I SA/Rz 518/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S.WSA Jarosław Szaro, Sędzia WSA Piotr Popek, Asesor WSA Jacek Boratyn (spr.), Protokolant sekr. sąd. Karolina Dźwierzyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 września 2019 r. sprawy ze skargi G.G. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2019 r., nr [...] w przedmiocie odmowa umorzenia odsetek od należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za poszczególne okresy lat 2001-2002 oddala skargę. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS), po rozpatrzeniu wniosku G. G. – zwanego dalej skarżącym lub wnioskodawcą, o umorzenie odsetek od jego zaległości składkowych, z tytułu składek osoby ubezpieczonej, będącej jednocześnie płatnikiem, odsetek od należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika oraz odsetek od należności z tytułu składek w części finansowanej przez ubezpieczonych, z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, za listopad 2001 r. oraz okres od marca do czerwca 2002 r., w wysokości 14 571 zł, Fundusz Pracy, za okres od listopada 2001 do sierpnia 2002 r., w kwocie 1235 zł a także umorzenie odsetek od należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej, będącej jednocześnie płatnikiem za okres od listopada 2001 r. do sierpnia 2002 r. w kwocie 7 545 zł oraz Fundusz Pracy za okres od listopada 2001 r. do sierpnia 2002 r., w wysokości 603 zł, decyzją z [...] czerwca 20019 r., nr [...], odmówił umorzenia należności objętych wnioskiem skarżącego. W stanie faktycznym sprawy skarżący zwrócił się do ZUS o umorzenie jego należności z tytułu odsetek od zaległości składkowych oraz rozłożenie na raty należności głównej. W złożonym wniosku podkreślił trudną sytuację majątkową swojej czteroosobowej rodziny, w której jedynie on pracuje. ZUS odmówił skarżącemu umorzenia odsetek od jego zaległości składkowych, natomiast w kwestii samych zaległości zawarł ze skarżącym umowę, w przedmiocie rozłożenia ich na raty. ZUS na wstępie swoich ustaleń, zawartych w zaskarżonej decyzji, dotyczącej odmowy umorzenia odsetek stwierdził, że należności, których umorzenia skarżący się domaga nie uległy przedawnieniu, gdyż bieg terminu przedawnienia został przerywany na skutek podjęcia czynności egzekucyjnych. Odnośnie sytuacji skarżącego i jego rodziny organ stwierdził, że prowadzi on wspólne gospodarstwo domowe z żoną i dwójką dzieci. Dochód rodziny stanowi wynagrodzenie skarżącego z tytułu pracy, według oświadczenia wnioskodawcy wynoszące 1 638,78 zł netto miesięcznie, natomiast według danych ZUS jego średnie wynagrodzenie wynosi netto 1 810,27 zł. Dodatkowo skarżący wraz z żoną pobierają miesięcznie: z tytułu świadczenia wychowawczego 1 000 zł miesięcznie, zasiłku rodzinnego 248 zł miesięcznie. Łączny dochód rodziny organ wyliczył na kwotę 3 058,27 zł miesięcznie netto. Jeżeli chodzi o ponoszone w gospodarstwie domowym skarżącego wydatki, to ZUS ustalił, że na utrzymanie mieszkania kosztuje 810 zł miesięcznie, a na ochronę zdrowia rodzina wydaje 100 zł miesięcznie. Również 100 zł skarżący i jego domownicy wydają na inne wydatki. Oprócz zadłużenia wobec ZUS skarżący nie ma innych zobowiązań. Nie posiada też ruchomości oraz nieruchomości. Odnosząc powyższe ustalenia do przesłanek umorzenia należności składkowych, o których mowa w ustawie z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 300 z późn. zm., zwanej dalej ustawą systemową) oraz wydanego na podstawie zawartej w niej delegacji rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365, zwanego dalej rozporządzeniem) ZUS stwierdził, że w przypadku skarżącego nie można mówić o ich spełnieniu. W przypadku bowiem przesłanek z ustawy, w stosunku do skarżącego nie sposób stwierdzić nieściągalności zaległości, gdyż nie ogłoszono jego upadłości ani nie prowadzono bezskutecznej egzekucji. Nie stwierdzono też braku majątku, z którego prowadzenie egzekucji byłoby możliwe. Jeżeli chodzi o przesłanki z rozporządzenia, to również w tym przypadku organ nie stwierdził ich spełnienia. Jeżeli bowiem chodzi o pierwszą z nich, związaną z sytuacją materialną, to w tym wypadku ZUS zauważył, że uzyskiwane w gospodarstwie skarżącego przychody przewyższają deklarowane wydatki o ok. 2 048 zł. Skarżący nie wykazał też, aby miał problemy z zaspokajaniem swoich potrzeb życiowych czy potrzeb jego bliskich. Poza tym ZUS zwrócił uwagę na to, że wydatki ponoszone na utrzymanie nie mają charakteru wydatków nadzwyczajnych. ZUS podkreślił również brak po stronie skarżącego innych zobowiązań, które mogłyby kolidować ze spłatą zaległości składkowych. Dodał też, że potwierdzeniem nienajgorszej sytuacji majątkowej skarżącego jest fakt niekorzystania przez niego z pomocy społecznej. Na marginesie swoich rozważań ZUS zauważył, że małżonka skarżącego nie pracuje i od 2002 r. nie ma tytułu do ubezpieczenia. Nie jest też zarejestrowana jako osoba bezrobotna. W ocenie organu jest to o tyle niezrozumiałe, że wobec poprawy sytuacji na rynku pracy, mogłaby podjąć zatrudnienie, przyczyniając się w ten sposób do znaczącej poprawy sytuacji materialnej rodziny. Odnośnie przesłanki związanej ze stanem zdrowia wnioskodawcy, uniemożliwiającym mu podjęcie zatrudnienia ZUS stwierdził, że akcentowane przez skarżącego problemy z kręgosłupem nie mogą stanowić samoistnej podstawy umorzenia, gdyż skarżący jest aktywny zawodowo, a tylko w sytuacji niemożności podjęcia pracy zarobkowej możliwe jest stwierdzenie spełnienia omawianej przesłanki. Jeżeli chodzi o trzecią przesłankę, związaną z wystąpieniem nadzwyczajnych okoliczności i zdarzeń, których skutkiem byłoby powstanie zadłużenia, również w tym wypadku organ nie stwierdził jej zaistnienia. Końcowo organ podkreślił wyjątkowy charakter instytucji zwolnienia, zwracając przy tym uwagę na potrzebę egzekwowania przez siebie należności publicznoprawnych. ZUS zauważył ponadto, że skarżący wystąpił, wraz z wnioskiem o umorzenie odsetek, także o rozłożenie na raty jego należności głównej, deklarując spłaty z tego tytułu w wysokości 230 zł miesięcznie. W jego ocenie świadczy to o istniejących po stronie skarżącego możliwościach płatniczych. Skargę na decyzję ZUS z [...] czerwca 2019 r. r. wniósł skarżący, domagając się jej uchylenia w całości. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucił naruszenie: • art. 83 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 28 ust. 2 i ust. 3, art. 31 ustawy systemowej, • art. 83 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 3 a i art. 32 ustawy systemowej oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia. W uzasadnieniu skargi podkreślono, że ZUS wadliwie ocenił możliwości płatnicze skarżącego, który w sposób właściwy wykazał swoją trudną sytuację materialną. Skarżący podkreślił, że aktualnie jego żona w dalszym ciągu nie pracuje i cała rodzina utrzymuje się wyłącznie z jego wynagrodzenia za pracę. Wysokość tego wynagrodzenia kształtuje się zaś na minimalnym poziomie, co pozwala na zaspokojenie jedynie podstawowych potrzeb. ZUS w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wraz z pismem procesowym z 15 września 2019 r. ,skarżący przedstawił kopię dokumentacji medycznej, dotyczącej jego leczenia. Dodał także, że jest po dwukrotnej operacji kręgosłupa i często ma ataki bólu. Ostatni raz miało to miejsce 19 lipca 2019 r. Zaznaczył ponadto, że zawarł z ZUS umowę dotyczącą rozłożenia na raty należności głównej, obawia się jednak czy podoła spłacie odsetek. Skarżący podkreślił także, że nie można zgodzić się z ZUS, że świadczenie wychowawcze stanowi dochód rodziny, gdyż są to środki przeznaczone na potrzeby dzieci. Na rozprawie w dniu 24 września 2019 r. skarżący dodał, że odsetki, których umorzenia się domaga, nie powstały z jego winy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Dokonując oceny legalności zaskarżonej decyzji, a tym samym badając zasadność podniesionych przez skarżącego zarzutów, kwestionujących zgodność z prawem decyzji, stwierdzić należy, że nie zasługują one na uwzględnienie, a zaskarżone rozstrzygnięcie odpowiada prawu. Skarżący w niniejszej sprawie wystąpił o umorzenie odsetek od jego zaległości wobec ZUS, powołując się na szereg okoliczności związanych zarówno z jego sytuacją zdrowotną, jak i materialną. Jeżeli chodzi o jego stan zdrowia, to w tym zakresie wyeksponował w sposób szczególny dolegliwości kręgosłupa i związany z nimi proces leczenia. W przypadku zaś sytuacji materialnej swojej rodziny, w trakcie postępowania konsekwentnie akcentował fakt, że źródłem jej utrzymania jest jedynie wynagrodzenie za pracę. Odnosząc się jednak na wstępie do samej instytucji umorzenia zaległości wobec ZUS, w kształcie jaki nadają jej przepisy ustawy systemowej, zaznaczyć należy, że właściwy w tych sprawach organ - ZUS, podejmuje decyzję w tym przedmiocie, w granicach uznania administracyjnego, które jednak nie oznacza dowolności po jego stronie. Rozstrzygnięcie wniosku o umorzenie następuje bowiem w ramach zwyczajnego postępowania administracyjnego, po przeprowadzeniu postępowania dowodowego, a więc wyjaśnieniu okoliczności faktycznych sprawy. Tak więc prawidłowość tego rodzaju postępowania, tj. spełnienie przez niego wymogów, wynikających z uregulowań ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 z późn. zm., zwanej dalej: K.p.a.) w tym zakresie, ma istotne znaczenie z punktu widzenia oceny zgodności z prawem wydanego w ramach tego postępowania rozstrzygnięcia. Umorzenie zaległości składkowych, jakkolwiek podejmowane w warunkach uznania administracyjnego, możliwe jest jedynie w przypadkach enumeratywnie wymienionych w przepisach ustawy systemowej oraz wydanego na jej podstawie rozporządzenia. Niemniej jednak nawet wykazanie ich spełnienia przez konkretnego wnioskodawcę nie pociąga za sobą konieczności automatycznego uwzględnienia jego wniosku. Nie rodzi tym samym po jego stronie, swoistego rodzaju roszczenia w tym zakresie. W okolicznościach przedmiotowej sprawy organ, po przeprowadzeniu postępowania, nie stwierdził zaistnienia przesłanek, od których ustawodawca uzależnia możliwość rozważenia umorzenia odsetek. W tym zakresie ZUS oparł się przede wszystkim na informacjach przedstawionych przez skarżącego, w jego oświadczeniach, a także danych znanych mu z urzędu, uzupełnionych o informacje zebrane w trakcie postępowania. O ile mając na względzie to, że postępowanie w przedmiocie umorzenia prowadzone jest na podstawie regulacji K.p.a., wobec czego obowiązek ustalenia stanu faktycznego spoczywa na organie, zgodnie z art. 7 K.p.a., to na wnioskującym o umorzenie zaległych składek ciąży obowiązek przedstawienia i wykazania swojej sytuacji rodzinnej i majątkowej. Przepis art. 7 K.p.a. nie może być rozumiany jako zwalniający stronę z obowiązku wykazywania inicjatywy dowodowej w tym zakresie (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 sierpnia 2018 r. sygn. I GSK 1830/18 – dost. w CBOiS – orzeczenia.nsa.gov.pl). To strona występująca o umorzenie jest bowiem w posiadaniu najpełniejszych i najdokładniejszych informacji o swojej sytuacji rodzinnej, majątkowej i zdrowotnej, tak więc wywodząc w oparciu o te okoliczności fakt spełnienia przez siebie przesłanek zwolnienia winna je przedstawić organowi. ZUS bowiem, z przyczyn obiektywnych, bez udziału strony, nie jest w stanie pozyskać tych danych we własnym zakresie. Każda osoba występująca o przyznanie jej ulgi, chociażby w zakresie umorzenia zaległości publicznoprawnych, musi nie tylko współpracować z organem, celem wyjaśnienia istotnych z tego punktu widzenia okoliczności, a zwłaszcza tych, odnośnie których tylko ona posiada stosowną wiedzę, ale również wykazać się w tym zakresie inicjatywą, w zakresie udowodnienia twierdzeń, z których wywodzi korzystne dla siebie skutki prawne. W niniejszej sprawie ZUS, opierając się na posiadanych przez siebie informacjach i poczynionych ustaleniach określił wysokość dochodów skarżącego i jego domowników w sposób jednoznaczny i niebudzący wątpliwości, jako że jego stanowisko w tym zakresie znajduje potwierdzenie w dowodach z dokumentów. Sam skarżący, co do zasady, nie kwestionuje ustalonych w ten sposób wielkości/kwot, zarzuca jedynie że świadczenia wychowawczego nie można rozpatrywać w kategoriach dochodu, jako że są to środki przeznaczane na potrzeby dzieci. Odnosząc się do tych stwierdzeń nadmienić należy, że ustalając sytuację materialną skarżącego i jego rodziny ZUS badał wysokość wpływów (środków finansowych), jakie co miesiąc pozostają w ich dyspozycji. W tym wiec aspekcie pojęcia dochodu, w znaczeniu jakim posługuje się tym pojęciem organ w zaskarżonej decyzji, nie można utożsamiać z dochodem w znaczeniu, jakie temu terminowi nadają przepisy ustaw o podatkach dochodowych. W konsekwencji, w zakresie ustalania sytuacji materialnej wnioskodawcy i jego domowników, która jest w tym wypadku jedynym istotnym kryterium, nie można pomijać również świadczenia wychowawczego, które ma niewątpliwie na tę sytuację istotny wpływ. Odnosząc się do podnoszonej przez skarżącego argumentacji o przeznaczeniu środków uzyskiwanych ze świadczenia wychowawczego na potrzeby dzieci stwierdzić należy, że zaspokajanie potrzeby dzieci bezsprzecznie pozostaje w związku z sytuacją materialną rodziny i kwestii tej nie sposób pomijać. Dlatego też zarzut skarżącego w tym zakresie nie zasługuje na uwzględnienie. Jeżeli chodzi o ponoszone wydatki, to w tej materii skarżący wskazał jedynie koszty utrzymania mieszkania i leczenia oraz zbiorowo pozostałe potrzeby, bez wyjaśnienia co mieści się pod tym pojęciem. Suma tych wszystkich pozycji, w zestawieniu z kwotę wpływów, w ujęciu miesięcznym, pozwoliły organowi na stwierdzenie, że skarżący dysponuje co miesiąc kwotą wolnych środków (ponad 2 000 zł), z których to ma możliwość spłaty odsetek od zaległości składkowych. Skarżący we wniesionej do Sądu skardze zakwestionował te ustalenia/stwierdzenia, nie przedstawił jednak żadnej argumentacji pozwalającej na uznanie jego oceny za zasadną. Nie wiadomo więc na jakiej podstawie kwestionuje stanowisko organu. Można jedynie przypuszczać, że w jego ocenie rzeczywiście ponoszone wydatki w jego rodzinie są wyższe od zadeklarowanych przez niego w oświadczeniu i przyjętych przez organ, jednakże brak na to jakichkolwiek dowodów. Kwotę wydatków i poszczególnych, obejmujących je pozycji podał bowiem on sam, ZUS zaś nie miał podstaw do jej podważenia i wskazywania, że powinna być ona wyższa. Nie dysponował bowiem pełnymi informacjami, co do rzeczywistej wysokości wydatków w gospodarstwie domowym skarżącego, co do których tylko skarżący miał wystarczające i pewne dane. W zakresie okoliczności dotyczących stanu zdrowia skarżącego zauważyć należy, że organ na żadnym etapie postępowania nie podważał prawdziwości i wiarygodności podawanych przez skarżącego informacji. Różnica zdań w tym zakresie pomiędzy skarżącym a ZUS sprowadzała się zaś jedynie do oceny wpływu tych okoliczności, na kwestię spełnienia jednej z przesłanek umorzenia, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia. Tak więc, dokonując oceny, pod względem zgodności z prawem, przeprowadzonego w sprawie postępowania dowodowego stwierdzić należy, że brak jest podstaw do jego kwestionowania. ZUS dokonał bowiem właściwej oceny zebranego i dostępnego dla niego materiału dowodowego, czyniąc na jego podstawie właściwe ustalenia. Jeżeli zaś chodzi o zakres przyjętego za podstawę ustaleń materiału dowodowego, to jak to już wyżej zasygnalizowano, determinowany on był przede wszystkim treścią złożonego przez skarżącego oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym, które stanowiło główną podstawę ustaleń. Organ zaś, w granicach obiektywnych możliwości, dokonał weryfikacji i uzupełnienia podanych tam informacji, czyniąc zadość swoim obowiązkom, wynikającym miedzy innymi z art. 7 K.p.a. Tak więc jeżeli ustalenia te, w szczególności jeżeli chodzi o wydatki w gospodarstwie domowym skarżącego, według niego są niepełne, to jest to wyłącznie wynikiem jego postawy, polegającej na pominięciu, wbrew swoim interesom, poszczególnych pozycji w złożonym oświadczeniu. Wobec tego nie można zasadnie czynić organowi zarzutów w tym zakresie. W tak ustalonym stanie faktycznym sprawy organ stwierdził, że skarżący nie spełnił przesłanek zwolnienia, o których mowa w przepisach ustawy systemowej oraz regulacjach rozporządzenia. Ze stanowiskiem takim należy się zgodzić, gdyż w myśl art. 28 ust. 2 ustawy systemowej umorzenie zaległości, w tym także odsetek od nich, możliwe jest jedynie w sytuacji stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności. Całkowitej nieściągalności zaś, rozumianej zgodnie z definicją tego pojęcia, zawartą w art. 28 ust. 3 ustawy systemowej, nie sposób stwierdzić w przypadku skarżącego, czego on zresztą nie kwestionuje. Zgodzić należy się z organem w kwestii niespełnienia przez skarżącego również przesłanek umorzenia, o których mowa w § 3 rozporządzenia. Jeżeli chodzi o pierwszą z nich, sprowadzającą się do stwierdzenia, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, to w tym wypadku stwierdzona przez ZUS znacząca nadwyżka pomiędzy kwotą miesięcznych wpływów, a kwotą wydatków w gospodarstwie domowym skarżącego, wyklucza w zasadzie możliwość przyjęcia jej zaistnienia. Pośrednim i niejako uzupełniającym potwierdzeniem stanowiska organu w tym zakresie jest również złożona przez skarżącego deklaracja spłaty należności głównej, w systemie ratalnym, zgodnie bowiem z nią, niezależnie od ponoszenia wydatków bytowych, skarżący zobowiązał się do spłacania zaległości wobec ZUS, poza którymi, jak ustalono, nie ma innych długów. W złożonym wniosku o umorzenie, jak również w trakcie prowadzonego postępowania skarżący nie podnosił, że doznał strat materialnych w następstwie klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, w następstwie czego, w połączeniu z koniecznością spłaty zaległości, mógłby zostać zmuszony do zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej. Takowej zresztą nie prowadzi. Tak więc również ta przesłanka nie wchodzi w rachubę. Ostatnią przesłanka umorzenia, wynikającą z postanowień § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia jest sytuacja, w której na skutek przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, zobowiązany zostaje pozbawiony możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. W przypadku skarżącego nie można mówić również o spełnieniu tej przesłanki. W tym zakresie należy zgodzić się bowiem z organem, że nie negując problemów zdrowotnych skarżącego, brak jest jednak podstaw do przyjęcia, iż na skutek ich wystąpienia został on pozbawiony możliwości uzyskania dochodu, z którego mógłby uregulować swoje zaległości. Skarżący w dalszym ciągu kontynuuje bowiem pracę zarobkową, nie wylegitymował się też żadnym orzeczeniem stwierdzającym ograniczenie w zakresie możliwości świadczenia pracy. Wykluczenie zaistnienia przesłanek zwolnienia przesądza o tym, że ulga tego rodzaju nie mogła zostać skarżącemu udzielona. Zwolnienie jest możliwe bowiem jedynie wówczas, gdy zaistnieje którakolwiek z przesłanek zwolnienia. Tak więc rozważania i uzasadnienie podjęcia korzystnej dla skarżącego decyzji są w tym wypadku zbędne. ZUS jednak w swojej decyzji przytoczył również motywy mogące stanowić uzasadnienie odmownego rozstrzygnięcia uznaniowego. W tym zakresie wskazał na fakt niepodejmowania przez żonę skarżącego aktywności zawodowej i konieczność dbania przez siebie o egzekwowanie należności publicznoprawnych. Odnosząc się do tych stwierdzeń, które jak to już wyżej zauważono nie stanowią istoty zapadłego w sprawie rozstrzygnięcia stwierdzić należy, że w przypadku braku wyjaśnienia przez skarżącego sytuacji zawodowej żony, okoliczność ta może subsydiarnie wpływać także na ocenę spełnienia przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, jako że rzutuje ona pośrednio na sytuację materialna rodziny, która stanowi zasadniczą istotę tej przesłanki. Jeżeli chodzi o kwestię braku zawinienia przez skarżącego powstania zaległości składkowych, to w tej kwestii zauważyć należy, że okoliczność ta, co do zasady, pozostaje bez znaczenia na gruncie niniejszej sprawy. Brak zawinienia w zakresie powstania zaległości pozostaje bowiem poza zakresem przesłanek umorzenia, jako że przepisy statuujące je, nie odwołują się do tej okoliczności. Kwestia zawinienia mogłaby mieć pewne znaczenie, w zakresie podejmowania decyzji o umorzeniu, w ramach uznania administracyjnego, już po stwierdzeniu zaistnienia przesłanek umorzenia, jednakże w niniejszej sprawie z sytuacją tego rodzaju nie mamy do czynienia. W związku z powyższym stwierdzić należy, iż zaskarżona decyzja odpowiada prawu, natomiast sformułowane w skardze zarzuty, jako bezpodstawne, nie zasługują na uwzględnienie. Z tego więc względu Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369, ze zm.), oddalił skargę.