o obciążeniu wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego jest ostateczne postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, na które w rozpoznawanej sprawie wierzyciel nie wniósł zażalenia. Zatem w takiej sytuacji organ egzekucyjny był związany podjętym rozstrzygnięciem (umorzeniem postępowania egzekucyjnego), którego konsekwencją było postanowienie o obciążeniu wierzyciela kosztami prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Organ odwoławczy podkreślił - powołując się na orzecznictwo sądowe - że wierzyciel nie może się uchylić od obowiązku pokrycia kosztów postępowania egzekucyjnego z tego powodu, że było ono nieefektywne. Odnośnie prawidłowości naliczenia kosztów egzekucyjnych, Dyrektor Izby Skarbowej przedstawiając w decyzji ich wyliczenie od każdego tytułu egzekucyjnego, stwierdził, że zostały one naliczone w prawidłowej wysokości. Wyjaśnił, że w sprawie wezwano zobowiązanego do zapłaty, ale wobec braku środków na zapłatę przez zobowiązanego, organ nie zastosował środka egzekucyjnego z pieniędzy, a tym samym nie obciążył wierzyciela kosztami z tytułu zastosowania tego środka. Natomiast obciążono wierzyciela kosztami zastosowania środka egzekucyjnego w postaci egzekucji z wynagrodzenia za pracę. Jak wyjaśnił organ odwoławczy, ten środek egzekucyjny został zastosowany skutecznie, ponieważ pracodawcy doręczone zostało zawiadomienie o zajęciu, a zajęta wierzytelność (z tytułu wynagrodzenia za pracę) w rzeczywistości istniała. Okoliczność, iż z tytułu tego zajęcia organ egzekucyjny nie uzyskał żadnej kwoty z uwagi na pobieranie przez zobowiązanego wynagrodzenia w najniższej wysokości, pozostaje bez wpływu na zasadność obciążenia opłatą za to zajęcie. Organ II instancji dodał, że w postępowaniu zażaleniowym w sprawie obciążenia kosztami egzekucyjnymi wierzyciela, bez znaczenia pozostają zarzuty odnoszące się do sprawy umorzenia postępowania egzekucyjnego wobec zobowiązanych. W skardze Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie KRUS zażądała uchylenia zaskarżonego postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej oraz poprzedzającego go postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego , zarzucając organowi naruszenie prawa, a w szczególności art. 64c § 1 i § 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. Nr 229 z 2005r., poz.1954 ze zm.) - dalej: ustawa p.e.a. W uzasadnieniu skarżąca podniosła, że umorzenie postępowania egzekucyjnego i obciążenie wierzyciela kosztami tego postępowania to dwie odrębne sprawy, oparte na odmiennych podstawach prawnych i faktycznych. Obciążając kosztami postępowania egzekucyjnego wierzyciela, organ powinien dokonać oceny czy rzeczywiście koszty te nie mogą być poniesione przez dłużnika i udowodnić, że dłużnik jest niewypłacalny. Zdaniem wierzyciela obecna wysokość wynagrodzenia za pracę powoduje co prawda, że nie podlega ono zajęciu, lecz dłużnik może uzyskiwać także nieperiodyczne wypłaty, które mogą podlegać zajęciu, może wykazywać nadpłaty w związku z rocznym rozliczeniem podatku dochodowego. Organ nie dokonał egzekucji z ruchomości – ciągnika, z uwagi na to, że nie podlega on zajęciu, bo jest potrzebny do prowadzenia gospodarstwa rolnego, choć równocześnie organ przyjął, że zobowiązani nie prowadzą gospodarstwa rolnego. Ponadto zobowiązani są właścicielami nieruchomości gruntowych, co było wiadomym organowi i z tego także powodu nie można przyjąć, że koszty egzekucyjne nie mogą być ściągnięte od zobowiązanych. Według skarżącej w sprawie nie nastąpiło zubożenie dłużnika uniemożliwiające poniesienie nawet kosztów egzekucyjnych, a organy nie wykazały, że brak jest możliwości wyegzekwowania kosztów egzekucyjnych z majątku zobowiązanych, co z kolei jest warunkiem koniecznym do obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego. Zdaniem KRUS, stanowisko organów egzekucyjnych, że postanowienie o obciążeniu kosztami wierzyciela jest konsekwencją wcześniejszego umorzenia postępowania egzekucyjnego jest bezpodstawne, ponieważ rozstrzygnięcie w zakresie kosztów ma charakter odrębny od właściwego postępowania egzekucyjnego, a zasada związania organu administracji wydaną przez siebie decyzją od chwili jej doręczenia lub ogłoszenia nie dotyczy sprawy odnoszącej się do kosztów. Organ związany jest wyłącznie rozstrzygnięciem o umorzeniu postępowania, zaś sprawa kosztów jest sprawą otwartą . W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej podtrzymał w całości swoje dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sadów administracyjnych (Dz.U. nr 153,poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: ustawą p.p.s.a.), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, stosując środki przewidziane w ustawie. Natomiast zgodnie z art. 134 § 1 ustawy p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi. Skarga jest niezasadna. Stosownie do treści art.64c § 1 ustawy p.e.a., opłaty, o których mowa w art.64 §1 i 6 oraz art.64a, wraz z wydatkami poniesionymi przez organ egzekucyjny stanowią koszty egzekucyjne. Powołane przepisy były podstawą naliczenia przez organ egzekucyjny wysokości kosztów, na które składały się opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, opłaty manipulacyjne z tytułu zwrotu wydatków za czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych oraz wydatki egzekucyjne, nie jest bowiem sporne, że czynności egzekucyjne zostały dokonane wobec zobowiązanych. Wysokość kosztów egzekucyjnych nie była kwestionowana. Niesporne jest również to, że co do zasady, koszty postępowania egzekucyjnego obciążają zobowiązanego (art.64 c §1 zd. drugie ustawy p.e.a.). Jednakże zasada powyższa doznaje wyłomu w przypadkach określonych w ustawie, w tym m.in. w § 4 art.64c ustawy p.e.a., który stanowi, że wierzyciel pokrywa koszty egzekucyjne, jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego, (z zastrzeżeniem § 4a-4c oraz art.64 e § 4 a, nie mającym zastosowania w niniejszej sprawie). Zgodnie z wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 listopada 2005r. sygn. FSK 2659/2004, na podstawie art. 64c §4 ustawy p.e.a., wierzyciel pokrywa koszty postępowania egzekucyjnego, jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego zarówno z powodów faktycznych, jak i prawnych. W ocenie Sądu, w rozpoznawanej sprawie wystąpiły przesłanki obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego, bowiem z akt sprawy wynika, że nie mogły być one ściągnięte od zobowiązanego. Prowadzone postępowanie egzekucyjne zostało umorzone w oparciu o przepis art.59 § 2 ustawy p.e.a., tj. wobec stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej, nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Wierzyciel nie złożył zażalenia na to postanowienie. Nie podjął również, jeszcze w trakcie postępowania egzekucyjnego, żadnych kroków w celu przeprowadzenia egzekucji z nieruchomości, mimo, że był informowany przez organ egzekucyjny – pismem z dnia 10 listopada – o braku ruchomości, środków pieniężnych, praw majątkowych podlegających zajęciu i o nieskuteczności egzekucji z wynagrodzenia. Argumenty podnoszone w skardze, a dotyczące możliwości osiągania przez zobowiązanego nieperiodycznego wynagrodzenia, zwrotu podatku dochodowego, odmiennej oceny, co do możliwości egzekucji z ruchomości – ciągnika rolniczego, czy nie przeprowadzenia przez organ egzekucji z nieruchomości, mogły być podnoszone przez wierzyciela w postępowaniu egzekucyjnym. Wierzyciel jednak nie kwestionował wówczas czynności organu egzekucyjnego, nie wykazał też żadnej aktywności, w szczególności nie złożył wniosku o egzekucję z nieruchomości stosownie do treści art.110 § 3 ustawy p.e.a. Skoro zatem doszło do umorzenia postępowania egzekucyjnego i wierzyciel nie składał zażalenia, to na obecnym etapie zarzuty dotyczące sposobu prowadzenia egzekucji i jej przedwczesnego zakończenia są spóźnione. Należy też zaznaczyć, że egzekucja z nieruchomości może być prowadzona tylko w celu wyegzekwowania należności pieniężnych określonych lub ustalonych w decyzji ostatecznej lub wynikających z orzeczenia sądu zaopatrzonego w klauzulę wykonalności oraz z tytułu wykonawczego, o którym mowa w art.44 ustawy o poręczenia i gwarancjach udzielanych przez Skarb Państwa oraz art.16 ustawy o udzielaniu przez Skarb Państwa wsparcia instytucjom finansowym. Niedopuszczalne jest natomiast wszczęcie egzekucji z nieruchomości jedynie w celu wyegzekwowania kosztów egzekucyjnych. Chociaż należy zgodzić się ze skarżącą, że postępowanie w przedmiocie obciążenia kosztami egzekucyjnymi jest odrębne od postępowania egzekucyjnego, to jednak nie można uznać, że umorzenie tego postępowania na podstawie art.59 § 2 ustawy p.e.a., nie ma wpływu na obciążenie kosztami wierzyciela. Zasadnie przyjął Dyrektor Izby Skarbowej, że skoro wierzyciel nie skorzystał z prawa wniesienia zażalenia na postanowienie w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego, organ egzekucyjny związany był podjętym rozstrzygnięciem, którego konsekwencją było obciążenie wierzyciela kosztami egzekucyjnymi. Odrębność postępowania w przedmiocie kosztów egzekucyjnych oznacza, że nie może ono stanowić środka do wzruszania rozstrzygnięć zapadłych we właściwym postępowaniu egzekucyjnym (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 maja 2008r. sygn. akt III SA/Wa 258/2008, publ. Lex nr 2152310). Sytuacja zobowiązanych została zbadana przez organ egzekucyjny i już na etapie postępowania egzekucyjnego wiadomo było, że są oni właścicielami gruntów rolnych. Organ egzekucyjny nie mógł egzekucji z nieruchomości wszcząć z urzędu, a wierzyciel nie składał w tym zakresie wniosku. Postanowienie w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego zostało wydane w miesiąc po umorzeniu postępowania egzekucyjnego, a z akt sprawy nie wynika, aby sytuacja majątkowa zobowiązanych uległa w tym czasie zmianie. Skoro w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym wobec zobowiązanych nie uzyskano kwot pozwalających na pokrycie kosztów egzekucyjnych, to organ miał podstawy, aby kosztami tymi obciążyć wierzyciela, zgodnie z dyspozycją art. 64c § 4 ustawy p.e.a. Powyższe stanowisko jest zbieżne z poglądami wyrażanymi w orzecznictwie sądowoadmnistracyjnym, np. w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 marca 2009r., sygn. akt II FSK 1883/2007, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 23 lutego 2010r. sygn. akt I SA/Gl 784/2009, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 27 listopada 2008r. sygn. akt I SA/Kr 1290/2008, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 maja 2008r. sygn. akt I SA/Wa 258/2008, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 1 kwietnia 2009r. sygn. akt I SA/Po 2/2009, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 marca 2006r. sygn. II FSK 400/2005 – wszystkie publ. w Serwisie Prawniczym Lexis Nexis). W ostatnim z powołanych wyroków, Sąd stwierdził, że: "Po zakończeniu postępowania egzekucyjnego dotyczącego należności pieniężnej organ egzekucyjny nie posiada już w stosunku do zobowiązanego wierzytelności o zapłatę kosztów egzekucyjnych, wobec tego nie może ich od niego ściągnąć, co czyni zasadnym obciążenie tymi kosztami wierzyciela." Mając na uwadze powyższe, należy stwierdzić, iż zaskarżone postanowienie nie narusza prawa, dlatego na podstawie art. 151 ustawy p.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji.