I SA/Rz 550/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Tomasz Smoleń / spr./ Sędziowie WSA Grzegorz Panek WSA Jarosław Szaro Protokolant sekr. sąd. Eliza Kaplita-Wójcik po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 26 sierpnia 2014r. sprawy ze skargi A. P. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2014r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od maja 2013r. do sierpnia 2013r. w kwocie 1.104,51 złotych - oddala skargę - Zaskarżoną decyzją Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] marca 2014 r., nr 25/2014 odmawiającą A.P. ( dalej: Skarżącej ) umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za miesiące od maja do sierpnia 2013 r. w łącznej kwocie 1.104,51 zł. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia organ wskazał art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego ( Dz.U. z 2013 r., poz. 267)- dalej w skrócie: K.p.a. w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych ( Dz.U. z 2013 r., poz. 1442 ze zm.) – dalej w skrócie: u.s.u.s. Z uzasadnienia decyzji i akt sprawy wynika, że Skarżąca zwracając się o umorzenie zaległości w opłacaniu składek zdrowotnych wskazała, że znalazła się w sytuacji drastycznej. Z powodu wypadku jakiemu uległa, doznała urazu kręgosłupa szyjnego, stawu biodrowego lewego oraz głowy. Wydatki na leczenie obejmujące wizyty lekarskie, leki oraz rehabilitację pozbawiły ją środków do opłacenia należnych składek zdrowotnych. Wskazała ponadto na straty poniesione w związku z zalaniem obiektu, w którym prowadziła działalność gospodarczą, dewastacją budynku, mającą miejsce kradzieżą, które uniemożliwiły jej bieżące regulowanie należności z tytułu składek zdrowotnych. Organ ustalił, że Skarżąca prowadziła działalność w następujących okresach od 01.01.1999r. do 31.05.2006r., od 10.10.2012r. do 15.11.2012r. oraz od 16.01.2013r. do 31.08.2013r. W dniu 1 września 2013r. zawiesiła działalność. W złożonych zeznaniach podatkowych PIT - 28 zadeklarowała z tytułu pozarolniczej działalności gospodarczej dochody w wysokości: - w 2002 r. przychód 112 350,00 zł., dochód 112 350,00 zł, - w 2003 r. przychód 84 016,44 zł., dochód 84 016,44 zł, - w 2004 r. przychód 28 711,00 zł., dochód 28 711,00 zł, - w 2005 r. przychód 7 351,00 zł., dochód 7 351,00 zł, - w 2006 r. przychód 279,00 zł., dochód 279,00 zł, - w 2012 r. przychód 7 328,26 zł., dochód 7 328,26 zł. Ustalił również, że jest właścicielem samochodu osobowego Volkswagen Golf 1,6 rok prod. 1994 nr rej. [...], oraz mieszkania spółdzielczego własnościowego o powierzchni 44 m2 położonego w Tarnobrzegu przy ul. [...]. Jest zatrudniona na podstawie umowy o pracę na czas oznaczony od 1 lipca 2013 r. do 30 czerwca 2014 r. w pełnym wymiarze czasu pracy na stanowisku salowej, z tytułu czego pobiera wynagrodzenie w wysokości: za styczeń 2014r. w kwocie 1 888,32 zł. brutto miesięcznie tj. ok. 1 380,00 zł. miesięcznie netto. Na podstawie powyższych informacji organ stwierdził brak całkowitej nieściągalności, jak również ważnego interesu, które przemawiałyby za umorzeniem zaległości. Porównując kwotę otrzymywanego przez Skarżącą wynagrodzenia z miesięcznymi wydatkami na: czynsz, energię, gaz itp. - 570,00 zł, leczenie - 250,00 zł, inne stałe wydatki ( opłata dzierżawy i energia w sklepie) - 320,00 zł., stwierdził, że spłata zaległości – w systemie ratalnym – nie zagraża niezbędnym potrzebom życiowym Skarżącej. Również opisana przez Skarżącą sytuacja zdrowotna nie mieści się, w ocenie organu, w pojęciu przewlekłej choroby, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. ( Dz.U. Nr 141, poz. 1365 )- dalej w skrócie rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej, uniemożliwiającej podjęcie zatrudnienia bądź powodującej konieczność podlegania stałej opiece. Przeczy temu świadczona przez Skarżącą praca zarobkowa oraz samodzielne prowadzenie gospodarstwa domowego. Organ podkreślił, że Skarżąca pomimo powoływania się na trudną sytuację finansową nie korzysta z pomocy socjalnej. Podsumowując stwierdził, że nie można uznać, iż brak jest jakichkolwiek możliwości uregulowania należności wobec Zakładu, a dopóki istnieją niewykorzystane możliwości zaspokojenia należności wobec budżetu państwa, choćby rozłożone w czasie, dopóty ich umorzenie jest przedwczesne. Wskazane zaś przez Skarżącą okoliczności odnoszące się do ciężkiej sytuacji finansowej nie cechują się trwałym lub wyjątkowym charakterem. Wnosząc o ponowne rozpatrzenie sprawy Skarżąca ponownie zwróciła się o umorzenie zaległości. Wskazała, że ich opłacenie nie jest możliwe bez uszczerbku dla jej koniecznego utrzymania. Wskazała, że umowa o pracę zostanie z nią rozwiązana w dniu 30 czerwca 2014 r., a po operacji kolana i kręgosłupa, której ma się poddać nie będzie mogła pracować. Organ nie znalazł podstaw do zmiany stanowiska w sprawie i wspomnianą na wstępie decyzją utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. Ze względu na posiadany przez Skarżącą majątek, a także uzyskiwane wynagrodzenie ze stosunku pracy stwierdził brak całkowitej nieściągalności. Ponownie wskazał, że sytuacja zdrowotna nie mieści się w pojęciu przewlekłej choroby, a sytuacja finansowa nie jest ani trwała ani na tyle wyjątkowa by udzielić Skarżącej wnioskowanej pomocy. Przez zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych, których zagrożenie podnosi Skarżąca, należy rozumieć, jak podkreślił organ, niezbędne minimum, a nie wydatki na przeciętnym, uśrednionym poziomie. Odnosząc się do przewidywanej daty rozwiązania umowy o pracę, tj. 30 czerwca 2014 r. organ wskazał, że podstawą wydania decyzji jest stan faktyczny stwierdzony w dacie wydania decyzji, a nie stan hipotetyczny. Ponadto nawet jeżeli Skarżąca utraci pracę, to ma możliwość zgłoszenia się w Powiatowym Urzędzie Pracy jako bezrobotna, co daje jej możliwość leczenia w ramach NFZ oraz większe możliwości na znalezienie pracy zarobkowej. W skardze do tutejszego Sądu Skarżąca powtórzyła argumenty z odwołania. Na rozprawie dodatkowo podniosła, że nie przedłużono z nią umowy o pracę. Obecnie jest na zasiłku chorobowym, otrzymuje świadczenie z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Nie potrafiła dokładnie wskazać w jakiej wysokości, ale około 300 zł za 2 tygodnie, który ma być wypłacany w zależności od okresu chorobowego. Wskazała również na pogorszenie stanu zdrowia, w szczególności odcinka lędźwiowego kręgosłupa i otrzymane z tego powodu skierowanie do Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał dotychczas reprezentowane stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuję: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012r. poz. 270 ze zm., dalej: P.p.s.a.), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, stosując środki przewidziane w ustawie. Natomiast zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi. Skarga nie jest zasadna. Podstawą prawną umorzenia należności z tytułu składek jest powołany w decyzjach art. 28 u.s.u.s. Powyższy przepis daje prawo do umorzenia tych należności w sytuacji ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 1-3), a także w uzasadnionych przypadkach, w stosunku do składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a), przy czym umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty (art. 28 ust. 4). Jednocześnie na postawie art. 32 u.s.u.s., przepisy dotyczące składek na ubezpieczenie społeczne stosuje się odpowiednio także do składek na ubezpieczenie zdrowotne. W niniejszej sprawie nie występuje całkowita nieściągalność należności z tytułu składek, o której stanowi art. 28 ust. 3 u.s.u.s., a która wiąże się generalnie z brakiem majątku i jakichkolwiek dochodów. Z akt sprawy nie wynika z resztą, aby Skarżąca kwestionowała ustalenia organu w tym zakresie. Istotne dla rozstrzygnięcia w sprawie są natomiast postanowienia zawarte w art. 28 ust. 3a ustawy, w którym ustawodawca stworzył organom możliwość umorzenia określonych zaległości z tytułu składek, mimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe przesłanki umorzenia należności w oparciu o ten przepis sprecyzowane zostały w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej, zgodnie z którym Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Brzmienie wskazanych przepisów wskazuje, że rozstrzygnięcie co do umorzenia ma charakter uznaniowy. Oznacza to, iż nawet zaistnienie przewidzianych w cytowanych przepisach przesłanek nie zobowiązuje organu do zastosowania wnioskowanej ulgi i daje jedynie potencjalną możliwość umorzenia należności. Prawo wyboru rozstrzygnięcia przysługuje organowi, który może, ale nie musi umorzyć należności. Należy wskazać, że ulga taka jest przywilejem, który może być wnioskodawcy przyznany decyzją, a sądowa kontrola w takich przypadkach nie odnosi się do zasadności przyznania lub odmowy przyznania ulgi, lecz do zbadania, czy organ wydał decyzję z zachowaniem przepisów postępowania administracyjnego. Tylko prawidłowo przeprowadzone postępowanie pozwala bowiem na wyczerpujące i pełne wyjaśnienie wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności, a w konsekwencji na prawidłowe zastosowanie prawa materialnego. W szczególności sąd bada zatem, czy postępowanie przeprowadzono zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej, obligującej do podejmowania wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 7 K.p.a.) oraz zebrania i w sposób wyczerpujący rozpatrzenia całego materiału dowodowego (art. 77 § 1 K.p.a.), czy dowody oceniono zgodnie z zasadą swobodnej oceny (art. 80 K.p.a.), czy zapewniony został stronie czynny udział w postępowaniu, a decyzje wydane w jego toku są prawidłowo uzasadnione (art. 107 § 3 K.p.a.). Oceniając sprawę w zakresie istnienia przesłanek do umorzenia należności z tytułu składek, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, stwierdzić należy, że z zebranego materiału dowodowego wynika, iż Skarżąca osiąga stały dochód z wynagrodzenia ze stosunku pracy, który w styczniu 2014 r. wynosił 1.882,32 zł brutto, w lutym 2014 r. – 1.680,00 zł brutto. Prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Jej średniomiesięczne wydatki wynoszą około 877 zł. Skarżąca nie wykazała, aby miała inne nieuregulowane zobowiązania, czy też trudności z pokrywaniem comiesięcznych opłat. Ponadto ze złożonego przez nią oświadczenia wynika, że nie korzystała ze wsparcia pomocy społecznej bądź instytucji o podobnych charakterze. Wprawdzie, w oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym zaznaczyła, że wnioskowane umorzenie ma służyć również uregulowaniu należności za gaz oraz za czynsz, ale nie wskazała wysokości ewentualnej zaległości, nie podałą kiedy upłynął okres ich płatności, a w toku dalszego postępowania nie powoływała się na te okoliczności. Należy zgodzić się z organem, że instytucja umorzenia nie służy wyrównywaniu jakości życia, nie chodzi tu o niebezpieczeństwo, że uregulowanie należności uniemożliwi egzystencję na średnim poziomie, lecz o sytuację, w której uregulowanie zaległości uniemożliwi egzystencję w ogóle, w której zobowiązany regulując należności zrezygnuje z niezbędnych potrzeb życiowych, co odbije się kosztem jego zdrowia. Tymczasem Skarżąca posiada stałe źródło dochodów, które wystarcza na pokrycie bieżących wydatków. Z porównania wysokości dochodów oraz wydatków wynika, że pozostaje jej do dyspozycji kwota netto około 400 zł. Chociaż sytuacja ta nie jest łatwa, to słuszne jest stanowisko organu, że nie nie jest wyjątkowa i nie usprawiedliwia zwolnienia Skarżącej z należności względem państwa. Dokonując zestawienia okresów prowadzonej działalności z uzyskiwanymi dochodami, należy wskazać, że w okresie bezpośrednio poprzedzającym niepłacenie przez Skarżącą składek za ubezpieczenie zdrowotne tj. za okres od 15 listopada do 31 grudnia 2012 r. uzyskała dochód z pozarolniczej działalności gospodarczej w wysokości 7.328, 00 zł. Pozarolniczą działalność gospodarczą prowadziła również w okresie od 16 stycznia 2013 r. do 31 sierpnia 2013 r. W dniu 12 czerwca 2013 r. podpisała umowę o pracę na czas określony od dnia 1 lipca 2013 r. do 30 czerwca 2014 r. Działalność gospodarczą zawiesiła w dniu 1 września 2013 r. Na podstawie powyższych okoliczności nie sposób stwierdzić, że nieopłacenie przez nią składek za okres obejmujący czas bezpośrednio poprzedzający podjęcie zatrudnienia ( maj, czerwiec 2013 r. ) oraz czas częściowo obejmujący zatrudnienie ( lipiec, sierpień 2013 r. ) spowodowany był przewlekłą chorobą, pozbawiającą Skarżącą możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Odnosząc się do podniesionej na rozprawie okoliczności o rozwiązaniu umowy o pracę z dniem 30 czerwca 2014 r. wskazać należy, że Sąd orzekając dokonuje kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, biorąc pod uwagę stan faktyczny i prawny z daty wydawania tej decyzji, a fakt, na który powołuje się Skarżąca miał miejsce po wydaniu decyzji przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych i nie miał w związku z tym wpływu na ustalenia w zakresie stanu faktycznego, który był podstawą orzekania. Skarżąca nie wykazała również poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić ją możliwości dalszego prowadzenia działalności ( § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej ). Podniesione przez nią wyłącznie w pierwotnym wniosku o umorzenie należności okoliczności dotyczące dewastacji obiektu, jego zalania, a także mającej miejsce kradzieży nie zostały przez nią sprecyzowane. W żadnym z później kierowanych do organu pism nie podnosiła tych kwestii, pomimo tego, że organ wzywając ją o uzupełnienie wniosku o umorzenie należności informował, że podstawą pozytywnej decyzji może być również klęska żywiołowa, a także inne nadzwyczajne zdarzenia, precyzując równocześnie, co może mieścić się pod tymi pojęciami. Mając to wszystko na uwadze Sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia skargi i uchylenia zaskarżonej decyzji. Uznał, iż materiał dowodowy w sprawie został zgromadzony i zbadany w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 K.p.a.), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku wydania decyzji o przekonującej treści (art. 11 K.p.a.), ale także załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 K.p.a.), zaś uzasadnienie zaskarżonej decyzji spełnia wymogi określone w art. 107 § 3 K.p.a. Z tych względów Sąd uznał, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa i na podstawie art. 151 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji