I SA/Rz 553/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Jacek Surmacz po rozpoznaniu w dniu 23 września 2013 r. w Wydziale I na posiedzeniu niejawnym spraw ze skarg J.S. na decyzje Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] maja 2013 r. o nr nr: 1) [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za marzec 2006r., 2) [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za kwiecień 2006r., 3) [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za maj 2006r., 4) [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za czerwiec 2006r. 5) [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za lipiec 2006r., 6) [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za sierpień 2006r., 7) [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za wrzesień 2006r., 8) [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za październik 2006r., 9) [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za listopad 2006r., 10) [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za grudzień 2006r., 11) z dnia [...] maja 2013 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za maj 2007r. w zakresie wniosków skarżącego J. S. o zwolnienie od kosztów sądowych - postanawia – I. oddalić wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] maja 2013 r. nr [...]w przedmiocie podatku od towarów i usług za marzec 2006 r., II. w pozostałych sprawach ze skarg na decyzje: z dnia [...] maja 2013 r. o nr nr: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] i z dnia [...] maja 2013 r. o nr [...], przyznać skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym i zwolnić go od kosztów sądowych powyżej kwoty 500 zł w każdej ze spraw, zaś w pozostałym zakresie wnioski oddalić. W sprawach ze skarg opisanych w sentencji niniejszego postanowienia, J.S., wezwany do uiszczenia wpisów, wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych (w całości), argumentując wniosek tym, że jest zobowiązany do uiszczenia łącznie kwoty ponad 21.000 zł (zaskarżono 11 decyzji podatkowych), do tej pory nie otrzymał przyznanego decyzją organu podatkowego zwrotu podatku od towarów i usług (460.000 zł), wyczerpał posiadane zasoby pieniężne, a obecne dochody wystarczają na bieżące utrzymanie rodziny. Skarżący wyjaśnił, że na utrzymaniu jego i żony pozostaje dwoje małoletnich dzieci. Dochody małżonków w 2012 r. wyniosły 10.099,10 zł (żona) i 7.783,45 zł (skarżący). Dochód teściowej skarżącego, z którą jego rodzina prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wynosi ok. 25.000 zł rocznie. Skarżący podał roczne zestawienie wydatków tego gospodarstwa: energia elektryczna- 2745,05 zł, woda i ścieki – 1510,20 zł, gaz – 1936,15 zł, telefon i Internet – 1350,84 zł, podatek od nieruchomości – 457 zł, koszty leków, ubrań i wyżywienia dla wszystkich – ok. 2000-2500 zł miesięcznie. Skarżący jako majątek wykazał ok. 2000 zł zasobów pieniężnych oraz samochód osobowy o wartości ok. 7500 zł. Oświadczył także, że z tytułu działalności uzyskuje ok. 850 zł brutto, żona ok. 1600 zł, teściowa ok. 2.283,60 zł. Do wniosku PPF dołączył zaświadczenie o dochodach swoich i żony oraz teściowej. Na wezwanie do nadesłania dodatkowego oświadczenia o stanie majątkowym, które pozwoliłoby na wyjaśnienie i ocenę sytuacji materialnej, skarżący przedłożył deklaracje VAT-7K za I i II kwartał 2013 r., zeznania podatkowe za 2011 i 2012 r., udokumentował pobierane zasiłki z ubezpieczenia społecznego oraz wydatki w postaci opłat związanych z utrzymaniem domu (rodzina skarżącego mieszka w domu będącym własnością jego rodziców). Referendarz sądowy postanowieniami z dnia 13 sierpnia 2013 r. (sygn. I SA/Rz 554-563/13) przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym i zwolnił go od kosztów sądowych powyżej kwoty 500 zł, w pozostałym zakresie wniosek oddalił, zaś w sprawie o sygn. I SA/Rz 553/13 odmówił przyznania prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie. Skarżący reprezentowany przez pełnomocnika – doradcę podatkowego - złożył sprzeciw, który w procedurze sądowoadministracyjnej jest środkiem odwoławczym. Jego wniesienie w ustawowym terminie siedmiu dni od dnia doręczenia postanowienia referendarza wywołuje ten skutek, że orzeczenie referendarza traci moc, a sprawa podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Przechodząc do oceny sytuacji finansowej skarżącego w kontekście przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej zwanej P.p.s.a., Sąd zważył, co następuje: Zwolnienia od kosztów sądowych (kosztami tymi są: wpis, opłata kancelaryjna i zwrot wydatków) osoba fizyczna może domagać się wówczas, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Głównym i jedynym kryterium przyznawania prawa pomocy jest sytuacja materialna wnoszącego. Brzmienie powołanego art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. wyraźnie wskazuje, że wykazanie okoliczności, że skarżący nie jest w stanie ponieść tychże kosztów sądowych w jakimkolwiek zakresie, obciążają wnioskodawcę i to on, starając się o udzielenie takiej preferencji powinien wykazać za pomocą dowolnych środków dowodowych, że faktycznie spełnia ustawowe przesłanki. Pomocne w tym pozostaje wezwanie do złożenia dodatkowych oświadczeń, kierowane do strony, gdy przedstawione we wniosku o prawo pomocy okoliczności budzą jakiekolwiek wątpliwości. Taka sytuacja zaistniała w rozpoznawanej sprawie. Skarżący został wezwany do wypełnienia obowiązku z art. 255 P.p.s.a. Charakteryzując swoją sytuację podał, że nikt z domowników nie posiada rachunków bankowych, kart kredytowych, rachunków papierów wartościowych. Do oświadczenia zostały dołączone kserokopie dokumentów o zamknięciu rachunków na nazwisko skarżącego i jego żony oraz rachunku związanego z prowadzoną działalnością gospodarczą, co z racji tego, że skarżący prowadzi działalność gospodarczą może wzbudzać wątpliwości, ponieważ rozliczenia między przedsiębiorcami powinny być przeprowadzane za pośrednictwem banków, co wynika z przepisów prawa (art. 22 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej, t.j. Dz.U. z 2013 r., poz. 672 ze zm.), a poza tym skarżący zaznaczył, że organ podatkowy wydał pozytywną dla niego decyzję o zwrocie kwoty ok. 460.000,00 zł z tytułu podatku od towarów i usług. Ponadto z przedłożonych dokumentów wynika, że wobec skarżącego i jego żony w związku z kontrolą prowadzonej działalności za okres objęty skargami zastosowano środek zapobiegawczy w postaci poręczenia majątkowego. Śledztwo przeciwko skarżącemu zostało umorzone (załączono postanowienie prokuratora o jego umorzeniu), zatem istnieje możliwość zwrotu tegoż poręczenia. Z tych tylko powodów posiadanie rachunku bankowego jest niemal konieczne, a powołane okoliczności wskazują, że również sytuacja materialna skarżącego ulegnie znacznej poprawie. Skarżący nie powołuje się na trudności finansowe lub na okoliczności nadzwyczajne, które z przyczyn obiektywnych dawałyby pierwszeństwo w ich zaspokajaniu przez należnymi kosztami sądowymi (np. choroba związana z wysokimi kosztami jej leczenia), z których skarżący został częściowo zwolniony. Sąd wziął bowiem pod uwagę łączną kwotę należnych od skarg wpisów (22.824 zł), mając dodatkowo na uwadze ewentualne późniejsze inne koszty, np. opłaty od skargi kasacyjnej. Analizując sytuację skarżącego należy wprawdzie zauważyć, że dochody skarżącego i jego rodziny uległy znacznemu obniżeniu w porównaniu z okresem, którego dotyczą zaskarżone decyzje. Według PIT-36 za 2012 r. łączny przychód skarżącego wyniósł 59.832,49 zł, jego żony – 11.034,20 zł. W ostatecznym rozliczeniu skarżący wykazał stratę z prowadzonej działalności w wysokości 28.717,78 zł, przy czym należy mieć na uwadze że system podatkowy zezwala na odliczenie poniesionych strat od przyszłej podstawy opodatkowania, redukując w ten sposób kwotę przypadającego do zapłaty podatku. Wydatki związane z utrzymaniem te wykazane i oświadczone pokrywane są w całości z dochodów rodziny, nie ma konieczności zwracania się po pomoc z uwagi na niedostatek. Skarżący posiada pewne zasoby pieniężne, które pozwolą mu częściowo pokryć wydatki związane z prowadzonym postępowaniem sądowym. Dlatego zdaniem Sądu zakres przyznanego prawa pomocy jest jak najbardziej adekwatny do obecnej sytuacji majątkowej skarżącego. Skarżący będzie bowiem zobowiązany do zapłaty kwoty odpowiadającej wysokości wpisu w sprawach skarg z zakresu zobowiązań podatkowych (500 zł), w pozostałej zaś części został zwolniony. Należy dodać, że przy rozpoznawaniu wniosków o przyznanie prawa pomocy w sprawach skarg J.S. na decyzje Dyrektora Izby Skarbowej wymienione w sentencji niniejszego postanowienia, Sąd rozważając kwestię zwolnienia w sprawach, w których skarżący zobowiązany był do uiszczenia wpisów w stosunkowo wysokich kwotach, zastosował częściowe zwolnienie od kosztów sądowych (powyżej kwoty 500 zł). Natomiast w sprawie o sygn. I SA/Rz 553/13, w której wpis wynosił 399 zł i jest niższy niż kwota jaką skarżący będzie zobowiązany do uiszczenia już po uwzględnieniu zastosowanego prawa pomocy w pozostałych sprawach, nie zostało skarżącemu przyznane prawo pomocy w jakimkolwiek zakresie właśnie z uwagi na wysokość tego wpisu, stosując obowiązek uiszczenia jednak pewnej opłaty w sytuacji, w której skarżący posiada pewne możliwości finansowe; nie przekonał on bowiem Sądu o ich całkowitym braku. Partycypowanie w kosztach sądowych jest obowiązkiem strony inicjującej postępowanie sądowe, nawet gdyby miało ono ją narazić na pewien uszczerbek utrzymania koniecznego. Społeczna funkcja instytucji prawa pomocy nie powinna być nadużywana, w sytuacji gdy potencjał finansowy zobowiązanego na to pozwala, a to niewątpliwie ma miejsce w przypadku skarżącego. Co do zasady prawo pomocy ze swej istoty ma służyć stronom, którym sytuacja materialna tamuje prawo do sądu, nie zaś tym, które w jakikolwiek sposób próbują się uchylać od obowiązku ponoszenia wymaganych opłat. W działalności gospodarczej występują różnego rodzaju zobowiązania, wiążące się z wydatkami finansowymi. Do takich zaliczają się także wydatki sądowe, konieczne do dochodzenia lub obrony swoich praw na drodze postępowania sądowego. Na marginesie sprawy dodać należy, że w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw, jeżeli najpóźniej przed zamknięciem rozprawy bezpośrednio poprzedzającej wydanie orzeczenia zgłosi wniosek o przyznanie należnych kosztów (art. 200 i art. 210 § 1 P.p.s.a.). Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji.