I SA/Rz 510/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Małgorzata Niedobylska Sędziowie NSA Jacek Surmacz WSA Jarosław Szaro / spr./ Protokolant ref. staż. Joanna Kulasa po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 sierpnia 2015r. sprawy ze skargi S. P. na decyzję Prezesa KRUS z dnia [...] marca 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy odroczenia terminu płatności składki na ubezpieczenie społeczne rolników za III kwartał 2014 roku. 1) oddala skargę, 2) przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie radcy prawnemu M. S. – Kancelaria Radcy Prawnego wynagrodzenie w kwocie 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy), w tym podatek od towarów i usług w kwocie 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) i zwrot wydatków w wysokości 10,30 zł (dziesięć złotych trzydzieści groszy) z tytułu pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu. I SA/Rz 510/15 UZASADNIENIE Zaskarżoną decyzją z dnia [...] marca 2015r., nr [...], Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, po ponownym rozpatrzeniu sprawy, utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] lutego 2015r. znak [...] o odmowie odroczenia terminu płatności składki na ubezpieczeni społeczne rolników za okres od lipca do września 2014r. Jak wynika z akt sprawy, S. P. złożył w dniu 20.12.2014r. wniosek o umorzenie płatności za 4 kwartał 2014r. w wysokości 378zł oraz o dłuższe odroczenie terminu płatności za 3 kwartał 2014r. Wnioskodawca wskazał, że zachorowała mu krowa jałówka i musiał ją sprzedać za 502,90 zł. Był to jego zdaniem przypadek losowy. Podniósł także, że z GOPS-u otrzymał 200zł zasiłku na zakup żywności na wrzesień 2014r. Według Strony wyznaczony poprzednio termin odroczenia płatności za 3 kwartał na 1,5 miesiąca był zbyt krótki, bo w takim czasie nie był w stanie wyhodować zwierzęcia na sprzedaż. Do wniosku dołączono rachunek sprzedaży krowy z 05.11.2014r. a także decyzję o przyznaniu zasiłku celowego na zakup żywności w wysokości 200zł. W dniu 16.01.2015r. odbyła się wizytacja w gospodarstwie, w trakcie której stwierdzono, że pow. gospodarstwa wynosi 3,68 ha i 1,47 ha przeliczeniowego. Przychód roczny z gospodarstwa wynosi 502zł. Oprócz tego Wnioskodawca otrzymał dopłaty z ARiMR za 2014r., a także pomoc z GOPS. Nie ma rodziny, mieszka w domu parterowym drewnianym, choruje na nerki i serce. Inwentarz żywy to krowa i dwa cielęta. Decyzją z dnia [...] lutego 2015r. nr [...] Prezes KRUS umorzył składkę na ubezpieczenie wypadkowo - chorobowe i emerytalno - rentowe za 4 kwartał 2014r. Decyzją z dnia [...] lutego 2015r. nr [...] Prezes KRUS odmówił odroczenia terminu płatności składki na ubezpieczenie społeczne rolników za 3 kwartał 2014r. W uzasadnieniu organ wskazał, że decyzją z dnia [...] sierpnia 2014r. nr [...], termin płatności składki za 3 kwartał 2014r. został odroczony do 15 września 2014r. Z powodu niedotrzymania tego terminu uregulowania składki ww. decyzja stała się nieważna a niezapłacona kwota zadłużenia wraz z należnymi odsetkami stała się natychmiast wymagalna. Następnie decyzją z dnia [...] listopada 2014r. nr [...] odmówiono Skarżącemu odroczenia terminu płatności składki za 3 kwartał 2014r. Organ wskazał, że Skarżący po raz kolejny wystąpił o odroczenie terminu płatności za ww. okres a z przedłożonych dokumentów nie wynika, by w tym czasie wystąpiło zdarzenie losowe, które pogorszyłoby jego sytuację. Skarżący złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, w którym podniósł, że odroczenie terminu płatności na 1,5 miesiąca jest zbyt krótkie z uwagi na brak czasu na wyhodowanie zwierzęcia. Odpowiedni termin to zdaniem Strony 12 miesięcy. Odwołujący wyjaśnił, że nie otrzymuje gotówki co miesiąc. Choruje natomiast na rozległe uszkodzenie wątroby, przewlekłe zapalenie nerek i ma problemy z sercem. Prezes KRUS decyzją z dnia [...] marca 2015r., nr [...] utrzymał zaskarżone rozstrzygnięcie w mocy. W uzasadnieniu stwierdził, że zdarzenie losowe w postaci sprzedaży chorej krowy zostało uwzględnione w decyzji dotyczącej składki za 4 kwartał 2014r. Z racji tego, że Skarżący nie przedstawił dokumentacji dotyczącej przewlekłej choroby, która wskazywałyby na niezdolność do pracy, została wydana decyzja odmowna. S. P. złożył skargę na powyższą decyzję, w której ponownie podniósł, że odroczenie płatności powinno być udzielane na czas dłuższy. Terminy tj. 1,5 miesiąca nie uwzględniają specyfiki rolnictwa. Kwota zadłużenia w wysokości 378zł jest ściągana z zasiłku. Dochody otrzymuje 1-2 razy do roku. Zdaniem Skarżącego nie można przyjąć, że zdarzenie losowe nie wystąpiło w 3 kwartale. Bilans ekonomiczny odnosi się bowiem do całego roku. W wyniku niekorzystnej sprzedaży krowy (strata w wysokości 3.000 zł) Skarżący nie ma środków do życia i na lekarstwa. Skarżący wskazał również, że jeżeli cielęta urosną i zostaną sprzedane, zapłaci kwotę zaległości. W piśmie procesowym z dnia 17 sierpnia 2015r. pełnomocnik Skarżącego - r. pr. M. S., wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, a także o przyznanie kosztów udzielonej pomocy prawnej. Pełnomocnik imieniem Skarżącego zarzuciła, że organ nie wyważył uzasadnionego i ważnego interesu Skarżącego w postaci jego możliwości płatniczych, jak również interesu publicznego, jakim jest stan finansów funduszy emerytalno - rentowego i składkowego. To zaś spowodowało, że decyzja została wydana w oparciu o niekompletny materiał dowodowy. Zdaniem Strony organ naruszył art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (tj. Dz U. z 2015r., poz. 704 ze zm.), dalej u.u.s.r. i § 3 ust. 4, ust. 5, ust. 9 § 4 ust. 3, ust. 4 i ust. 5 zarządzenia Prezesa KRUS z dnia 8 grudnia 2010 r. w sprawie trybu umarzania, odpisywania i udzielania ulg w spłacaniu należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników i na ubezpieczenie zdrowotne oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń (Dz. Urz. PKRUS z dnia 1 kwietnia 2011r.) w ten sposób, że nie wziął pod uwagę stanu rodzinnego Skarżącego, który jest osobą samotną i dla którego choroba trwająca przez kilka tygodni jest zdarzeniem losowym, uniemożliwiającym spłacenie składek. Zdaniem Strony organ popełnił błąd odraczając w pierwszej decyzji termin płatności na zbyt krótki okres, bez należytego uzasadnienia. Termin odroczenia powinien natomiast mieć charakter realny i uwzględniać możliwości płatnicze dłużnika, a także uzasadniony interes Kasy. W odpowiedzi na skargę Prezes KRUS wniósł o jej oddalenie z przyczyn podanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Sąd po rozpoznaniu sprawy nie dopatrzył się naruszenia przez Prezesa KRUS-u przepisów regulujących sposób prowadzenia postępowania oraz przepisów prawa materialnego, określających przesłanki odroczenia terminu płatności składki na ubezpieczenie społeczne rolników. Podstawową kwestią dla określenia zakresu kontroli zaskarżonej decyzji jest fakt, że organ (w tym przypadku Prezes KRUS), rozpatrujący wniosek Strony o odroczenie terminu płatności należności z tytułu składek na ubezpieczenie, orzeka w ramach swobodnego uznania. Jak stanowi bowiem art. 41a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r.. Prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik Kasy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, może odroczyć termin płatności należności z tytułu składek na ubezpieczenie. Takie brzmienie przepisu powoduje, że udzielenie stronie wnioskowanej ulgi nie jest obowiązkiem organu, lecz jego uprawnieniem. Prezes Kasy może udzielić wnioskowanej ulgi, gdy zostaną spełnione ku temu przesłanki (ważny interes zainteresowanego), lecz może również odmówić jej udzielenia, mimo spełnienia przez stronę stosownych warunków. W takiej sytuacji Prezes KRUS ma obowiązek należytego uzasadnienia decyzji odmownej, w którym zostałyby wyjaśnione przyczyny, dla których odmówiono odroczenia terminu płatności, chociaż zostały spełnione przesłanki do zastosowania tego rodzaju ulgi. Z tego też względu Sąd, kontrolując wydane w danej sprawie decyzje, nie ma możliwości kwestionowania merytorycznego rozstrzygnięcia. Jest natomiast obowiązany ocenić sposób przeprowadzonego postępowania w sprawie w szczególności, czy organ w sposób wyczerpujący zebrał i rozpatrzył materiał dowodowy, respektując treść zasady prawdy obiektywnej, czy uwzględnił wszystkie okoliczności danej sprawy, umożliwił stronie czynny udział w postępowaniu a końcowo, czy uzasadnił należycie wydane w sprawie rozstrzygnięcie. Do przestrzegania tych zasad prowadzenia postępowania administracyjnego, organ administracji publicznej jest bowiem zobowiązany mocą art. 7, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2013r., poz. 267 ze zm.), dalej k.p.a. Zakres okoliczności, jakie organ powinien ustalić i materiału dowodowego, jaki powinien zgromadzić, jest zdeterminowany przez treść przesłanek odroczenia terminu płatności należności, o których mowa w art. 41a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r. Z brzmienia tego przepisu wynika, że przesłankami warunkującymi odroczenie terminu płatności należności jest złożenie w tym zakresie stosownego wniosku i zaistnienie ważnego interesu zainteresowanego. Organ powinien przy tym uwzględnić z jednej strony, możliwości płatnicze wnioskodawcy a z drugiej, stan finansów funduszu emerytalno – rentowego. Pojęcie ważnego interesu zainteresowanego nie zostało przez ustawodawcę ściśle zdefiniowane, dlatego też o tym, czy w sprawie zachodzi ważny interes zainteresowanego decydują różnorakie czynniki. O jego zaistnieniu świadczyć może zarówno trudna sytuacja finansowa, majątkowa, osobista, czy zdrowotna Skarżącego, jak i wystąpienie zdarzeń nadzwyczajnych (takich jak klęska żywiołowa, niezawiniona utrata możliwości zarobkowania, choroba lub ciężkie kalectwo), które zaburzyły w istotny sposób codzienne funkcjonowanie Strony, w tym negatywnie wpłynęły na stan środków przeznaczonych na zwykłe utrzymanie. W niniejszej sprawie przedmiotem żądania Strony było odroczenie terminu płatności należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników. W związku z powyższym interpretacja przesłanki ważnego interesu zobowiązanego powinna uwzględniać charakter wnioskowanej ulgi. Uzasadnieniem dla odroczenia terminu płatności powinno być wystąpienie zdarzenia nadzwyczajnego, losowego, które uniemożliwia zapłatę składek ubezpieczonemu przez pewien okres czasu. Istotą odroczenia terminu płatności jest bowiem przesunięcie obowiązku zapłaty należności na czas późniejszy, kiedy to Skarżący będzie już w stanie spełnić obowiązek zapłaty składek. Przyczyna udzielenia tego rodzaju ulgi powinna mieć więc charakter tymczasowy. Udzielenie wnioskowanej ulgi ze swej istoty ma bowiem charakter incydentalny. Nie powinno natomiast przekształcać się w permanentne odraczanie terminu płatności należności. Z tego powodu organ zasadnie skupił się w uzasadnieniu decyzji I i II instancji na kwestii wystąpienia (bądź nie) zdarzenia losowego, które uzasadniałoby odroczenie terminu płatności należności na późniejszy termin. Istotne znaczenie ma fakt, że przed wydaniem zaskarżonej decyzji Prezes KRUS, we wcześniejszym okresie, odroczył termin płatności wnioskowanej należności. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2014r. Prezes KRUS odroczył termin płatności za 3 kwartał 2014r. do dnia 15.09.2014r. Termin ten nie został jednak dotrzymany przez Skarżącego. Kolejny wniosek o odroczenie płatności za 3 kwartał 2014r. został już rozpatrzony negatywnie decyzją z dnia [...] listopada 2014 r., gdyż skarżący nie przedłożył dokumentów potwierdzających, że z przyczyn niezależnych nie uregulował składki. Jak wynika z akt sprawy, wydarzeniem, które należało zakwalifikować jako nadzwyczajne, była choroba krowy jałówki, która w związku z tym musiała zostać sprzedana (przed wycieleniem) w dniu 5 listopada 2014r. Okoliczność ta została już przez organ uwzględniona, gdyż decyzją z dnia [...] lutego 2015r. Prezes KRUS umorzył składkę za 4 kwartał 2014r. uznając, że w tym okresie wystąpiło zdarzenie losowe w postaci sprzedaży chorej krowy za kwotę 502,90 zł. Postępowanie wyjaśniające zostało przeprowadzone przez Prezesa KRUS w sposób prawidłowy, tj. zgodnie ze standardami nałożonymi na organ w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Przeprowadzono wizytację w gospodarstwie Skarżącego w dniu 16 stycznia 2015r., w trakcie którego ustalono powierzchnię jego powierzchnię, źródła utrzymania zobowiązanego, inwentarz żywy oraz jego ogólną sytuację majątkową i osobistą Z postępowania wyjaśniającego przeprowadzonego przez organ oraz z dokumentacji przedstawionej przez Skarżącego (rachunki za media, decyzje z GOPS, wyciąg z rachunku bankowego, polisa ubezpieczenia rolnego, decyzja ustalająca łącznie zobowiązanie podatkowe za 2014r.) nie wyłaniają się informacje, które pozwalałyby stwierdzić, że w przypadku Skarżącego wystąpiły inne zdarzenia nadzwyczajne (poza wspomnianą wcześniej sprzedażą chorej krowy), które wskazywałyby na konieczność odroczenia terminu płatności na pewien czas. Skarżący przedstawiał co prawda rachunki z apteki, jednak na ich podstawie nie można stwierdzić na jaką to chorobę cierpi i się leczy a związku z tym, czy uzasadnia ona odroczenie terminu płatności. Dowody dokumentujące wysokość źródeł dochodu oraz wielkość standardowych wydatków, jakie Skarżący powinien ponieść na zwykłe utrzymanie nie wskazują, aby zaskarżona decyzja była niezgodna z prawem. Ani organ administracji publicznej, ani też Skarżący w ramach prowadzonego postępowania nie ujawnili takiej okoliczności, która wskazywałaby, że Strona nie jest w stanie z pewnych przyczyn opłacać należności we wnioskowanym okresie, lecz po ich ustaniu powróci do opłacania należnych składek. Na tym polega bowiem istota odroczenia terminu płatności należności, aby ubezpieczony przez pewien czas nie musiał opłacać składek, do czasu, aż ustaną skutki zdarzenia losowego a Strona będzie mogła powrócić do normalnego funkcjonowania. Natomiast podnoszone przez Stronę fakty, dotyczące wielkości dochodów i wydatków nie mają charakteru nadzwyczajnego i będą występować niezależnie od odroczenia terminu płatności, gdyż są ściśle związane z codziennym funkcjonowaniem. Dlatego też Prezes KRUS prawidłowo stwierdził, że z uwagi na brak wystąpienia w kwartale objętym wnioskiem zdarzenia losowego należało odmówić wnioskowanej ulgi. Z tych względów Sąd skargę oddalił, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270).