I SA/Rz 524/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Piotr Popek /spr./, Sędzia WSA Jacek Boratyn, Sędzia WSA Jarosław Szaro, Protokolant sekr. sąd. Sabina Długosz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 listopada 2022 r. sprawy ze skargi D.K. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego w Rzeszowie z dnia 8 lipca 2022 r., nr 15/GRN/081145153 w przedmiocie odmowy umorzenia nienależnie pobranego świadczenia rentowego oddala skargę. Przedmiotem skargi D. K. (dalej: skarżący/wnioskodawca) jest decyzja Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (dalej: Prezes KRUS) z dnia [...] lipca 2022 r. nr [...], utrzymująca w mocy decyzję własną z dnia [...] maja 2022 r. o odmowie umorzenia nienależnie pobranego świadczenia rentowego. Z uzasadnienia decyzji i akt administracyjnych wynika, że 8 lipca 2020 r. Prezes KRUS wydał decyzję o wstrzymaniu D. K. od dnia 1 lipca 2020 r. wypłaty renty rodzinnej z powodu przerwania nauki w szkole z dniem 31 stycznia 2020 r. oraz ustalił kwotę nienależnie pobranego świadczenia z w okresie od 1 lutego 2020 r. do 30 czerwca 2020 r. w wysokości 5.900 zł. We wniosku z dnia 8 kwietnia 2022 r. skarżący wniósł o umorzenie nienależnie pobranych należności w łącznej kwocie 8.771,75 zł. (5.900 zł + 2.871,75 zł nadpłata z poprzednich okresów). W uzasadnieniu wniosku wskazał, że praktycznie od ukończenia 18 roku życia nie jest w stanie znaleźć zatrudnienia w Polsce. Podał, że przez pewien czas pracował za granicą a obecnie jest zarejestrowany jako bezrobotny bez prawa do zasiłku. Podniósł, że jako najmłodszy z czwórki rodzeństwa nie może podjąć zatrudnienia, ponieważ musi opiekować się matką, która obecnie przebywa na emeryturze i cierpi na poważne schorzenia natury neurologicznej, które powodują, że nie może sama pozostawać w domu. Wskazał, że jedynym źródłem utrzymania jest emerytura matki, która ze względu na konieczność realizowania kosztownych recept oraz zabiegi rehabilitacyjne nie wystarcza na zaspokojenie wszystkich potrzeb W ocenie wnioskodawcy powyższa sytuacja uzasadnia umorzenie jego należności wobec KRUS. W toku postępowania ustalono, że wnioskodawca zamieszkuje wraz z matką w domu jednorodzinnym, murowanym, wraz z garażem, w stanie dobrym. Matka wnioskodawcy – M. K. cierpi na schorzenia natury neurologicznej oraz schorzenia stawu kolanowego. Wnioskodawca nie osiąga dochodów, jest osobą bezrobotną, zarejestrowaną w Urzędzie Pracy od dnia 20 kwietnia 202022 r., nie pobiera świadczeń z Ośrodka Pomocy Społecznej, utrzymuje się z emerytury matki w kwocie 2495,23 zł netto. Łącznie udokumentowane miesięczne wydatki wynoszą 2213, 00 zł (na jednego członka rodziny 1106,50 zł). Prezes KRUS, decyzją z dnia [...] maja 2020 r. nr [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021r. poz. 735 ze zm.), dalej: k.p.a. i art. 41 a ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników ( Dz. U. z 2022 r. poz. 933 ze zm.), dalej w skrócie: u.s.r. odmówił wnioskodawcy umorzenia nadpłaty świadczenia rentowego w kwocie 8.771,75 zł. W ocenie organu nie wystąpiła przesłanka uzasadniająca umorzenie nienależnie pobranego świadczenia. Organ zauważył, że wnioskodawca jest bezrobotny, ale zarejestrował się w Urzędzie Pracy 20 kwietnia 2022 r. tj. po złożeniu wniosku o umorzenie nienależnie pobranej renty rodzinnej. Zdaniem organu wnioskodawca nie wykazał, że nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia a ponadto stan zdrowia matki nie powoduje konieczności sprawowania nad nią całodobowej opieki. Organ wyjaśnił, że zgodnie art. 41 a ust. 1 u.s.r. Prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik, może umorzyć nienależnie pobrane świadczenia w całości lub w części, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego. Organ podkreślił, że każde umorzenie pogarsza stan finansów funduszu, ograniczając przewidywane wpływy i możliwości ich wydatkowania, co nie leży w interesie ubezpieczonych. Wnioskodawca nie zgodził się z decyzją KRUS i złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Podniósł, że przekazał wszystkie dokumenty oraz przedstawił źródła finansowania gospodarstwa domowego, które tworzy wraz z matką. Podkreślił, ze nie jest w stanie odłożyć większej sumy pieniędzy, aby zrekompensować KRUS nienależnie pobrane świadczenie. Podniósł, że w jego ocenie KRUS odmówił umorzenia nie z uwagi na jego sytuację finansową lecz dlatego, że ucierpi na tym budżet państwa, który będzie musiał dopłacić do funduszu emerytalno-rentowego KRUS. Prezes KRUS, po ponownym rozpatrzeniu sprawy, decyzją z [...] lipca 2022 r. utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] maja 2022 r. odmawiającą umorzenia nienależnie pobranego świadczenia. W uzasadnieniu decyzji podkreślono, że wnioskodawca jest osobą dorosłą, samodzielną, bez orzeczonej niezdolności do pracy, która wykluczałaby go z życia zawodowego. Nie udokumentował żadnych okoliczności, które mogłyby potwierdzić niemożność podjęcia zatrudnienia. Mieszka wraz z matką z domu jednorodzinnym. Utrzymuje się z emerytury matki, która wynosi 2.495,23 zł netto. Łącznie udokumentowane wydatki wynoszą 2.213 zł. W ocenie organu odwoławczego w przedmiotowej sprawie nie wystąpiły przesłanki umorzenia kwoty nienależnie pobranego świadczenia. Organ podkreślił, że wnioskodawca pobierał bezpodstawnie rentę rodzinną zapisując się do szkoły, a potem do niej nie uczęszczał. Podkreślono, że był świadomy konsekwencji płynących z zaprzestania kontynuowania nauki, ponieważ KRUS wcześniej dwukrotnie wstrzymywał mu wypłatę renty rodzinnej i zobowiązywał do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. Wnioskodawca nie zgodził się z w/w decyzją ZUS i złożył na nią skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie wnosząc o jej uchylenie. Wskazał, że osiągany dochód z emerytury matki wystarcza na zaspokojenie podstawowych potrzeb. Podał, że według GUS wydatki na jedna osobę w gospodarstwach domowych osiągnęły w 2021 r. wysokość 1.316 zł, czyli więcej niż zarabia i wydatkuje wraz z matką. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumenty, które legły u podstaw wydania zaskarżonej decyzji. Podkreślił, że wyrokiem z dnia 10 marca 2022 r. Sąd Apelacyjny w R. [...] Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych oddalił apelację Skarżącego od wyroku Sądu Okręgowego w R. w sprawie wstrzymania wypłaty renty rodzinnej i o zwrot nienależnie pobranego świadczenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2022 r. poz. 329 ze zm., dalej: "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, iż zadaniem wojewódzkiego sądu administracyjnego jest zbadanie legalności zaskarżonego aktu pod względem jego zgodności z prawem, to znaczy ustalenie, czy organy orzekające w sprawie prawidłowo zinterpretowały i zastosowały przepisy prawa w odniesieniu do właściwie ustalonego stanu faktycznego. W przypadku stwierdzenia, iż w sprawie naruszono przepisy – czy to prawa materialnego, czy też postępowania – sąd uchyla zaskarżoną decyzję i zwraca sprawę do postępowania przed organem administracyjnym, właściwym do jej rozstrzygnięcia. Jednocześnie, stosownie do treści przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57 a , który w przedmiotowej sprawie nie ma zastosowania. Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Prezesa KRUS w sprawie odmowy umorzenia kwoty nienależnie pobranego świadczenia rentowego. Stosownie do treści art. 41a ust. 1 u.s.r. Prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik Kasy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, może m.in. umorzyć należności Kasy z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części. Brzmienie powyższego przepisu wskazuje, że rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia ma charakter uznaniowy. Oznacza to, że nawet zaistnienie przewidzianych w przepisach przesłanek nie zobowiązuje organu do zastosowania wnioskowanej ulgi, bowiem wybór sposobu załatwienia wniosku został pozostawiony woli organu. "Uznaniowość" nie oznacza jednak dowolności w orzekaniu organów. Zadaniem organu jest takie zebranie materiału dowodowego, a następnie dokonanie na jego podstawie ustaleń i wyciągnięcie z nich wniosków, by z jednej strony zobowiązany miał pewność przeanalizowania całokształtu jego sytuacji, z drugiej zaś by decyzja ta poddawała się kontroli Sądu. W każdym przypadku organ zobligowany jest do wnikliwej oceny stanu faktycznego z perspektywy określonych w przepisach przesłanek. Ocena taka, przeprowadzona z uwzględnieniem wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktycznych, powinna znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu wydanej decyzji. Treść zawarta w uzasadnieniu decyzji ma bowiem zasadnicze znaczenie przy ocenie jej prawidłowości, realizowanej w administracyjnym toku instancji, a następnie w ramach kontroli sądowej. Kontrolując wydane w danej sprawie decyzje Sąd ocenia sposób przeprowadzenia postępowania w sprawie, w szczególności, czy organ w sposób wyczerpujący zebrał i rozpatrzył materiał dowodowy, respektując treść zasady prawdy obiektywnej, czy uwzględnił wszystkie okoliczności danej sprawy, umożliwił stronie czynny udział w postępowaniu a końcowo, czy uzasadnił należycie wydane w sprawie rozstrzygnięcie. Do przestrzegania tych zasad prowadzenia postępowania administracyjnego, organ administracji publicznej jest zobowiązany na mocy art. 7, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. Zakres okoliczności, jakie organ powinien ustalić i materiału dowodowego, jaki powinien zgromadzić, jest zdeterminowany treścią przesłanek umorzenia, o których mowa w art. 41a ust. 1 pkt 2 u.s.r.. Z brzmienia tego przepisu wynika, że przesłankami warunkującymi umorzenie należności jest złożenie w tym zakresie stosownego wniosku i zaistnienie ważnego interesu zainteresowanego. Organ powinien przy tym uwzględnić, z jednej strony możliwości płatnicze wnioskodawcy, a z drugiej, stan finansów funduszu emerytalno-rentowego. Pojęcie ważnego interesu zainteresowanego nie zostało przez ustawodawcę ściśle zdefiniowane, dlatego też o tym, czy w sprawie zachodzi ważny interes zainteresowanego decydują różnorakie czynniki. O jego zaistnieniu świadczyć może zarówno trudna sytuacja finansowa, majątkowa, osobista, czy zdrowotna zobowiązanego, jak i wystąpienie zdarzeń nadzwyczajnych (takich jak klęska żywiołowa, niezawiniona utrata możliwości zarobkowania, choroba lub ciężkie kalectwo), które zaburzyły w istotny sposób codzienne funkcjonowanie strony, w tym negatywnie wpłynęły na stan środków przeznaczonych na zwykłe utrzymanie. Poddając kontroli zaskarżoną decyzję Sąd stwierdził, że Prezes KRUS wydał prawidłowe rozstrzygnięcie. Wnioskodawca zamieszkuje wraz z matką, która posiada stałe źródło dochodu z tytułu świadczenia emerytalnego, które jest wypłacane niezależnie od stanu zdrowia i waloryzowane każdego roku. Wnioskodawca jest współwłaścicielem gruntów rolnych o powierzchni fizycznej 0,53 ha. Wnioskodawca nie wykazał, że konieczność sprawowania opieki nad matką, uniemożliwia mu podjęcie zatrudnienia i uzyskiwanie dochodu umożliwiającego opłacenie należności wobec KRUS. Z dołączonej do akt dokumentacji medycznej matki wnioskodawcy nie wynika, że wymaga ona całodobowej opieki. Poza tym godzi się zauważyć, że skarżący, jak sam podkreśla, jest jednym z czworga rodzeństwa, a więc nie jest jedyną osobą, która może dostarczyć opierunku chorej matce i wyręczyć skarżącego na tyle aby mógł się podjąć jakiejkolwiek pracy choćby dorywczej. Jak wskazuje wiek skarżącego, oraz brak sygnałów o jakichkolwiek przeszkodach zdrowotnych, skarżący z powodzeniem w obecnych warunkach rynkowych mógłby się podjąć, a nie żyć na koszt matki. Podkreślenia wymaga, że ulga w postaci umorzenia nienależnie pobranego świadczenia jest zastrzeżona dla sytuacji szczególnie drastycznych, gdy ze względu na wiek, stan zdrowia i inne względy społeczne, wywiązanie się z zobowiązań wobec KRUS jest realnie niemożliwe. W przedmiotowej sprawie taka sytuacja nie występuje. Zdaniem Sądu ograniczone możliwości płatnicze wnioskodawcy, podnoszone jako jeden z głównych argumentów, w ustalonych okolicznościach sprawy nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do zastosowania ostatecznej formy ulgi, jaka jest umorzenia nienależnie pobranej renty rodzinne. Przesłanka z 41 a ust. 1 u.s.r. określana jako przypadek uzasadniony ważnym interesem zainteresowanego nie odnosi się do subiektywnego odczucia wnioskodawcy o dolegliwości z powodu konieczności zwrotu nienależnie pobranych świadczeń, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny. Nie odnosi się więc ona do kłopotów ze znalezieniem pracy, z uwagi na to, że każdy człowiek indywidualnie w ramach przysługującej mu samodzielności podejmowania decyzji, organizuje swoje sprawy zawodowe i osobiste. Ciężar udowodnienia faktów, na które powołuje się strona spoczywa na tym, kto z tych faktów wywodzi skutki prawne. Zdaniem Sądu zadeklarowany stan majątkowy nie daje podstaw do stwierdzenia trwałego ubóstwa oraz uznania, że sytuacja materialna ma charakter definitywny. Zwrócić poza tym należy uwagę na fakt, że wnioskodawca nie korzysta ze środków pomocy społecznej. Jeszcze raz podkreślić należy, że instytucja prawna umorzenia nienależnie pobranych świadczeń służy wsparciu obywateli w zupełnie wyjątkowych okolicznościach związanych ze skrajną biedą, nieprzewidzianymi wypadkami losowymi, chorobą czy innymi niemożliwymi do przewidzenia zdarzeniami, tj. w sytuacjach, gdy status materialny zobowiązanych nie rokuje pozytywnie w kontekście spłaty ciążącego na nich zobowiązania, bądź też, gdy ewentualna próba ściągnięcia należności mogłaby w sposób negatywny odbić się na sytuacji osobistej zobowiązanych czy ich rodzin. Jeśli zatem nie istnieją szczególne przesłanki natychmiastowego umorzenia zaległości, tj. osobie zobowiązanej nie grozi niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb bytowych, niemożność odbudowania majątku po klęsce żywiołowej, czy też konieczność sprawowania opieki nad chorym członkiem trudno dopatrywać się przesłanek do umorzenia należności. Stwierdzając, że w danym wypadku nie zachodzi uzasadniony przypadek ważnego interesu zobowiązanego, organ nie miał obowiązku ani potrzeby analizowania stanu finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego. Podkreślić należy, że w przedmiotowej sprawie zobowiązanie do zwrotu nienależnie pobranej renty rodzinnej jest spowodowane zaprzestaniem nauki w szkole. Negatywnych skutków takiego postępowania, mimo, że wnioskodawca był ich świadomy, nie można przerzucać bezpośrednio na Skarb Państwa, a pośrednio na całe społeczeństwo. Na marginesie można nadmienić, że nawet gdyby organ uznał, że in concerto taki przypadek zachodzi, to w ramach uznania administracyjnego, miałby podstaw do nie uwzględnienia wniosku o umorzenie należności, ze wskazaniem, że zobowiązany mając możliwość poprawy swojej sytuacji materialnej, nie podejmuje odpowiednich działań. Reasumując, w ocenie Sądu wnioskodawca nie udowodnił, że sytuacja materialno-bytowa i rodzinna definitywnie uniemożliwia mu spłatę nienależnie pobranego świadczenia. Wnioskodawca jest osoba młodą, zdrową, wobec której nie wydano orzeczenia o niezdolności do pracy, która uniemożliwiłaby mu podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia. Wobec braku przesłanek uniemożliwiających mu podjęcie pracy zarobkowej, a w związku z tym osiągnięcie źródła finansowanie, rokuje spłatę nienależnie pobranego świadczenia, chociażby w systemie ratalnym. W ocenie Sądu, organ działał na podstawie obowiązujących przepisów, przeprowadzając postępowanie zgodnie z zasadami wynikającymi z przepisów k.p.a, prawidłowo gromadząc i poddając wszechstronnej ocenie materiał dowodowy sprawy. Sąd stwierdza, że odmawiając umorzenia zaległości podatkowej organ nie naruszył prawa, a przedstawione wnioski dotyczące niespełnienia przez skarżącego przesłanek umorzenia, nie są dowolne. Strona miała zapewnioną możliwość wypowiedzenia się odnośnie zgromadzonych dowodów, a wydane rozstrzygnięcie zostało należycie uzasadnione. Mając na uwadze powyższe, Sąd oddalił skargę, na podstawie art. 151 p.p.s.a.