I SA/Rz 543/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. NSA Jacek Surmacz Sędziowie SO del. Piotr Popek /spr./ WSA Jarosław Szaro Protokolant specjalista Beata Janczewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 sierpnia 2015r. sprawy ze skargi R.S. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] kwietnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie zwolnienia z egzekucji. - oddala skargę – Przedmiotem zaskarżenia w drodze skargi R. S. (dalej: Zobowiązany/Skarżący) do Sądu Administracyjnego w Rzeszowie jest postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] kwietnia 2015r. nr [...], utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] stycznia 2015 r. nr [...] w przedmiocie zwolnienia z egzekucji środków pieniężnych stanowiących wierzytelność pieniężną z rachunku bankowego. Organ ustalił, że w stosunku do Skarżącego toczy się postępowanie egzekucyjne z tytułu zalegania z płatnością składek na Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz składek na ubezpieczenie społeczne, a także z tytułu podatku od nieruchomości. W toku postępowania organ egzekucyjny – Naczelnik Urzędu Skarbowego dokonał zajęcia prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego u dłużnika zajętej wierzytelności będącego bankiem tj. w Banku PEKAO S.A., o czym zawiadomiono dłużnika jak i wierzyciela. W dniu 22 stycznia 2014 r. do organu egzekucyjnego wpłynęły środki przekazane przez dłużnika zajętej wierzytelności w kwocie 4.034,90 zł, przyznane Skarżącemu przez Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa decyzją z dnia [...] grudnia 2013 r., nr [...] o przyznaniu płatności za rok 2013. Uzyskane kwoty zostały przekazane wierzycielowi Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych, co pozwoliło na całkowite zaspokojenie należności objętych tytułami wykonawczymi z dnia [...].03.2007 r. nr [...], [...], [...], []...], [...], do wyegzekwowania na rzecz ZUS pozostała jedynie zaległość objęta tytułem wykonawczym nr [...] w kwocie należności głównej 26,80 zł. Pismem z dnia 27 stycznia 2014 r. (doręczonym do Urzędu Skarbowego w dniu 31.01.2014 r.) Skarżący wniósł do organu egzekucyjnego o zwolnienie z egzekucji kwoty 4.599,97 zł przekazanej na zajęty rachunek w Banku PEKAO S.A przez Kierownika Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z tytułu płatności bezpośrednich za 2013 r. Skarżący wskazał na swoją trudną sytuację majątkowa. Podniósł, że przedmiotowe środki pomogą przeżyć jego rodzinie kolejny rok i umożliwią prowadzenie gospodarstwa rolnego. W odpowiedzi na powyższy wniosek Naczelnik Urzędu Skarbowego postanowieniem z dnia [...] lutego 2014 r., nr [...] wskazał, że zwalnia z egzekucji na czas oznaczony środki pieniężne – wierzytelność z rachunku bankowego w Banku PKO S.A., w kwocie 55,10 zł stanowiące płatność w ramach systemów wsparcia bezpośredniego przyznane decyzją Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa nr [...] z dnia [...] grudnia 2013 r., zajęte zawiadomieniem z dnia [...] października 2011 r., nr [...] przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego z majątku R. S.. Następnie postanowieniem z tego samego dnia, opatrzonym tym samym numerem zwolnił spod egzekucji na czas oznaczony środki pieniężne – wierzytelność z rachunku bankowego w Banku PKO S.A., 476,10 zł stanowiące płatność w ramach systemów wsparcia bezpośredniego przyznane decyzją Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa nr [...] z dnia [...]grudnia 2013 r., zajęte zawiadomieniem dnia [...] września 2012 r., nr [...] przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego z majątku R. S.. W uzasadnieniach do obu tych postanowień wskazał, że kwota 4.034,90 zł została rozliczona i przekazana w dniu 24 stycznia 2014 r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, wobec czego nie ma możliwości zwolnienia tych środków spod egzekucji. W dniu 6 marca 2014 r. Skarżący złożył zażalenie na postanowienie nr [...] z dnia [...] lutego 2014 r., domagając się zmiany wysokości przyznanego zwolnienia, które nie zostało uwzględnione i Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2014 r., nr [...], utrzymał w mocy postanowienie w sprawie zwolnienia spod egzekucji kwoty 55,10 zł. Po rozpoznaniu skargi na to postanowienie Sąd Administracyjny w Rzeszowie wyrokiem z dnia [...] sierpnia 2014 r. uchylił zaskarżone postanowienie, wskutek czego Dyrektor Izby Skarbowej uchylił postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w przedmiocie zwolnienia spod egzekucji i przekazał sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy zakreślonej wnioskiem Zobowiązanego z dnia z dnia [...] stycznia 2014 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego postanowieniem z dnia [...].01.2015r. nr [...]: 1) zwolnił z egzekucji środki pieniężne stanowiące wierzytelność pieniężną z rachunku bankowego w Banku PEKAO S.A. w łącznej kwocie 565,70 zł, na którą składa się: - kwota 60,20 zł zajęta zawiadomieniem z dnia [...].10.2011 r., nr: [...], dotycząca tytułu wykonawczego nr: [...]wystawionego przez Zakład Ubezpieczeń Oddział Inspektorat w S. .W. - kwota 505,50 zł zajęta zawiadomieniem z dnia [...].09.2012 r., nr: [...], dotycząca tytułu wykonawczego nr: [...] wystawionego przez Wójta Gminy Z., 2) zwolnił z egzekucji na czas nieoznaczony w całości środki pieniężne stanowiące wierzytelność pieniężną z rachunku bankowego w Banku Pekao S.A. w kwocie 848,40 zł, na którą składa się: - kwota 429,50 zł zajęta zawiadomieniem z dnia [...].05.2014 nr [...], dotycząca tytułu wykonawczego nr [...] wystawionego przez Burmistrza Z., - kwota 418,90 zł zajęta zawiadomieniem z dnia [...].09.2014 r. nr [...], dotycząca tytułu wykonawczego nr [...] wystawionego przez Burmistrza Z., 3) odmówił zwolnienia środków pieniężnych stanowiących wierzytelność pieniężną z rachunku bankowego w Banku PEKAO S.A. w kwocie 3.185,87 zł. Organ odwoławczy cytowanym na wstępie postanowieniem przychylił się do stanowiska organu I instancji i dokonanej przez ten organ interpretacji przepisów prawa przy ocenie i rozpoznaniu wniosku Zobowiązanego o zwolnienie spod egzekucji. Wskazał, że stosownie do treści art. 13 u.p.e.a. organ egzekucyjny, na wniosek zobowiązanego i ze względu na jego ważny interes, może zwolnić, na czas oznaczony lub nieoznaczony, z egzekucji w całości lub części określone składniki majątkowe zobowiązanego. W przedmiotowej sprawie organ egzekucyjny przeprowadził analizę pod kątem spełnienia przesłanek warunkujących zastosowanie procedury określonej w art. 13 u.p.e.a. i uznał, że przesłanki te zostały spełnione, a w szczególności w zakresie ważnego interesu zobowiązanego. Z tych też powodów organ egzekucyjny uznał za słuszne zwolnić powyższy składnik majątkowy z egzekucji w zakresie opisanym w pkt 1 i 2 postanowienia organu I instancji. Stwierdził, organ odwoławczy, że Istota sporu sprowadza się natomiast do kwestii prawidłowości rozstrzygnięcia w zakresie odmowy zwolnienia kwoty w wysokości 3. 185,87 zł. W ocenie tego organu stanowisko organu I instancji, że organ egzekucyjny nie może zwolnić z egzekucji środków, które zostały już przekazane do wierzyciela jest prawidłowe. Zwolnieniu mogą bowiem podlegać jedynie te środki, które już zostały zajęte, jak i środki, które jeszcze nie stały się przedmiotem postępowania egzekucyjnego. Art. 13 § 1 u.p.e.a. stanowi o zwolnieniu z egzekucji, co oznacza, że nie mogą podlegać zwolnieniu środki, które już zostały wyegzekwowane, bowiem nie są już objęte egzekucją. Pismem z dnia 21.05.2015 r. R. S. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, w której wniósł o "uchylenie w części przedmiotowego Postanowienia, w zakresie podtrzymującym Postanowienie Naczelnika US . nr [...] z dnia 2015-02-[...] w tej części, która odmawia zwolnienia z egzekucji kwoty 3.185,87 zł" oraz nakazanie ponownego rozpatrzenia tej części postanowienia. W uzasadnieniu skargi zarzucił, że organ odwoławczy wydając zaskarżone postanowienie toleruje oraz sam uczestniczy w naruszeniu prawa do oceny dowodów, bowiem analogiczna sytuacja miała miejsce w roku 2008 i wówczas możliwe było zwolnienie całości środków i ich zwrot przez organ egzekucyjny na rachunek bankowy. Poza tym, w ocenie Skarżącego żaden przepis prawa nie określa terminu do skuteczności wniosku o zwolnienie określonych składników majątkowych i obowiązują w tej mierze zasady ogólne dotyczące okresu przedawnienia dla roszczeń podatkowych, czyli 5 lat, zatem wniesienie wniosku w tym terminie wyklucza pozbawienia go skuteczności. Dalej wywodzi skarżący, iż organ I instancji popełnił nieumyślny błąd, przekazując do wierzyciela - ZUS w dniu 24.01.2014r. kwoty otrzymane w dniu 22.01.2014r. Z uwagi na możliwość wystąpienia przez stronę z wnioskiem z art. 13 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U z 2012 r., poz. 1015, ze zm.; dalej: u.p.e.a.) powinien był te środki przechować na koncie minimum przez 7 dni. Błędem Dyrektora Izby Skarbowej jest również nieuprawnione rozszerzenie ustawowych warunków niezbędnych dla wydania decyzji o zwolnieniu środków spod egzekucji o wymóg złożenia tego wniosku przed terminem wyegzekwowania środków. Zdaniem skarżącego organy nie wyjaśniły również czy i z jakich przyczyn rozstrzygnięcie sprawy zgodnie z wnioskiem Skarżącego kolidowałoby z konkretnymi przepisami. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej nieuwzględnienie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Całkowita słuszność należy przyznać organom orzekającym w niniejszej sprawie, że literalna wykładnia przepisu art. 13 § 1 u.p.e.a., nie pozostawia wątpliwości, że uwzględnienie żądania w całości skarżącego, także w zakresie kwot przekazanych już na rzecz wierzycieli, nie było możliwe. Przypomnieć trzeba, że art. 13 § 1 u.p.e.a. stanowi, że organ egzekucyjny, na wniosek zobowiązanego i ze względu na jego ważny interes, może zwolnić, na czas oznaczony lub nieoznaczony, z egzekucji w całości lub części określone składniki majątkowe zobowiązanego. Wyraźnie w tym przepisie jest nawiązanie do zwolnienia z egzekucji, co oznacza, że dany składnik majątku jest przedmiotem zajęcia lub zajęcie może być do nich skierowane. Nie obejmuje więc sytuacji, gdy składnik majątku został przekazany wierzycielowi, który w ten sposób zaspakaja swoje roszczenie. Dochodzi w tej sytuacji do realizacji celu egzekucji to jest spełnienia w formie przymusowej, całości lub części obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Zgodnie z art. 1 ust. 22 u.p.e.a. zwolnienie spod egzekucji oznacza niepodejmowanie lub odstąpienie od egzekucji z całości lub części składników majątkowych zobowiązanego, a więc, nie można zwolnić coś, co nie jest już przedmiotem egzekucji, bo przeszło do majątku wierzyciela. Wypada zauważyć, że takie żądanie kieruje się do organu egzekucyjnego, który władny jest, wskutek zajęcia, rozporządzać zajętym składnikiem majątkowym zobowiązanego w zakresie niezbędnym do wykonania obowiązku objętego tytułem wykonawczym lub władny jest podjąć takie czynności wobec określonego składnika majątku zobowiązanego, wskutek czego nabędzie prawo do rozporządzania składnikiem majątku we wskazanym wyżej zakresie. Po przekazaniu przez organ egzekucyjny takiego składnika majątku wierzycielowi, organ egzekucyjny traci definitywnie prawo do rozporządzania nim, a więc także w zakresie wniosku o zwolnienie spod egzekucji a wierzyciel otrzymuje należne mu świadczenie. Nie budzi więc wątpliwości sądu, że organy prawidłowo odmówiły skarżącemu zwolnienia środków pieniężnych stanowiących wierzytelność pieniężną skarżącego z rachunku bankowego w Banku PEKAO S.A. w kwocie 3.185,87 zł. Okoliczność, że w odrębnym postępowaniu, inny organ egzekucyjny postąpił zgodnie z jego oczekiwaniem w analogicznej sytuacji procesowej, nie może mieć wpływu na dokonaną powyżej interpretację przepisu art. 13 § 1 u.p.e.a., a której trzymały się organy w niniejszej sprawie. Tego rodzaju postąpienie organu egzekucyjnego, jak wskazał skarżący na rozprawie, miało miejsce wówczas, gdy organem egzekucyjnym był Zakład Ubezpieczeń Społecznych. To tłumaczy, dlaczego do takiego zachowania organu mogło dojść, o ile doszło. Różnica w odniesieniu do niniejszej sprawy jest tego rodzaju, że w zdarzeniu przeszłym nastąpiło "zlanie" uprawnień wierzyciela i organu egzekucyjnego, a wierzycielowi wolno postępować w sposób dowolny z należnym mu świadczeniem. W niniejszej sprawie organ egzekucyjny, nie związany z wierzycielem, nie miał kompetencji do wkraczanie w sferę jego praw właścicielskich. Zgodzić się należy ze skarżącym, co też jest niesporne, że u.p.e.a. nie określa terminu, w którym możliwe jest złożenie wniosku o zwolnienie spod egzekucji w trybie art. 13 § 1 tej ustawy zajętych środków pieniężnych.. Z oczywistych względów cezurę wyznacza tutaj moment przekazania zajętych środków wierzycielowi, bowiem przekazanie ich wierzycielowi powoduje, że środki takie nie są już objęte egzekucją, a jak wyżej podkreślono nie można zwolnić spod egzekucji tych środków, które już zostały wyegzekwowane. W tym kontekście bezprzedmiotowe jest twierdzenie skarżącego, co do terminu przedawnienia "dla roszczeń podstawowych". Nie znajduje podstaw prawnych argumentacja Skarżącego odnosząca się do obowiązku przechowywania przez organ egzekucyjny środków przekazanych mu przez dłużnika zajętej wierzytelności przez okres minimum 7 dni - z uwagi na możliwość wystąpienia przez stronę z wnioskiem z art. 13 § 1 u.p.e.a., a tym samym zarzut przedwczesnego przelania przez organ egzekucyjny środków finansowych, przekazanych przez bank na rachunek wierzyciela. Wbrew temu co twierdzi Skarżący ani wskazana ustawa, ani przepisy wykonawcze do tej ustawy nie nakazują organowi egzekucyjnemu przechowywania wyegzekwowanych w drodze egzekucji środków na swoim koncie, przez określony czas. Działanie takie, niezależnie od braku podstawy prawnej, mogłoby zostać uznane za działanie na szkodę wierzyciela. Zasady szybkości i sprawności postępowania egzekucyjnego stałyby w sprzeczności z takim prowadzeniem tego postepowania, w którym organy egzekucyjne, przed przekazaniem wyegzekwowanego składnika majątku wierzycielowi, występowałyby do zobowiązanych z pytaniem, czy zamierzają złożyć wniosek o zwolnienie spod egzekucji. W końcu zobowiązany winien osobiście dbać o swoje interesy prawne i przewidując wpływ środków na zajęte konto bankowe, o ile przemawia za tym jego ważny intewres, dokonać wcześniej odpowiednich wystąpień. Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie uznając, że zaskarżone postanowienie jest zgodne z prawem, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) orzekł jak w sentencji wyroku.