I SA/Rz 537/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Jarosław Szaro Sędzia WSA Piotr Popek Asesor WSA Jacek Boratyn /spr./ Protokolant ref. Anna Kotowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 października 2018 r. sprawy ze skargi S.P. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] maja 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należnej składki i odsetek na ubezpieczenie społeczne rolników za III kwartał 2014 roku oddala skargę. Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, po ponownym rozpatrzeniu sprawy, na wniosek S. P. – zwanego dalej skarżącym, decyzją z dnia [...] maja 2018 r., nr [...], utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] marca 2018 r., w przedmiocie odmowy umorzenia skarżącemu składek na ubezpieczenie wypadkowe, chorobowe i macierzyńskie, za okres od 1 do 30 września 2014 r., w kwocie 7 zł oraz odmowy umorzenia składki na ubezpieczenie emerytalno-rentowe wraz z odsetkami za ten sam okres, w wysokości 44 zł. W stanie faktycznym przedmiotowej sprawy skarżący, wnioskiem z dnia 20 stycznia 2018 r., wystąpił do organu o umorzenie jego zaległości składkowych za wrzesień 2014 r., które potraktował jak zaległe odsetki, gdyż zaznaczył, że zaległość za ten okres uregulował. Nie zostały uregulowane jedynie odsetki, na poczet których organ zaliczył część wpłaconej kwoty. W oświadczeniu z dnia 26 marca 2018 r. skarżący stwierdził, że w wyniku zażywania antybiotyku doznał uszkodzenia wątroby, w związku z którym przyjmuje leki. Jednocześnie dodał, że opisywane przez niego uszkodzenie wątroby nie jest trwałe. Jeżeli chodzi o ustalenia poczynione w trakcie wizytacji jego gospodarstwa skarżący zaznaczył, że dochód uzyskiwany przez niego z jego prowadzenia wynosi 3 000 zł brutto. Odnosząc się zaś do zaznaczonej w protokole wizytacji odmowy wstępu do domu, skarżący stwierdził, że powodem niewpuszczenia wizytujących do domu była ochrona jego prywatności, na której naruszenie nigdy się nie zgodzi. Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego po przeprowadzeniu postępowania w sprawie stwierdził, że zaległości składkowe skarżącego za wrzesień 2014 r. wynoszą 43 zł z odsetkami. Taka zaległość pozostała bowiem na jego koncie po wpłaceniu przez skarżącego kwoty 366 zł, która została proporcjonalnie rozliczona, na należność główną oraz odsetki. Jeżeli chodzi o sytuację materialną i zdrowotną skarżącego, to organ podkreślił, że skarżący nie udokumentował głównej okoliczności na którą się powołuje, domagając się umorzenia zaległości, tj. fakt uszkodzenia wątroby w następstwie zastosowania antybiotyku. W tej sytuacji brak jest podstaw do uwzględnienia złożonego przez niego wniosku. W następstwie wystąpienia przez skarżącego z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy organ decyzją z [...] maja 2018 r. utrzymał w mocy swoje rozstrzygnięcie z [...] marca 2018 r. W uzasadnieniu wydanej decyzji organ podkreślił, że instytucja umorzenia należności składkowych ma charakter uznaniowy i może być stosowana w wyjątkowych i szczególnie uzasadnionych przypadkach. Tak więc przy podejmowaniu tego typu rozstrzygnięć pod uwagę winny być brane okoliczności, które wystąpiły niezależnie od rolnika i których wystąpienie miało wpływ na powstanie zaległości w opłacaniu składek. Chodzi tu o zdarzenia losowe, klęski żywiołowe i inne nadzwyczajne zdarzenia. Oprócz tego istotne są w tym wypadku także takie okoliczności jak data i sposób powstania zaległości, możliwość spłaty zadłużenia w latach wcześniejszych, wykorzystanie udzielonych ulg w spłacie zaległości, sytuacja materialna gospodarstwa rolnika. Odnosząc się do sytuacji materialnej skarżącego oraz jego stanu zdrowia organ stwierdził, że w dalszym ciągu nie wykazał on faktu uszkodzenia jego wątroby, w następstwie stosowania antybiotyku o nazwie Z. Nie wynika to bowiem w jakikolwiek sposób z wyników badania echokardiograficznego, raportu z elektrokardiograficznego badania wysiłkowego, ani zaświadczenia lekarskiego. Jeżeli chodzi o sytuację materialną skarżącego, to organ w oparciu o przeprowadzoną wizytację gospodarstwa ustalił, że jest on właścicielem gospodarstwa rolnego o pow. 3,68 ha (1,513 ha przeliczeniowego). Zamieszkuje w drewnianym domu krytym eternitem bez łazienki. Jego warunki socjalno-bytowe są bardzo skromne, gdyż budynek nie jest podłączony do sieci gazowej czy kanalizacyjnej. Dodatkowo budynki gospodarcze są w stanie surowym. Z inwentarza żywego skarżący dysponuje jedną sztuką bydła, a posiadane przez niego sprzęty rolnicze, to sprzęt konny, który jest nieużywany. Analizując zasadność umorzenia zaległości skarżącego organ podkreślił, że w jego przypadku nie mamy do czynienia z nieściągalnością zaległości, gdyż skarżący posiada gospodarstwo rolne, w skład którego wchodzą grunty o wartości wyliczonej w oparciu o ceny sprzedaży użytków rolnych w czwartym kwartale 2014 r. na kwotę 88 428 zł (24 301 zł za hektar). Niezależnie od powyższego organ zaznaczył, iż każde umorzenie należności składkowych skutkuje obniżeniem dochodów własnych funduszów, z których finansowane są świadczenia. Skargę na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] maja 2018 r. wniósł skarżący, kwestionując jej legalność i prawidłowość. Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Pełnomocnik skarżącego, ustanowiona z urzędu, w piśmie z dnia 19 października 2018 r., uzupełniającym skargę, zarzuciła organowi, w związku z wydaniem zaskarżonej decyzji naruszenie art. 41 a ust. 1 pkt 1 oraz art. 41 a ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 2336 z późn. zm., zwanej dalej ustawą ubezpieczeniową). Jej zdaniem w sprawie zachodzą okoliczności, o których mowa w tychże przepisach. Tymczasem organ ograniczył się w swojej decyzji do opisania sytuacji skarżącego, lecz nie dokonał ich rozważenia w kontekście przesłanki umorzenia, jaką stanowi ważny interes skarżącego. W piśmie podkreślono, że organ winien był dokonać zestawienia wysokości uzyskiwanych przez skarżącego dochodów oraz ponoszonych wydatków. Pełnomocnik dodała też, że skarżący korzysta z pomocy społecznej, a w tej sytuacji domaganie się od niego spłaty zaległości nie jest działaniem racjonalnym. Oprócz tego w piśmie zwrócono uwagę na definicje niewypłacalności, zawartą w art. 41 a ust. 2 pkt 3 ustawy ubezpieczeniowej, którą to skarżący jej zdaniem spełnia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Przedmiotem oceny Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego w przedmiocie odmowy umorzenia skarżącemu jego zaległości składkowych za wrzesień 2014 r. Dotyczy więc ona przyznania ulgi, której zasady udzielania zostały uregulowane w ustawie ubezpieczeniowej. Zgodnie z art. 41 a ust. 1 tej ustawy Prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik Kasy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, może odroczyć termin płatności należności z tytułu składek na ubezpieczenie, rozłożyć ich spłatę na raty lub umorzyć w całości lub w części, bądź umorzyć należności Kasy z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub części. Jak wynika z art. 41 a ust. 2 ustawy ubezpieczeniowej zaległości składkowe mogą być umarzane również z urzędu w całości lub częściowo, w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi, gdy: w wyniku postępowania egzekucyjnego lub na podstawie posiadanych dokumentów stwierdzono, że dłużnik nie posiada źródeł dochodu i majątku, z którego można dochodzić należności, oraz brak jest możliwości przeniesienia odpowiedzialności; dłużnik zmarł, nie pozostawiając majątku, z którego można by dochodzić należności, i jednocześnie nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności; kwota należności nie przekracza pięciokrotnej wartości upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności nie uzyska się kwoty przewyższającej koszty postępowania egzekucyjnego. Jak wynika z przytoczonych wyżej regulacji umorzenie zaległości rolnika może nastąpić zarówno na jego wniosek, jak i z urzędu, niemniej jednak przesłanki umorzenia w obu tych przypadkach nieco różnią się od siebie. Umorzenie z urzędu może bowiem nastąpić jedynie w sytuacji wykazania nieściągalności zaległości składkowych, a pojęcie to jest precyzyjnie zdefiniowane w ustawie ubezpieczeniowej. W przypadku natomiast umorzenia na wniosek rolnika, organ rozpatrujący taką sprawę winien się kierować nie tyle interesem publicznym, rozpatrywanym w kontekście oceny ekonomicznej opłacalności podejmowania egzekucji należności, co przesłankami o charakterze podmiotowym, tj. ważnym interesem rolnika, ocenianym z uwzględnieniem jego możliwości płatniczych i stanu finansów funduszów ubezpieczeniowych. Wskazanie, w ramach przesłanek umorzenia na wniosek zainteresowanego, ważnego interesu tej osoby świadczy o tym, że ustawodawca, stopniując pojęcie interesu, miał na myśli szczególnie doniosłe dla niego okoliczności, pociągające za sobą skutki, których znaczenie będzie szczególnie istotne. Umorzenia nie możne więc automatycznie uzasadniać każda okolicznością pozytywnie rzutującą na sferę interesów wnioskującego o przyznanie tego rodzaju ulgi rolnika. Innymi słowy przesłanka umorzenia nie jest spełniona w sytuacji, w której umorzenie byłoby wprawdzie obiektywnie rzecz biorąc korzystne dla wnioskującego, w związku ze zredukowaniem jego pasywów, lecz wpływ tej decyzji byłby mało istotny dla ogólnej oceny jego sytuacji. Badając przesłankę ważnego interesu rolnika, zgodnie z brzmieniem art. 41 a ust. 1 ustawy ubezpieczeniowej należy mieć na względzie takie okoliczności/wskaźniki jak: możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego. Nie są to jednak wyczerpujący katalog uwarunkowań, które winny być brane pod uwagę, w kontekście ważnego interesu wnioskodawcy. W kwestiach postępowania umorzeniowego dodać też należy, że o ile podjęcie rozstrzygnięcia sprawy z wniosku o umorzenie mieści się w ramach uznania administracyjnego, to za każdym razem musi być ono przeprowadzone prawidłowym postępowaniem, zmierzającym do ustalenia przesłanek umorzenia, tj. sytuacji skarżącego. W niniejszej sprawie, w której organ poczynił prawidłowe ustalenia, odnośnie sytuacji materialno-bytowej skarżącego, w szczególności przeprowadzając wizytację jego gospodarstwa (w zakresie jakim ocenę swoich warunków bytowych skarżący umożliwił), skarżący oparł swój wniosek w zasadzie tylko na kwestii związanej ze swoją sytuacją zdrowotną, związaną z uszkodzeniem wątroby. Nie przedstawił jednak jakichkolwiek dowodów na tę okoliczność. Mając zaś na względzie charakter informacji odnośnie stanu zdrowia konkretnej osoby, a także wyłączenie ich jawności, organ nie miał możliwości pozyskania we własnym zakresie tych danych. Nie sposób więc zarzucać mu zaniechania podjęcia ustaleń odnośnie tych kwestii, jak również tego, że nie przyjął bezkrytycznie za prawdziwe, niepopartych niczym twierdzeń. Na tyle ile to było możliwe organ sięgnął do dokumentów zalegających w aktach innych spraw, jednakże zgromadzone tam dane nie były wystarczające do potwierdzenia twierdzeń wniosku, złożonego w niniejszej sprawie. W tej sytuacji zasadność uwzględnienia wniosku skarżącego należy odnieść do jego sytuacji materialnej. Ta zaś, zwłaszcza jeżeli chodzi o wysokość uzyskiwanych przez niego dochodów nie jest dobra, jednakże nie sposób nie zauważyć że skarżący dysponuje majątkiem o pewnej wartości, chociażby w postaci nieruchomości, a która znacznie i wielokrotnie przewyższa wysokość zaległości. Nie sposób więc mówić o istotnej zależności pomiędzy wydaniem rozstrzygnięcia w przedmiocie jego wniosku, a zabezpieczeniem skarżącemu koniecznego utrzymania, zwłaszcza że kwota zaległych składek, której umorzenia skarżący się domaga jest relatywnie niska (53 zł), wobec czego w jej umorzeniu nie sposób upatrywać jego ważnego interesu. Bez wątpienia umorzenie dotyczy jego interesu, ale brak jest podstaw do zakwalifikowania go jako ważnego – szczególnie istotnego. Na marginesie niniejszych rozważań dodać należy, że składając wniosek skarżący zaakcentował w sposób szczególny okoliczności dotyczące powstania zaległości, tj. nieprawidłowe według niego zaliczenie dokonanej na rzecz tej zaległości wpłaty, co świadczy o tym, że w tym zakresie starał się nie tyle wykazać zasadność swojego wniosku, w kontekście ustawowych przesłanek, co zakwestionować prawidłowość postępowania organu, jeżeli chodzi o zaliczenie wpłaty. To dopiero w następstwie podjętej przez organ inicjatywy uzupełnił swoją argumentację. W dalszym ciągu nie przedstawił jednak dowodów na okoliczności związane ze stanem jego zdrowia, które tylko on mógł wykazać. Poza tym zaznaczyć też należy, że skarżący częściowo uniemożliwił ustalenie swoich warunków bytowych, odmawiając wizytującym wstępu do swojego domu oraz deklarując odmowę dostępu w przyszłości. W piśmie uzupełniającym skargę pełnomocnik skarżącego wskazała na okoliczności pozwalające przyjąć zaistnienie przesłanek nieściągalności należności skarżącego, jednakże w tym zakresie zauważyć należy, że dotyczą one sytuacji podjęcia przez organ z urzędu rozstrzygnięcia o umorzeniu. Wprawdzie nie ma przeszkód, aby organ również w przypadku umorzenia na wniosek, w ramach uznania administracyjnego, wziął pod uwagę relację dochodzonych należności do kosztów tego postępowania, jednakże leży to w jego gestii, wynikającej z istoty tego uznania, którego Prezes KRUS w przedmiotowej sprawie nie nadużył. Jego stanowisko jest bowiem w sposób jasny i należyty uzasadnione, tak że nie można mu przypisać dowolności w omawianym zakresie. Wskazał on bowiem wyraźnie, że brak jest podstaw do umorzenia, gdyż skarżący dysponuje odpowiednim majątkiem, stanowiącym zabezpieczanie jego spłaty, a innych powodów umorzenia nie wykazał. Mając na uwadze powyższe Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369, ze zm.), oddalił skargę.