I SA/Rz 548/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Tomasz Smoleń / spr./ Sędziowie WSA Grzegorz Panek WSA Jarosław Szaro Protokolant sekr. sąd. Eliza Kaplita-Wójcik po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 26 sierpnia 2014r. sprawy ze skargi K. C. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2014r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za okresy od XII 2010r. do IV 2012r., od VI 2012r. do VII 2012r., od IX 2012r. do XI 2013r. w łącznej kwocie 9.740,80 złotych - oddala skargę - I SA/Rz 548/14 UZASADNIENIE Decyzją z dnia [...] maja 2014r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję Nr [...] z dnia [...] stycznia 2014r. znak: RED odmawiającą umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia zdrowotne, za okres od grudnia 2010r. do kwietnia 2012r. od czerwca 2012 do lipca 2012, od września 2012 do listopada 2012 w łącznej kwocie 0,740,80zł w tym z tytułu: składek 8245,80zł, odsetek liczonych na dzień 9 grudnia 2013r. - 1451zł, koszty upomnień - 44zł. Wniosek K.C. (zwanego dalej Skarżącym) o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia zdrowotne został rozpatrzony na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 1-4 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tj. Dz.U. 2009.205.1585 ze zm. zwanej dalej ustawą) oraz rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz.U. 2003.141.1365 zwanego dalej rozporządzeniem). Z akt sprawy wynika, że postępowanie wszczęto na wniosek K.C., który wpłynął do organu w dniu 9 grudnia 2013r. W toku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego organ opierając się na oświadczeniu Skarżącego o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej, dokumentacji lekarskiej dotyczącej leczenia żony M.M., dokumentacji potwierdzającej status przedsiębiorcy oraz dotyczącej pomocy publicznej ustalił, że Skarżący nadal prowadzi działalność gospodarczą. Przedmiotem tej działalności jest wydawanie gazet. Ponadto zatrudniony jest na podstawie umowy o pracę i osiąga z tego tytułu wynagrodzenie w kwocie 1600zł brutto. Posiada gospodarstwo rolne położone w G. i G. o pow. 3,05 ha osiągając dochód z tego tytułu. Ma na utrzymaniu żonę i dwójkę małoletnich dzieci. Żona Skarżącego pozostaje w stałym leczeniu z powodu choroby nowotworowej. Jest właścicielem nieruchomości położonych w G. i D. Jest właścicielem samochodów osobowych marki Hyundai i10 rok prod. 2010 oraz Ford Fusion rok prod. 2005. Obecnie prowadzone jest postępowanie egzekucyjne przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w D. Dokonano zastawu na samochodzie Hyundai. Skarżący leczy się z powodu cukrzycy, nadciśnienia, bólów kręgosłupa, wątroby jednak nie przedłożył żadnej dokumentacji potwierdzającej, że istniejące schorzenia pozbawiają go możliwości uzyskania dochodu uniemożliwiającego opłacenie należności. W ocenie organu wydatki Skarżącego związane ze spłatą kredytów nie mogą stanowić przesłanki do umorzenia ponieważ zaciągnięcie kredytów jest dobrowolną wolą kredytobiorcy, a do jego spłaty zobowiązuje zawarta umowa kredytowa. Skarżący nie przedstawił żadnych dokumentów potwierdzających fakt poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby Skarżącego pozbawić możliwości dalszego prowadzenia działalności. Biorąc pod uwagę dokonane ustalenia organ uznał, że nie stwierdzono całkowitej nieściągalności, nie zostały spełnione przesłanki do umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 2 ustawy, a także przesłanki wynikające z treści art. 28 ust. 3 ustawy. Brak jest również podstaw do umorzenia należności w oparciu o przepisy rozporządzenia. Organ podkreślił, że przepisy w kwestii umorzenia składek nie nakazują organowi wydającemu decyzję umarzania należności wtedy, gdy zaistniały wymienione w nich przesłanki, a jedynie umożliwiają - w ramach uznania administracyjnego - podjęcie korzystnej dla zobowiązanego decyzji, jeżeli organ uzna, że okoliczności przedstawione przez zobowiązanego i wynikające z akt sprawy uzasadniają celowość umorzenia i nie są sprzeczne z interesem finansów ubezpieczeń społecznych. Pismem z dnia 18 lutego 2014r. Skarżący wniósł o ponowne rozpoznanie sprawy żądając uchylenia w całości decyzji z dnia [...] stycznia 2014r. nr [...]. W uzasadnieniu pisma wskazał na trudną sytuację finansową spowodowaną chorobą nowotworową żony. Konieczność zapłacenia składek, w ocenie Skarżącego pozbawiłoby go możliwości zaspokojenia potrzeb życiowych jego rodziny. Podniósł, że oprócz zaległości w stosunku do ZUS ma również zaległości w Urzędzie Skarbowym. Umorzenie zaległości pozwoli mu stanąć na nowi i pracować lub egzekwując to, co jest winny doprowadzi do likwidacji jego firmy i zmusi go do korzystania z opieki społecznej. Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] maja 2014r. nr [...] utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu swej decyzji ZUS przedstawił regulację zawartą w art. 28 ust. 3 ustawy dotyczącą umorzenia należności w przypadku zaistnienia przesłanki całkowitej nieściągalności. Wskazał również treść art. 28 ust. 3a ustawy, a także rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności w uzasadnionych przypadkach, mimo braku całkowitej nieściągalności. W dalszej kolejności ZUS ustalił, że należności z tytułu składek są dochodzone w ramach egzekucji prowadzonej przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w D. oraz Dyrektora Zakładu. Egzekucja prowadzona przez NUS w D. jest skuteczna, organ egzekucyjny nie umorzył postępowania egzekucyjnego. Ponadto ZUS wskazał, że Skarżący prowadzi działalność gospodarczą związaną z wydawaniem gazet oraz prowadzi gospodarstwo rolne, pozyskując dochód niezbędny do podjęcia spłaty zadłużenia. Jego żona, M.M. od 12 lutego 2014r. jest zatrudniona w Urzędzie Miasta w D. na podstawie umowy o pracę. W Kompleksowym Systemie Informatycznym ZUS ustalono, że w raporcie imiennym ZUS RCA za miesiąc 3/2014 jej wynagrodzenie brutto wynosiło 4931,50zł. Biorąc pod uwagę wszelkie okoliczności i przedstawione dowody organ uznał, że brak jest podstaw do umorzenia należności. Podkreślono jednocześnie, że decyzja o umorzeniu należności wydawana jest w ramach uznania administracyjnego. Skargę na decyzję z dnia [...] maja 2014r. nr [...] wniósł K.c. podnosząc, że jest ona krzywdząca, zwłaszcza że w swoim piśmie Dyrektor wymieniając okoliczności, które według przepisów prawa umożliwiają umorzenie jego zaległości uznaniowo podejmuje decyzję na jego niekorzyść. W uzasadnieniu skargi wskazał na swoją sytuację rodzinną związaną z chorobą nowotworową żony i konieczność sprawowania nad nią opieki, a także nad dwójką małoletnich dzieci co uniemożliwiło mu uzyskiwanie dochodów pozwalających na zapłacenie składek. Opisując swoją sytuację finansową podał, że od 31 marca 2014r. stracił pracę. Końcowo wniósł o ponowne rozpoznanie jego prośby i uwzględnienie wszystkich okoliczności sprawy, również tych które przemawiają na jego korzyść. W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie z przyczyn podniesionych w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Sąd administracyjny w ramach kontroli działalności administracji publicznej, przewidzianej w art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. 2012 poz. 270 ze zm. - zwana dalej ppsa), uprawniony jest do badania czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związanym granicami skargi (art. 134 ppsa). Orzekanie - w myśl art. 135 ppsa - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania administracyjnego, w którym został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Wady, skutkujące konicznością uchylenia aktu administracyjnego, stwierdzeniem jego nieważności bądź wydania z naruszeniem prawa, przewidziane są w przepisie art. 145 § 1 ppsa. W wypadku niestwierdzenia takich wad, sąd skargę oddala, co wynika z art. 151 ppsa. Należności z tytułu zaległych składek mogą być umarzane przez ZUS na zasadach przewidzianych w art. 28 ustawy. Zgodnie z art. 28 ust. 2 ustawy, należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Jak stanowi art. 28 ust. 3 ustawy, całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; _@POCZ@__@KON@_2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze; _@POCZ@__@KON@_3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; _@POCZ@__@KON@_4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; _@POCZ@__@KON@_5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; _@POCZ@__@KON@_6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Ustawowym warunkiem umorzenia należności jest zatem ustalenie całkowitej ich nieściągalności, a pojęcie to zostało przez ustawodawcę zdefiniowane. Od tej zasady wyjątek wprowadza, w odniesieniu do ubezpieczonych, będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, art. 28 ust. 3a ustawy, stosownie do którego takie należności mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Ustawa zawiera delegację do określenia szczegółowych zasad i przesłanek umorzenia w takich wypadkach w drodze rozporządzenia (art. 28 ust. 3b ustawy). Na podstawie wyżej wskazanej delegacji wydane zostało rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. Nr 141 poz. 1365). Stosownie do § 3 ust. 1 rozporządzenia, zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: _@POCZ@__@KON@_1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; _@POCZ@__@KON@_2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; _@POCZ@__@KON@_3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Brzmienie wskazanych przepisów wskazuje, że rozstrzygniecie co do umorzenia ma charakter uznaniowy. Oznacza to, iż nawet zaistnienie przewidzianych w cytowanych przepisach przesłanek nie zobowiązuje organu do zastosowania wnioskowanej ulgi i daje jedynie potencjalną możliwość umorzenia należności. Prawo wyboru rozstrzygnięcia przysługuje organowi, który może, ale nie musi umorzyć należności. Należy wskazać, że ulga taka jest przywilejem, który może być wnioskodawcy przyznany decyzją, a sądowa kontrola w takich przypadkach nie odnosi się do zasadności przyznanej lub odmowy przyznania ulgi, lecz do zbadania, czy organ wydał decyzję z zachowaniem przepisów postępowania administracyjnego. Tylko prawidłowo przeprowadzone postępowanie pozwala bowiem na wyczerpujące i pełne wyjaśnienie wszystkich istotnych dla spraw okoliczności, a w konsekwencji na prawidłowe zastosowanie prawa materialnego. W szczególności sąd bada zatem, czy postępowanie prowadzono zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej, obligującej do podejmowania wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 7 kpa) oraz zebrania i w sposób wyczerpujący rozpatrzenia materiału dowodowego (art. 77 § 1 kpa), czy dowody oceniono zgodnie z zasadą swobodnej oceny (art. 80 kpa), czy zapewniono stronie czynny udział w postępowaniu, a decyzje wydane w jego toku są prawidłowo uzasadnione (art. 107 § 3 kpa). Oceniając sprawę w zakresie istnienia przesłanek do umorzenia należności z tytułu składek należy stwierdzić, że organy prawidłowo uznały, iż żadna z nich nie zachodzi. W toku postępowania ustalono, że Skarżący osiągał dochody z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, był zatrudniony na podstawie umowy o pracę (do 31 marca 2014r.) z wynagrodzeniem w kwocie 1600zł brutto, osiągał dochody z tytułu produkcji rolnej. Jest właścicielem nieruchomości położonych w G., G. i D., a także dwóch samochodów osobowych marki Hyundai i10 rok prod. 2010 oraz Ford Fusion rok prod. 2005. Należności z tytułu składek są dochodzone w ramach egzekucji prowadzonej przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w D. oraz Dyrektora Zakładu a Naczelnik Urzędu Skarbowego skutecznie je egzekwuje. Te okoliczności dają podstawę organom do stwierdzenia, że w przypadku Skarżącego nie zachodzi całkowita nieściągalność, nie ma więc podstaw umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 2 ustawy. Dokonując oceny sytuacji finansowej rodziny Skarżącego należy uwzględnić fakt, że jego żona jest zatrudniona w Urzędzie Miasta w D. i jej wynagrodzenie za miesiąc 03/2014 wynosiło 4931,50 zł brutto. Za prawidłowe stwierdzenie organu uznaje Sąd, że obciążenie finansowe wynikające ze spłaty zaciągniętych kredytów nie może stanowić przesłanki do umorzenia ponieważ zobowiązania te wynikają z woli kredytobiorcy, a wysokość comiesięcznych rat spłaty wynika z zawartych umów. Fakt choroby żony Skarżącego i konieczność opieki i utrzymania dwójki małoletnich dzieci w zestawieniu z dochodami pozwala przyjąć, że sytuacja finansowa Skarżącego nie jest łatwa, ale nie jest wyjątkowa aby uzasadniała zwolnienie go z należności względem Zakładu. Instytucja umorzenia nie służy wyrównaniu jakości życia, nie chodzi tu o niebezpieczeństwo, że uregulowanie należności uniemożliwi egzystencję na średnim poziomie, lecz o sytuację, w której uregulowanie zaległości uniemożliwi egzystencję w ogóle, w której zobowiązany regulując należności zrezygnuje z niezbędnych potrzeb życiowych, co odbije się kosztem jego zdrowia. W ocenie Sądu Skarżący nie wykazał, aby zaistniały przesłanki, przewidziane w rozporządzeniu. W świetle wyżej wskazanych okoliczności, nie można przyjąć za udowodnione, że opłata należności z tytułu składek pozbawiłaby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (§ 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia). W toku prowadzonego postępowania Skarżący nie przedstawił żadnych dowodów wykonujących poniesienie strat w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia (§ 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia). We wniosku o umorzenie należności z tytułu składek jak i w każdym następnym piśmie Skarżący wskazywał, że znajduje się w trudnej sytuacji finansowej powstałej w wyniku choroby nowotworowej żony oraz koniecznością opieki nad dziećmi. Jak wynika z materiału dowodowego zebranego w sprawie prowadził on w dalszym ciągu działalność gospodarczą, był zatrudniony na umowę o pracę i osiągał dochody z produkcji rolnej. Dlatego nie można uznać, iż konieczność sprawowania opieki nad chorą żoną i małoletnimi dziećmi pozbawiła zobowiązanego możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności (§ 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia). Oświadczenie o stanie zdrowia Skarżącego nie zostało wykazane żadnymi dowodami dlatego nie można przyjąć, że została spełniona z tego powodu przesłanka wynikająca z wyżej wskazanego przepisu. Organy analizowały wniosek Skarżącego pod kątem spełnienia kryterium do udzielenia pomocy de minimis. Jednakże nie znalazło to odzwierciedlenia w uzasadnieniu decyzji. Nie stanowi to jednak uchybienia skutkującego konicznością uchylenia zaskarżonej decyzji. Należy zauważyć, że organ rentowy rozpoznając wniosek przedsiębiorcy o umorzenie należności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie społeczne powinien stosować łącznie przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, a także przepisy regulujące pomoc de minimis. Należy to rozumieć w ten sposób, że ocena przesłanek umożliwiających udzielenie zainteresowanemu podmiotowi pomocy de minimis jest dopuszczalne wówczas, gdy spełnia on przesłanki uprawniające do ulgi (umorzenia należności), w świetle przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Taka sytuacja w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi. Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa i na podstawie art. 151 ppsa, orzekł jak w sentencji wyroku.