I SA/Rz 530/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Tomasz Smoleń, Sędzia WSA Małgorzata Niedobylska, Sędzia WSA Grzegorz Panek /spr./, Protokolant sekr. sąd. Karolina Gołąbek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 grudnia 2024 r. sprawy ze skargi B. L. na decyzję Dyrektora Podkarpackiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Rzeszowie z dnia 14 sierpnia 2024 r. nr 9009-2024-000565 w przedmiocie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na 2022 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) zasądza od Dyrektora Podkarpackiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Rzeszowie na rzecz skarżącej B. L. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Przedmiotem skargi B. L. jest decyzja Dyrektora Podkarpackiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Rzeszowie z dnia 14 sierpnia 2024 r., nr 9009-2024-000565 utrzymująca w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Rzeszowie z dnia 18 kwietnia 2024 r., nr 0183- 2024-006749 w sprawie odmowy przyznania B. L. płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na 2022 r. Jak wynika z akt sprawy i uzasadnienia zaskarżonej decyzji w dniu 6 czerwca 2022 r. do Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Rzeszowie, za pomocą aplikacji eWniosekPlus, wpłynął wniosek B. L. o przyznanie płatności. We wniosku przyznanie płatności bezpośrednich na 2022 r. beneficjentka zadeklarowała działki rolne o łącznej powierzchni 7,23 ha, w tym: jednolitej płatności obszarowej oraz płatności za zazielenienie oraz wskazała na materiale graficznym położenie deklarowanych we wniosku działek rolnych. W wyniku postępowania wyjaśniającego Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Rzeszowie wykluczył z płatności działki ewidencyjne o numerach: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] o łącznej powierzchni 2,54 ha ponieważ B. L. nie dostarczyła żadnych dokumentów i dowodów, które potwierdziłyby, że jest właścicielem bądź dzierżawcą tych działek, a także działki ewidencyjne o numerach [...], [...], [...] o łącznej powierzchni 1,61 ha ze względu na brak pozyskania informacji od właścicieli działek, czy zezwolili B. L. na ich użytkowanie oraz wykluczeniu działek o numerach [...], [...], [...], [...] o łącznej powierzchni 1,65 ha ze względu na brak zgody właścicieli tych działek na ich użytkowanie przez B. L. oraz działkę o numerze [...] o powierzchni 0,15 ha ze względu na brak uzyskania informacji o zgodzie właściciela na użytkowanie. Reasumując, po uwzględnieniu wycofania działki ewidencyjnej nr [...] (działka rolna B) o powierzchni 0,47 ha powierzchnia kwalifikująca się do przyznania płatności wyniosła 6,76 ha (7,23 ha pow. deklarowana - 0,47 ha pow. wykluczona). Ponadto na podstawie przeprowadzonej kontroli administracyjnej wraz z uwzględnieniem wyników kontroli na miejscu zawartych w raporcie z kontroli na miejscu nr 9009-00000019468/22 oraz uwzględnieniem wyrysów strony wykluczono z płatności powierzchnię: 0,01 ha z działki rolnej J (dz. ewid. [...]), 0,02 ha z działki rolnej D (dz. ewid. [...]), 0,02 ha z działki rolnej G (dz. ewid. [...]), powierzchnię 0,67 ha z działek [...] i [...] (wycofanie ww. działek po stwierdzonej nieprawidłowości). Zatem, po wykluczeniu łącznie powierzchni 0,72 ha z ww. działek rolnych powierzchnia kwalifikująca się do przyznania płatności wyniosła 6,04 ha (6,76 ha pow. deklarowana - 0,72 ha pow. wykluczona). Powierzchnia 6,04 ha została pomniejszona o powierzchnię 5,80 ha (2,54 ha +1,65 ha +1,61 ha) wskazanych powyżej działek ewidencyjnych w wyniku przeprowadzonego postępowania i tym samym powierzchnia kwalifikująca się do przyznania płatności wyniosła 0,24ha a zatem mniej niż 1,00 ha. Na tej podstawie Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Rzeszowie, wydał w dniu 18 kwietnia 2024 r. decyzję, mocą, której odmówił przyznania B. L. jednolitej płatności obszarowej i nałożył sankcję w wysokości [...] zł. Organ II instancji rozpoznając odwołanie od tej decyzji wskazał, że jak stanowią przepisy prawa materialnego, tj. art. 3 ust. 3 ustawy o płatnościach bezpośrednich strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniu są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek; ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne. W ocenie organu stanowisko strony że na dzień 31 maja 2022 r., była w posiadaniu wszystkich deklarowanych we wniosku działek rolnych, nie jest zasadne, bowiem jak wynika z przedstawionego przez organ stanu faktycznego powodem do przeprowadzenia przez organ I instancji postępowania wyjaśniającego w niniejszej sprawie było wystąpienie podejrzenia udziału B. L. w nielegalnym przedsięwzięciu mającym na celu wyłudzenie płatności od ARiMR poprzez dopisywanie do wniosków poszczególnych wnioskodawców działek, do których nie mają tytułu prawnego, bowiem w dniu 16 listopada 2022 r., do Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Rzeszowie wpłynęło zawiadomienie o wszczęciu śledztwa z Prokuratury Rejonowej w R. w sprawie możliwości popełnienia przestępstwa na szkodę Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w sprawie doprowadzenia w okresie od roku 2019 do września 2022 r. do niekorzystnego rozporządzenia mieniem przez (....) w ten sposób, że działając w wykonaniu z góry powziętego zamiaru, wykorzystując indywidulane konta rolnika i za zgodą tych osób m.in. B. L., składała ich imieniem drogą elektroniczną wnioski o dopłaty obszarowe z tytułu posiadania działek rolnych. W związku z powyższym organ podjął bez wątpienia słuszne czynności w celu zweryfikowania czy strona faktycznie posiada deklarowane działki. Wzywana do przedstawienia wyjaśnień i dowodów B. L. nie podjęła pełnej współpracy z organem, lecz ograniczyła się do udzielania minimum odpowiedzi, nie przedstawiła żadnych dowodów na to, że rzeczywiście posiada działki objęte jej wnioskiem. W postepowaniu to na stronie ciążył obowiązek wykazania, że faktycznie posiadała w dniu 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie tych płatności, grunty rolne deklarowane do płatności, w związku z czym winna ona w postępowaniu administracyjnym przedstawić określone wnioski dowodowe mające potwierdzić posiadanie gruntów w znaczeniu ich rolniczego użytkowania. Natomiast z ustalonego przez organ stanu faktycznego wynika, że strona takich dowodów nie przedstawiła. Dlatego też konsekwencją takiej postawy odwołującej, a więc braku przedstawienia dowodów, wskazania aktualnych danych adresowych właścicieli działek, przedstawienia umów dzierżawy, aktów notarialnych było uniemożliwienie organowi weryfikacji w zakresie spełnienia warunku zawartego w art. 8 ust. 1 ustawy o płatnościach bezpośrednich. Wobec powyższego z przedstawionych względów organ uznał za nietrafny zarzut naruszenia art. 3 ust. 2 pkt 2 i art. 8 ust. 1 ustawy o płatnościach bezpośrednich. Na powyższą decyzję organu odwoławczego skarżąca złożyła skargę do tut. Sądu, wnosząc o uchylenie zaskarżonego rozstrzygnięcia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez organ II instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Zaskarżonej decyzji B. L. zarzuca naruszenie przepisu art. 138 pkt 1 i 2, art. 8 k.p.a. poprzez nieuchylenie decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Rzeszowie z dnia 18 kwietnia 2024 r., w sprawie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, art. 6, art. 107 § l i 3 k.p.a. i art. 3 ust. 2 pkt. 2 ustawy o płatność bezpośrednich. W uzasadnieniu skargi skarżąca podnosi, że twierdzenie, że rolnik nie spełnił wymogu prowadzenia działalności w dobrej kulturze rolnej nie znajduje oparcia w zgromadzonym materiale dowodowym, dlatego jej zdaniem Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Rzeszowie dokonał dowolnej, a nie swobodnej oceny dowodów zgromadzonych w aktach. Skarżąca twierdzi, że na działkach objętych wnioskiem o przyznanie płatności była prowadzona działalność rolnicza. Ponadto w przedmiotowej skardze skarżąca podnosi kwestię posiadania zgodnie z treścią art. 336 k.c. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Skarga jest uzasadniona i musi skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji. Organ wydając zaskarżone orzeczenie naruszył przepisy prawa procesowego i materialnego i miało to wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 1267 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie natomiast do art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm. - dalej jako p.p.s.a.) uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Oznacza to, że sąd bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze - w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu. Sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności (art. 134 § 2 p.p.s.a.). Jak wskazał to organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji przyczynami odmowy przyznania płatności był fakt, że skarżąca nie przedstawiła stosownych dowodów, które mogłyby w sposób skuteczny potwierdzić, że była posiadaczem spornych gruntów na dzień 31 maja 2022 r. Wskazać należy, że zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy o płatnościach bezpośrednich, z zastrzeżeniem zasad i warunków określonych w przepisach, o których mowa w art. 1 pkt 1, do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że przepisy ustawy stanowią inaczej. Stosownie natomiast do art. 3 ust. 2 tej ustawy, w postępowaniach, o których mowa w ust. 1, organ administracji publicznej: 1) stoi na straży praworządności; 2) jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy; 3) udzielić stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania; 4) zapewnić stronom, na ich żądanie, czynny udział w każdym stadium postępowania i na ich żądanie, przed wydaniem decyzji, umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań; przepisów art. 79a oraz art. 81 Kodeksu postępowania administracyjnego nie stosuje się. Strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniach, o których mowa w ust. 1, są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek; ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne (art. 3 ust. 3 ustawy o płatnościach). W świetle przytoczonych przepisów stwierdzić należy, że ustawa o płatnościach zawiera szczególną, w stosunku do przepisów k.p.a., regulację dotyczącą prowadzenia przez organ postępowania dowodowego, ograniczającą jego obowiązki w tym zakresie. Na gruncie powołanej regulacji ustawodawca zdecydował się bowiem na odejście od zasady prawdy obiektywnej, wyrażonej w części drugiej art. 7 oraz art. 77 § 1 k.p.a., nakazującej organom administracji publicznej podjęcie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli oraz zrezygnował z zasady postępowania dowodowego, wyrażonej w art. 77 § 1 k.p.a. Obowiązek organów, w świetle tej ustawy, został ograniczony do rozpatrzenia materiału dowodowego, wskazanego we wniosku oraz innych dokumentach dołączonych przez wnioskodawcę i uczestników postępowania. Oznacza to w konsekwencji, że prowadzący postępowanie organ nie jest obowiązany do aktywnego poszukiwania dowodów na poparcie żądania wnioskodawcy (tj. jego uprawnienia do otrzymania wnioskowanej płatności). Jest jedynie obowiązany do wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Ciężar dowodu co do faktów, z których strona wywodzi skutki prawne, spoczywa jednak na stronie. Niemniej jednak organ administracji publicznej nie jest zwolniony z obowiązku dokonywania ustaleń zgodnych z prawdą. Mając na uwadze powyższe, trafnie organ wskazał, że to skarżąca powinna wykazać podstawy i dowody uzasadniające przyznanie jej określonej pomocy. Powyższe nie oznacza jednak, że strona ma obowiązek wykazywania okoliczności świadczących o tym, że pomoc jej nie przysługuje. Wykazywanie okoliczności negatywnych pozostawałoby zresztą w sprzeczności z podstawową zasadą dowodzenia faktów, które wystąpiły, nie zaś tego, co nie miało miejsca. Byłoby to zresztą nieuzasadnione biorąc pod uwagę zasady logicznego rozumowania. To, że twierdzenia skarżącej, zdaniem organu, są niewystarczające do przyjęcia, że prowadziła na zadeklarowanych działkach działalność rolniczą, a w konsekwencji, że określone dopłaty jej nie przysługują musi zostać wykazane przez organy stosujące prawo. Zatem, wbrew twierdzeniu organu, ciężar dowodu w zakresie faktów świadczących o braku posiadania przez skarżącą przedmiotowych działek spoczywa na organach administracji. Co więcej, ze względu na fakt, że są to okoliczności dla skarżącej jednoznacznie niekorzystne, nie ma ona żadnego obowiązku dostarczania dowodów w takiej sprawie. Z samych tylko zaniechań w złożeniu wyjaśnień czy udzielenia pomocy organowi w zgromadzeniu innych dowodów (m.in. tytułu prawnego do działek, będących zgodnie z deklaracją skarżącej w jej posiadaniu) nie można wywodzić negatywnych dla strony konsekwencji. Powyższe spostrzeżenia nie stoją w sprzeczności z tym, że zasady określone w art. 3 ust. 3 ustawy o płatnościach bezpośrednich, ustanawiają nie prawo lecz obowiązek współdziałania strony z organem. Tym samym regulacje te w sposób istotny modyfikują ogólne postępowanie administracyjne, w którym współdziałanie strony z organem administracyjnym jest jej prawem, a nie obowiązkiem. Brak tytułu prawnego do działek zadeklarowanych we wniosku na 2022 r., nie może być jednak odczytywane przez organ jako brak udowodnienia faktu posiadania przez skarżącą zadeklarowanych gruntów. Brak powyższych dokumentów może co najwyżej świadczyć, że skarżąca bezumownie użytkuje zadeklarowane przez siebie grunty, być może także bez wiedzy ich właścicieli, nie oznacza jednak, że nie jest ich posiadaczem. Podkreślić należy, że rolnik nie jest zobowiązany posiadać i przedkładać organowi umów co do wnioskowanych gruntów dopóki nie zaistnieje ku temu potrzeba wynikająca z konieczności rozstrzygnięcia konkurencyjnych wniosków o uzyskania płatności. Wynika to z tego, że jedną z przesłanek do uzyskania płatności jest posiadanie gruntu w dyspozycji w określonym przez państwo członkowskie dniu. Również fakt bezumownego korzystania z gruntu nie będzie stanowił podstawy do odmowy przyznania płatności, jeżeli rolnik posiada grunt w dyspozycji i nie został złożony konkurencyjny wniosek osoby posiadającej tytuł prawny. Obowiązek przedstawienia tytułu własności lub innego prawa do zadeklarowanych działek przy ubieganiu się o płatność może powstać jedynie przy konflikcie krzyżowym, którego w niniejszej sprawie stwierdzono w przypadku jednej działki. W rozpoznawanej sprawie organy nie wykazały w sposób wystarczający, że grunty te nie pozostają w dyspozycji skarżącej. Nie wskazały żadnych innych osób, które zgłosiły by wnioski o płatności co do przedmiotowych działek, ani też nie przedstawiły dowodów co do braku posiadania tych działek przez skarżącą w dyspozycji. Za taki dowód nie można uznać zawiadomienia Prokuratury Rejonowej w R. o wszczęciu śledztwa, albowiem dowodzi ono jedynie, że Prokuratura wszczęła postępowanie. Natomiast zawiadomienie to nie daje podstaw do przyjęcia, że Skarżąca nie posiadała działek zadeklarowanych we wniosku. Dlatego stwierdzić należy, że sam fakt, że skarżąca nie przedstawiła dokumentów dających jej tytuł prawny do dysponowania tymi gruntami jest niewystarczający. Na uwadze należy mieć, że posiadanie gruntów rolnych należy rozumieć jako faktyczne użytkowanie gruntów rolnych. Oznacza to, że można mieć tytuł prawny do gruntu rolnego, ale nie mieć uprawnienia do płatności oraz że można posiadać grunty rolne bez tytułu prawnego, a nawet w złej wierze i z tego tytułu mieć prawo do uzyskania płatności. Przepisy dotyczące płatności rolnych w zakresie systemów wsparcia bezpośredniego wskazują, że płatności te mają charakter płatności jednorocznych i przesłanki ich przyznania musza być rozważane adekwatnie do okresu czasu za jaki zostaną przyznane. W tym konkretnym przypadku musza być one rozpatrzone dla roku 2022 i okoliczności wskazujące, że w innym roku występowały inne podstawy do przyznania bądź nieprzyznania płatności nie mają w tym postępowaniu znaczenia. Za każdy rok przesłanki badane są oddzielnie. Teza taka była dotychczas jednolicie prezentowana w orzecznictwie Organów Agencji. W rozpoznawanej sprawie organy wskazały, że na zadeklarowanych przez skarżącą gruntach w dniach 16-17 sierpnia 2023 r. została przeprowadzona kontrola na miejscu w zakresie weryfikacji powierzchni kwalifikującej się do płatności. Z przeprowadzonej kontroli wynika, że dziełka ewidencyjna nr [...] (działka rolna B) o powierzchni 0,47 ha jest własnością innej osoby niż wnioskodawczyni i jest uprawiana przez ta osobę. Ostatecznie działka ta została skutecznie wycofania przez wnioskodawczynię z wniosku o płatność. Na pozostałych zadeklarowanych działkach nie stwierdzono zaniechania działalności rolniczej. Z akt sprawy wynika, że skarżąca zgłosiła działki do płatności w terminie, co do działek tych nie wystąpił konflikt krzyżowy, zaś kontrola na miejscu nie potwierdziła, aby były one wyłączone z produkcji rolnej czy też w inny sposób nie zachowano by wymogów w zakresie dopłat bezpośrednich. Fakt, że skarżąca nie przedstawiła dokumentów dających jej tytuł prawny do dysponowania zgłoszonymi we wniosku gruntami, w okolicznościach sprawy, nie jest wystarczający do odmowy przyznania wnioskowanych płatności. Zatem na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego organ nie miał podstaw do wykluczenia z płatności działki ewidencyjnych o numerach: [...], [...], [...], [...] [...] [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] o łącznej powierzchni 2,54 ha ponieważ B. L. nie dostarczyła żadnych dokumentów i dowodów, które potwierdziłyby, że jest właścicielem bądź dzierżawcą tych działek. Posiadanie tytułu prawnego nie jest bowiem podstawą do ubiegania się o płatności. Podobnie sytuacja przedstawia się jeżeli chodzi o działki ewidencyjne o numerach [...], [...], [...] o łącznej powierzchni 1,61 ha i ich wykluczenie ze względu na brak pozyskania informacji od właścicieli działek, czy zezwolili B. L. na ich użytkowanie oraz wykluczenie działek o numerach [...], [...], [...], [...] o łącznej powierzchni 1,65 ha ze względu na brak zgody właścicieli tych działek na ich użytkowanie przez B. L. oraz działkę o numerze [...] o powierzchni 0,15 ha ze względu na brak uzyskania informacji o zgodzie właściciela na użytkowanie. W przypadku tych działek brak tytułu prawnego a nawet brak zgody właściciela na uprawienie działek nie oznacza automatyczne, że brak jest po stronie wnioskodawcy uprawnienia o ubiegania się o płatność. Jak już bowiem była o tym mowa można mieć tytuł prawny do gruntu rolnego, ale nie mieć uprawnienia do płatności oraz można posiadać grunty rolne bez tytułu prawnego, a nawet w złej wierze i z tego tytułu mieć prawo do uzyskania płatności. Mając powyższe na uwadze, na podstawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. uchylono zaskarżoną decyzję. O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a. Wskazania do dalszego postępowania wynikają z powyższych rozważań sądu. Jeszcze raz wskazać należy, że to na organie ciąży obowiązek wykazania faktu, że strona nie posiadała działek wnioskowanych do dopłat. Jeżeli organ nie znajdzie dowodów wykazującą tą okoliczność, przy ponownym rozpatrzeniu sprawy, weźmie pod uwagę powyżej zaprezentowany pogląd i rozstrzygnie wniosek.