I SA/Rz 54/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S.NSA Jacek Surmacz Sędziowie Asesor Małgorzata Niedobylska /spr./ NSA Bożena Wieczorska Protokolant sek.sąd. Beata Janczewska po rozpoznaniu w Wydziale I Finansowym w dniu 17 sierpnia 2006 r. sprawy ze skargi "A" Spółka z o.o. w S. W. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] grudnia 2005 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia kosztów egzekucyjnych. 1) uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...].05.2005r. nr [...] 2) określa, że uchylone postanowienia nie podlegają wykonaniu do chwili uprawomocnienia się wyroku 3) zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz skarżącej "A" Spółka z o.o. w S. W. kwotę 440 (słownie: czterysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Wnioskiem z dnia (...) września 2004r. T. Sp. z o.o. z siedzibą w S., zwana dalej Spółką, zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie kosztów opłaty manipulacyjnej wynikającej z postanowień egzekucyjnych. W uzasadnieniu wnioskodawca podał, że Spółka zrealizowała program naprawczy, którego założeniem było obniżenie poziomu zatrudnionych pracowników, co umożliwiało spłatę podatków i zobowiązań wobec ZUS. W piśmie z dnia 20 maja 2005r. Spółka sprecyzowała, że wnioskuje o pomoc de minimis i oświadczyła, że korzystała już z tego rodzaju pomocy w wysokości 110 706,92zł. Postanowieniem z dnia (...) maja 2005r. nr (...)Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia Spółce opłaty manipulacyjnej w kwocie 8 624,50zł. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ podał, że dokonał oceny stanu majątkowego oraz sytuacji finansowej zobowiązanego i nie stwierdził nieściągalności należnej opłaty manipulacyjnej, ani innych przesłanek umorzenia kosztów egzekucyjnych określonych w art.64c § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. Nr 110 z 2002r. poz. 968 ze zm.,), zwanej dalej ustawą p.e.a. Wskazał, że na koniec 2004r. Spółka osiągnęła zysk netto w kwocie 27 300zł i dodał, że własny interes ZUS i konieczność dbania o stan finansów ubezpieczeń społecznych uzasadnia odmowę umorzenia opłaty manipulacyjnej, przy czym zobowiązany może skorzystać z ulgi w postaci rozłożenia kosztów egzekucyjnych na raty. W zażaleniu na powyższe postanowienie Spółka zarzuciła, że organ I instancji nie dokonał wnikliwej analizy przedmiotowej sprawy, nie uwzględnił tego, ze Spółka spłaca zobowiązania wobec ZUS i urzędu skarbowego kosztem należnych pracownikom wynagrodzeń z tytułu Karty Hutnika i ZFŚS. Ponadto Spółka posiada wysokie zobowiązania wobec kontrahentów, lecz pomimo trudności stara się utrzymać miejsca pracy dla zatrudnionych 100 pracowników. Przedstawiając sytuację finansową organ I instancji pominął, że w latach 2001-2003 Spółka ponosiła straty, będące rezultatem wysokich zobowiązań wobec przedsiębiorstw i pracowników. Zapłata kosztów egzekucyjnych pogorszy trudną sytuację finansową Spółki. W związku z tym, zdaniem wnioskodawcy, Spółka spełnia wszystkie przesłanki umorzenia kosztów egzekucyjnych, tym bardziej, że wyliczona opłata manipulacyjna jest niewspółmierna do wydatków poniesionych przez ZUS. Postanowieniem z dnia (...) grudnia 2005r. nr (...) Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji. Dyrektor Izby Skarbowej podkreślił, iż rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia kosztów egzekucyjnych oparte jest na konstrukcji uznania administracyjnego, dlatego odmowa umorzenia nie narusza prawa zarówno wtedy, gdy wystąpiły przesłanki umorzenia, jak i wtedy, gdy nie miały miejsca. Umorzenie powinno być sytuacją nadzwyczajną, a za udzieleniem przedmiotowej ulgi przemawiać będą wypadki niezależne od sposobu postępowania zobowiązanego, bądź spowodowane działaniem czynników, na które nie mógł mieć wpływu. Zdaniem organu odwoławczego taka sytuacja nie zachodzi w rozpoznawanej sprawie. Z uwagi na to, że zobowiązany zakończył zyskiem rok 2004, to poniesienie kosztów egzekucyjnych nie powinno spowodować znacznego uszczerbku dla jego sytuacji finansowej. Nie stwierdzono również nieściągalności dochodzonego obowiązku, ani niewspółmiernych wydatków egzekucyjnych w przypadku ściągnięcia jedynie kosztów egzekucyjnych. Podniesione przez zobowiązanego okoliczności nie stanowią - w ocenie Dyrektora Izby Skarbowej - wystarczającej podstawy do uznania, że za udzieleniem ulgi przemawia ważny interes zobowiązanego. Prowadzenie działalności gospodarczej wiąże się z ryzykiem, które nie może być przerzucane na budżet państwa. Natomiast zobowiązany nie płacąc w terminie należności wierzyciela powinien liczyć się z możliwością wszczęcia i prowadzenia postępowania egzekucyjnego, a następnie obciążenia kosztami egzekucyjnymi. Wobec nie spełnienia przesłanek określonych w art.64e §2 ustawy p.e.a. organ odwoławczy uznał odmowę umorzenia opłaty manipulacyjnej za uzasadnioną. Na powyższe postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej, T. Sp. z o.o. w S.złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia z powodu naruszenia prawa. Skarżąca zarzuciła, że organy obu instancji nie uwzględniły ani wskazówek dotyczących oceny ważnego interesu publicznego, zawartego w uprzednim postanowieniu Dyrektora Izby Skarbowej, uchylającego pierwotne postanowienie organu i instancji i przekazującego sprawę do ponownego rozpatrzenia, ani okoliczności podnoszonych w zażaleniu. Organ nie zbadał faktycznych możliwości finansowych Spółki, ograniczając się jedynie ogólnikowo do danych wynikających z dokumentów rozliczeniowych za 2004r. W ocenie skarżącej organ powinien dokonać oceny istnienia okoliczności uzasadniających umorzenie według stanu z chwili rozstrzygnięcia, a zdarzenia wcześniejsze mają znaczenie drugorzędne. Dodała, że stan finansowy i majątkowy dłużnika może stanowić samoistną przesłankę umorzenia zaległości podatkowej, zgodnie z wyrokiem NSA z 25 czerwca 2003r. sygn. III SA 3118/01, zaś Spółka znajduje się w dalszym ciągu w trudnej sytuacji finansowej, czego dowodem są straty bilansowe i podatkowe (strata w wysokości 911 397,76zł na koniec października 2005r.). Skarżąca zarzuciła także, że organ pominął stanowisko dotyczące istnienia w sprawie interesu publicznego, przejawiającego się w utrzymaniu 100 miejsc pracy, zapobieganiu bezrobociu i ograniczeniu wydatków z tytułu opieki społecznej. Zdaniem skarżącej organ II instancji kierując się uznaniem powinien podjąć w tej sytuacji decyzję pozytywną, co byłoby zgodne z zasadami współżycia społecznego. Dyrektor Izby Skarbowej w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko zaprezentowane w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art.1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz.1269) i art.134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270), określanej jako ustawa P.p.s.a., kontrola zaskarżonych rozstrzygnięć dokonywana jest pod kątem ich zgodności z prawem, przy czym Sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami i podstawami prawnymi wskazanymi w skardze. Skarga jest uzasadniona. Stosownie do treści art.64e § 1 i 2 ustawy p.e.a.- który ma zastosowanie w niniejszej sprawie - organ egzekucyjny może umorzyć w całości lub w części przypadające na jego rzecz koszty egzekucyjne, jeżeli: -stwierdzono nieściągalność od zobowiązanego dochodzonego obowiązku lub gdy zobowiązany wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej, -za umorzeniem przemawia ważny interes publiczny, -ściągnięcie tylko kosztów egzekucyjnych spowodowałoby niewspółmierne wydatki egzekucyjne. Decyzja organu egzekucyjnego w sprawie umorzenia kosztów egzekucyjnych podejmowana jest w sferze tzw. uznania administracyjnego, co oznacza, że organ ma swobodę wyboru konsekwencji prawnych sytuacji, do których odnosi się hipoteza omawianej normy prawnej. Jeżeli zatem organ stwierdzi istnienie choćby jednej z wymienionych wyżej przesłanek, to dokonując swobodnego wyboru może albo umorzyć koszty egzekucyjne w całości lub w części, albo też odmówić ich umorzenia. Wybór kierunku rozstrzygnięcia przez organ egzekucyjny, jakkolwiek jest swobodny, to jednak nie może nosić cech dowolności, w związku z czym organ nie jest zwolniony z uzasadnienia swego stanowiska. W sytuacji gdy organ podatkowy nie stwierdzi istnienia żadnej z przesłanek umorzenia zaległości podatkowej, o których mowa w art. 64e § 2 ustawy p.e.a., to oczywistym jest, iż ma obowiązek odmówić umorzenia kosztów egzekucyjnych. Podkreślić należy, że uznanie administracyjne pozwalające na swobodę wyboru ogranicza się wyłącznie do etapu wyboru konsekwencji wystąpienia przesłanek umorzenia, natomiast nie odnosi się do oceny istnienia przesłanek umorzenia. Postępowanie prowadzone przez organ egzekucyjny w tym zakresie podlega ogólnym zasadom i szczególnym przepisom postępowania, a sądowa kontrola legalności sprowadza się do oceny jego prawidłowości, zupełności oraz przestrzegania wszystkich przepisów proceduralnych. Orzekające w niniejszej sprawie organy egzekucyjne uznały, iż nie wystąpiła żadna z wyżej wymienionych przesłanek umorzenia kosztów egzekucyjnych. W ocenie Sądu ocena dokonana przez organy obu instancji nie została poprzedzona należycie przeprowadzonym postępowaniem wyjaśniającym, w związku z czym jest ona przedwczesna. Organ I instancji nie ustalił rzeczywistej sytuacji finansowej Spółki. Pomimo ogólnikowego wskazania przez Spółkę we wniosku, że znajduje się w trudnej sytuacji organ nie wezwał wnioskodawcy o sprecyzowanie, na czym polegają trudności i o przedstawienie dowodów uzasadniających wniosek. Postępowanie wyjaśniające organ ograniczył do odebrania od Spółki oświadczeń dotyczących rodzaju wnioskowanej pomocy (de minimis) oraz sprawozdania F-01 na koniec 2004r. W podjętym postanowieniu z dnia (...) maja 2005r. organ skupił się na przedstawieniu historii powstania Spółki i jej działalności, natomiast rozważenie istnienia przesłanek umorzenia kosztów egzekucyjnych ograniczył do kilku lakonicznych stwierdzeń. Jak wynika z uzasadnienia organ dokonał oceny stanu majątkowego i sytuacji finansowej zobowiązanego w oparciu o przedłożone dokumenty i dotychczasową współpracę i na tej podstawie stwierdził, że nie można stwierdzić nieściągalności należnej opłaty manipulacyjnej. Organ nie odniósł się do istnienia pozostałych przesłanek wymienionych w art.64e §2 ustawy p.e.a., a odmowę umorzenia uzasadnił uwzględnieniem wzajemnych intencji i interesów. Rozstrzygnięcie organu II instancji, utrzymujące w mocy postanowienie Dyrektora Oddziału ZUS pomimo istotnych braków w postępowaniu wyjaśniającym i pomimo lakonicznego uzasadnienia, też nie jest wolne od błędów. Wprawdzie Dyrektor Izby Skarbowej w sposób bardziej wnikliwy przeanalizował sytuację wnioskodawcy, jednakże rozważania swoje oparł na nieaktualnym już w dacie orzekania stanie faktycznym - wydając postanowienie w grudniu 2005r. oparł się na wyniku finansowym Spółki za 2004r. Ponadto organ II instancji w ogóle nie rozważył istnienia ważnego interesu publicznego, który przemawiałby za umorzeniem kosztów, pomimo tego, że Spółka wskazywała na ten interes przejawiający się w utrzymaniu miejsc pracy dla ok. 100 pracowników. W ocenie Sądu zapewnienie miejsc pracy dla 100 osób w S. stanowi ważny interes publiczny, zwłaszcza wobec szczególnie trudnej sytuacji na rynku pracy w tym mieście, dlatego brak uzasadnienia w tym zakresie ma charakter istotnego uchybienia, które uniemożliwia utrzymanie w mocy podjętych rozstrzygnięć. Mając na uwadze powyższe Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art.145 § 1 pkt 1 lit.c, art.152 i art.200 ustawy P.p.s.a.