I SA/Rz 510/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. NSA Maria Serafin-Kosowska Sędziowie WSA Tomasz Smoleń /spr./ WSA Kazimierz Włoch Protokolant sekr. sąd. Eliza Kaplita-Wójcik po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 5 sierpnia 2014r. sprawy ze skargi R. S. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] kwietnia 2014r. nr [...] w przedmiocie zwolnienia z egzekucji 1) uchyla zaskarżone postanowienie, 2) określa, że postanowienie wymienione w pkt. 1) nie podlega wykonaniu do chwili uprawomocnienia się wyroku, 3) zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz skarżącego R. S. kwotę 33 (słownie:trzydzieści trzy) złote tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2014 r., nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] lutego 2014 r., nr [...] w sprawie R. S. ( dalej: Skarżącego ) o zwolnienia spod egzekucji. Organ ustalił, że w stosunku do Skarżącego toczy się postępowanie egzekucyjne z tytułu zalegania z płatnością składek na Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz składek na ubezpieczenie społeczne, a także z tytułu podatku od nieruchomości. W toku postępowania organ egzekucyjny – Naczelnik Urzędu Skarbowego dokonał zajęcia prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego u dłużnika zajętej wierzytelności będącego bankiem tj. w Banku S.A., o czym zawiadomiono dłużnika jak i wierzyciela. W dniu 22 stycznia 2014 r. do organu egzekucyjnego wpłynęły środki przekazane przez dłużnika zajętej wierzytelności w kwocie 4.034,90 zł, przyznane Skarżącemu przez Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa decyzją z dnia [...] grudnia 2013 r., nr [...] o przyznaniu płatności za rok 2013. Uzyskane kwoty zostały przekazane wierzycielowi Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych, co pozwoliło na całkowite zaspokojenie należności objętych tytułami wykonawczymi z dnia [...].03.2007 r. nr [...], [...], [...], [...], [...], do wyegzekwowania na rzecz ZUS pozostała jedynie zaległość objęta tytułem wykonawczym nr [...] w kwocie należności głównej 26,80 zł. Pismem z dnia 27 stycznia 2014 r.( doręczonym do Urzędu Skarbowego w dniu 31.01.2014 r.) Skarżący wniósł do organu egzekucyjnego o zwolnienie z egzekucji kwoty 4.599,97 zł przekazanej na zajęty rachunek w Banku S.A przez Kierownika Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z tytułu płatności bezpośrednich za 2013 r. Skarżący wskazał na swoją trudną sytuację majątkowa. Podniósł, że przedmiotowe środki pomogą przeżyć jego rodzinie kolejny rok i umożliwią prowadzenie gospodarstwa rolnego. W odpowiedzi na powyższy wniosek Naczelnik Urzędu Skarbowego postanowieniem z dnia [...] lutego 2014 r., nr [...] wskazał, że zwalnia z egzekucji na czas oznaczony środki pieniężne – wierzytelność z rachunku bankowego w Banku PKO S.A., w kwocie 55,10 zł stanowiące płatność w ramach systemów wsparcia bezpośredniego przyznane decyzją Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa nr [...] z dnia 6 grudnia 2013 r., zajęte zawiadomieniem z dnia 11 października 2011 r., nr [...] przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego z majątku R. S. Następnie postanowieniem z tego samego dnia, opatrzonym tym samym numerem zwolnił spod egzekucji na czas oznaczony środki pieniężne – wierzytelność z rachunku bankowego w Banku S.A., 476,10 zł stanowiące płatność w ramach systemów wsparcia bezpośredniego przyznane decyzją Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa nr [...] z dnia [...] grudnia 2013 r., zajęte zawiadomieniem dnia [...] września 2012 r., nr [...] przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego z majątku R. S. W uzasadnieniach do obu tych postanowień wskazał, że kwota 4.034,90 zł została rozliczona i przekazana w dniu 24 stycznia 2014 r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, wobec czego nie ma możliwości zwolnienia tych środków spod egzekucji. W dniu 6 marca 2014 r. Skarżący złożył zażalenie na postanowienie nr [...] z dnia [...] lutego 2014 r., domagając się zmiany wysokości przyznanego zwolnienia. Pismem z dnia 13 marca 2014 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego przekazał zażalenie Dyrektorowi Izby Skarbowej wskazując, że dotyczy ono postanowienia w zakresie zwolnienia spod egzekucji kwoty 55,10 zł. Dyrektor Izby Skarbowej, wspomnianym, na wstępie postanowieniem, utrzymał w mocy postanowienie w sprawie zwolnienia spod egzekucji kwoty 55,10 zł. W skardze na to postanowienie Skarżący nie zgodził się ze stanowiskiem organu dotyczącym niemożliwości zwolnienia spod egzekucji kwoty 4.034,90 zł. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wskazał, że instytucja zwolnienia określonego składnika majątkowego z egzekucji służy zmniejszeniu uciążliwości prowadzonej egzekucji. Zatem w sytuacji złożenia wniosku o zwolnienie spod egzekucji już po zakończeniu czynności egzekucyjnych ( po zajęciu i pobraniu należnych kwot wraz z kosztami egzekucyjnymi oraz przekazaniu należności wierzycielowi), co miało miejsce w niniejszej sprawie, nie można mówić o zmniejszeniu uciążliwości egzekucji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269, ze zm.). Zakres kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej P.p.s.a., z którego wynika, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Stosownie do treści art. 135 P.p.s.a. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. W myśl art. 145 § 1 P.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli miało ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach. W ocenie Sądu postępowanie organu I instancji obarczone było licznymi uchybieniami, przez co postanowienie organu odwoławczego o utrzymaniu go w mocy jest wadliwe i nie może stanowić obowiązującego porządku prawnego. Jak wynika z akt sprawy wnioskiem z dnia 27 stycznia 2014 r. skierowanym do Urzędu Skarbowego, R. S. domagał się zwolnienia z egzekucji środków finansowych w kwocie 4.599,97 zł, przyznanych decyzją Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z tytułu płatności bezpośrednich za rok 2013. Naczelnik Urzędu Skarbowego postanowieniem z dnia [...] lutego 2014 r., nr [...] zwolnił z egzekucji na czas oznaczony środki pieniężne – wierzytelność z rachunku bankowego w Banku S.A. w kwocie 55,10 zł, stanowiące płatność w ramach systemów wsparcia bezpośredniego przyznane decyzją Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa nr [...] z dnia [...] grudnia 2013 r., a następnie postanowieniem z tego samego dnia, opatrzonym tym samym numerem, zwolnił spod egzekucji na czas oznaczony środki pieniężne – wierzytelność z rachunku bankowego w Banku PKO S.A., w kwocie 476,10 zł również stanowiące płatność w ramach systemów wsparcia bezpośredniego przyznaną decyzją Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa nr [...] z dnia [...] grudnia 2013 r. Składając zażalenie na postanowienie z dnia [...] lutego 2014 r., nr [...] Skarżący domagał się weryfikacji kwoty udzielonego zwolnienia. Organ I instancji nie wyjaśniając czy zażalenie dotyczy postanowienia o zwolnieniu spod egzekucji kwoty 55,10 zł czy kwoty 476,10 zł, czy też obu tych postanowień przekazał zażalenie organowi II instancji, wskazując jednocześnie w piśmie przewodnim, że dotyczy ono postanowienia dotyczącego zwolnienia kwoty 55,10 zł. Również organ odwoławczy nie czyniąc żadnych dodatkowych wyjaśnień, przedmiotem rozstrzygnięcia uczynił postanowienie dotyczące zwolnienia spod egzekucji kwoty 55,10 zł. W ocenie Sądu postępowanie organów było nieprawidłowe. W pierwszej kolejności zaznaczyć należy, że zasadą w postępowaniu administracyjnym powinno być rozpatrzenie i rozstrzygnięcie sprawy administracyjnej co do jej istoty jedną decyzją administracyjną, a częściowe decyzje stanowić powinny wyjątek związany z charakterem przedmiotu postępowania. Organ administracji publicznej, wydając decyzję częściową, powinien to zaznaczyć w jej treści. Natomiast jeżeli decyzja nie zawiera rozstrzygnięcia o całości wniosku strony, który był podstawą wszczęcia postępowania, a brak jest podstaw do stwierdzenia, że jest to decyzja częściowa przewidująca wydanie odrębnej decyzji dla części nierozstrzygniętej, to należy stwierdzić, że została ona wydana z istotnym naruszeniem przepisu art. 104 k.p.a. ( komentarz do Kodeksu postępowania administracyjnego pod redakcją prof. Marka Wierzbowskiego i prof. Aleksandry Wiktorowskiej, wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2013, s. 560 -561). Powyższe reguły należy odnieść również do postanowień rozstrzygających o istocie sprawy. W postępowaniu egzekucyjnym w administracji zostało wprowadzone domniemanie formy postanowienia dla rozstrzygnięć i innych oświadczeń woli organu egzekucyjnego i wierzyciela, stąd też znajdą do nich zastosowanie reguły obowiązujące w stosunku do decyzji administracyjnych z ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.) – dalej w skrócie K.p.a., do których z kolei odsyła art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji ( Dz.U. z 2012 r., poz. 1342 ze zm.)- dalej w skrócie: u.p.e.a. Naczelnik Urzędu Skarbowego rozpoznając wniosek o zwolnienie spod egzekucji kwoty 4.599,97 zł dokonał tego dwoma postanowieniami. Takiego działania organu nie usprawiedliwia prowadzenie egzekucji na podstawie różnych tytułów wykonawczych wystawionych przez różne organy: Wójt Gminy, Naczelnik Urzędu Skarbowego. Wniosek dotyczył zwolnienia spod egzekucji prowadzonej z rachunku bankowego określonej kwoty pieniężnej, brak było zatem jakichkolwiek podstaw do rozpatrzenia wniosku dwoma postanowieniami. Ponadto organ wydając w sprawie dwa postanowienia, nie wskazał podstaw prawnych takiego działania, poprzez wydanie postanowienia o rozdzieleniu sprawy, nie zaznaczył również na żadnych z tych postanowień, że jest to postanowienie częściowe. Dodatkowo organ I instancji dopuścił się uchybienia polegającego na nadaniu tym postanowieniom tego samego numeru i opatrzeniu ich tą samą datą, co uniemożliwia identyfikację spraw, a także ustalenie ewentualnego przedmiotu zaskarżenia. Tak było w niniejszej sprawie, w której Skarżący w zażaleniu podał jedynie numer i datę skarżonego postanowienia. W takiej sytuacji odgórne przyjęcie przez organ I instancji i zaakceptowanie tego przez organ odwoławczy, że zażalenie dotyczy postanowienia w sprawie zwolnienia spod egzekucji kwoty 55,10 zł, stanowiło nieuprawnioną ingerencję organu w wolę Skarżącego. Jak wynikało z uzasadnienia zażalenia Skarżący domagał się weryfikacji kwoty przyznanego zwolnienia spod egzekucji. W ocenie Sądu bez dodatkowego wyjaśnienia zakresu zaskarżenia, nie sposób było przyjąć, że dotyczy ono wyłącznie postanowienia w przedmiocie zwolnienia kwoty 55,10 zł. Opatrzenie dwóch różnych rozstrzygnięć takimi samymi numerami i datami rodzi również niebezpieczeństwo w przypadku zaskarżenia tylko jednego z nich. Uchylenie czy też utrzymanie w mocy jednego postanowienia rodzi ryzyko nieusprawiedliwionego rozciągnięcia tych skutków na drugie postanowienie, a weryfikacja takiego stanu rzeczy w praktyce będzie nader utrudniona, jeżeli nie niemożliwa. Ponadto zauważyć również należy, że organ nie rozstrzygnął o całości żądania. Skarżący domagał się zwolnienia spod egzekucji kwoty 4.599,97 zł, podczas gdy jednym postanowieniem organ zwolnił kwotę 55,10 zł drugim kwotę 476,10 zł. Zatem nierozstrzygnięta została kwestia pozostałej kwoty. Powyższego nie zmienia fakt, że w uzasadnieniach do tych postanowień organ wyjaśnił, że na dzień złożenia wniosku nie było możliwe zwolnienie spod egzekucji pozostałej kwoty, z uwagi na jej przekazania wierzycielowi. Rozstrzygnięcie organu inaczej osnowa, sentencja postanowienia, zwana również rubrum wyraża rezultat stosowania normy prawa procesowego, w konkretnej sprawie, w oparciu o ustalony stan faktyczny. Rozstrzygnięcie stanowi istotę postanowienia – w tym fragmencie organ przesądza o udzieleniu określonemu podmiotowi uprawnienia bądź o nałożeniu na niego obowiązku. Musi ono być tak sformułowane by wynikało z niego w sposób jednoznaczny, jakie uprawnienia lub obowiązki skierowano do określonego podmiotu. Rozstrzygnięcia nie można ani domniemywać ani wyprowadzać z uzasadnienia postanowienia. ( komentarz do art. 124 Kodeksu postępowania administracyjnego G.Łaszczyca, komputerowa wersja komentarza LexOmega). Zatem organ zwalniając spod egzekucji jedynie część kwoty, której zwolnienia domagał się Skarżący powinien był wypowiedzieć się co do pozostałej kwoty, nie w uzasadnieniu postanowienia lecz w treści sentencji. Dokonując tego jedynie w uzasadnieniu dopuścił się naruszenia przepisów i naraził się na zarzut nierozstrzygnięcia o całości żądania. W świetle powyższego postanowienie organu odwoławczego utrzymującego w mocy postanowienia organu I instancji obarczonego wyżej wymienionymi wadami, jest nieprawidłowe i musi zostać wyeliminowane z obrotu prawnego. Mając powyższe na uwadze Sąd uchylił zaskarżone postanowienie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c. O kosztach orzeczono na podstawie art. 205 § 1 w zw. z art. 200 P.p.s.a. W ponownie przeprowadzonym postępowaniu, zadaniem organu odwoławczego będzie w pierwszej kolejności wyjaśnienie zakresu zażalenia, tj. czy dotyczy postanowienia w zakresie zwolnienia spod egzekucji kwoty 55,10 zł czy kwoty 476,10 zł, czy też obu tych postanowień, a następnie rozpoznanie go zgodnie z przeprowadzoną przez Sąd wykładnią i uwzględnieniem treści art. 123 ustawy z dnia 11 października 2013 r. o wzajemnej pomocy przy dochodzeniu podatków, należności celnych i innych należności pieniężnych ( Dz.U. z 2013 r., poz. 1289 ).