I SA/Rz 553/21
WyrokWSA w Rzeszowie2021-09-16
Skład orzekający: Jacek Boratyn, Grzegorz Panek, Jarosław Szaro
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy organ rentowy (ZUS) może odmówić zwolnienia z obowiązku opłacania składek na ubezpieczenia społeczne, powołując się wyłącznie na kod przeważającej działalności gospodarczej widniejący w rejestrze REGON, mimo przedstawienia przez przedsiębiorcę dowodów na rzeczywiste prowadzenie innej działalności, która kwalifikowałaby go do ulgi?Ratio decidendi
Wpis w rejestrze REGON, choć stanowi domniemanie prawne co do przeważającej działalności gospodarczej, nie jest niepodważalny. Przedsiębiorca, działając na zasadach postępowania administracyjnego, może przedstawić dowody przeciwko dokumentowi urzędowemu, aby wykazać, że jego faktyczna działalność gospodarcza jest inna niż ta wynikająca z rejestru. Organ rentowy, odmawiając zwolnienia z opłacania składek wyłącznie na podstawie formalnego wpisu w REGON, bez zbadania rzeczywistej działalności przedsiębiorcy, narusza przepisy prawa materialnego i procesowego.Stan faktyczny
Spółka "A." sp. z o.o. złożyła wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacania składek na ubezpieczenia społeczne za luty 2021 r., powołując się na prowadzenie działalności oznaczonej kodem PKD 49.39.Z. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) odmówił przyznania pomocy, wskazując, że według rejestru REGON przeważającą działalnością spółki był kod PKD 49.31.Z, który nie uprawniał do ulgi. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, ZUS utrzymał w mocy swoją decyzję. Spółka wniosła skargę, zarzucając organowi nieuwzględnienie rzeczywistej działalności gospodarczej i przedstawionych dowodów.Rozstrzygnięcie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie uchylił zaskarżoną decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz poprzedzającą ją decyzję tego organu. Zasądził od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz skarżącej kwotę 480 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Jacek Boratyn /spr./, Sędzia WSA Grzegorz Panek, Sędzia WSA Jarosław Szaro, Protokolant ref. Sabina Długosz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 września 2021 r. sprawy ze skargi "A." spółka z o.o. z siedzibą w J. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2021 r., nr [...] w przedmiocie odmowy zwolnienia skarżącej z opłacania należności z tytułu składek należnych za luty 2021r. 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2021 r., nr [...], 2) zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz skarżącej "A." spółka z o.o. z siedzibą w J. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
A. sp. z o.o., z siedzibą w J. – zwana dalej skarżącą lub spółką, wnioskiem z 8 kwietnia 2021 r., zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) o zwolnienie jej z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek dla płatników w określonych branżach, za od luty 2021 r.
ZUS, decyzją z [...] kwietnia 2021 r., nr [...], odmówił skarżącej przyznania wnioskowanej przez nią pomocy.
W uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia, stwierdził, że zgodnie z § 10 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 26 lutego 2021 r. w sprawie wsparcia uczestników obrotu gospodarczego poszkodowanych wskutek pandemii COVID-19 (Dz. U. poz. 371 z późn. zm., zwanego dalej: rozporządzeniem) płatnika składek prowadzącego na dzień 30 listopada 2020 r., działalność oznaczoną według Polskiej Klasyfikacji Działalności (PKD) 2007, jako rodzaj przeważającej działalności, kodami: 49.32.Z, 49.39.Z, 52.23.Z, 55.10.Z, 55.20.Z, 55.30.Z, 56.10.A, 56.10.B, 56.21.Z, 56.29.Z, 56.30.Z, 59.11.Z, 59.12.Z, 59.13.Z, 59.14.Z, 59.20.Z, 74.20.Z, 77.21.Z, 79.11.A, 79.12.Z, 79.90.A, 79.90.C, 82.30.Z, 85.51.Z, 85.52.Z, 85.53.Z, 85.59.A, 85.59.B, 86.10.Z w zakresie działalności leczniczej polegającej na udzielaniu świadczeń w ramach lecznictwa uzdrowiskowego, o którym mowa w art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o lecznictwie uzdrowiskowym, uzdrowiskach i obszarach ochrony uzdrowiskowej oraz o gminach uzdrowiskowych lub realizowanej w trybie stacjonarnym rehabilitacji leczniczej, 86.90.A, 86.90.D, 90.01.Z, 90.02.Z, 90.04.Z, 91.02.Z, 93.11.Z, 93.13.Z, 93.19.Z, 93.21.Z, 93.29.A, 93.29.B, 93.29.Z, 96.01.Z, 96.04.Z, którego przychód z tej działalności w rozumieniu przepisów podatkowych uzyskany w jednym z dwóch miesięcy poprzedzających miesiąc złożenia wniosku był niższy co najmniej o 40% w stosunku do przychodu uzyskanego w miesiącu poprzednim lub w analogicznym miesiącu roku poprzedniego lub we wrześniu 2020 r., jeżeli był zgłoszony jako płatnik składek przed dniem 1 listopada 2020 r., zwalnia się z obowiązku opłacania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, ona Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych lub Fundusz Emerytur Pomostowych za okres od dnia 1 grudnia 2020 r. do 31 stycznia 2021 r., wykazanych w deklaracjach rozliczeniowych złożonych za ten okres.
W myśl zaś § 10 ust. 3 rozporządzenia, oceny spełnienia warunku, o którym mowa w ust. 1 i 2, w zakresie oznaczenia prowadzonej działalności według Polskiej Klasyfikacji Działalności (PKD) 2007 dokonuje się na podstawie danych zawartych w rejestrze REGON w brzmieniu na dzień 30 listopada 2020 r.
Mając na uwadze powyższe regulacje ZUS stwierdził, iż weryfikując wniosek skarżącej, z danymi będącymi w dyspozycji Urzędu Statystycznego w R., ustalił, że kodem przeważającej działalności skarżącej, na dzień 30 listopada 2020 r., był kod PKD 49.31.Z, a nie jak podano we wniosku kod PKD 49.39.Z, który nie uprawnia do uzyskania zwolnienia z opłacania składek.
Skarżąca, w związku z odmową przyznania jej zwolnienia, zwróciła się do ZUS o ponowne rozpatrzenie jej sprawy. W treści swojego wniosku podkreśliła, że stanowisko organu jest błędne, w kontekście faktycznych okoliczności prowadzonej przez nią działalności.
Skarżąca przyznała, że jako kod przeważającej działalności, na dzień 30 listopada 2020 r., wpisany miała kod PKD.49.31.Z, jednakże w rzeczywistości nie wykonywała przypisanej do niego działalności, a treść tego wpisu jest wynikiem błędu popełnionego przy rejestracji spółki. W tym zakresie dodała także, że w umowie spółki nie wskazano która z kategorii przewidzianych przez nią do prowadzenia działalności gospodarczej będzie miała przeważający charakter.
Od 2019 r. realizowała bowiem przewozy o charakterze użyteczności publicznej, na dowód czego przedłożyła umowę w tym przedmiocie, zawartą ze związkiem komunalnym. Dla tego rodzaju przewozów właściwy jest kod działalności PKD 49.39.Z.
Skarżąca podkreśliła, że przewozy dla których właściwy jest kod PKD 49.31.Z, na terenie miasta realizuje M. w J. sp. z o.o.
Do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżącą dołączyła wykazy linii o charakterze użyteczności publicznej, na których wykonuje przewozy, wraz z kopiami umów zawartych na ich wykonywanie. Dodatkowo przedłożyła kopię wniosku, jaki złożyła do Krajowego Rejestru Sądowego, o zmianę wpisu w zakresie przedmiotu prowadzonej przez nią działalności, mającej dla niej charakter działalności przeważającej.
W następstwie ponownego rozpatrzenia sprawy, na wniosek skarżącej, ZUS, decyzją z [...] maja 2021 r., utrzymał w mocy swoje poprzednie rozstrzygnięcie z [...] kwietnia 2021 r. W tym zakresie organ stwierdził, że wynikający z rejestru REGON kod przeważającej działalności skarżącej, nie uprawnia jej do uzyskania wnioskowanego przez nią zwolnienia.
Wnosząc skargę na decyzję ZUS z [...] maja 2021 r., spółka wystąpiła o jej uchylenie.
Zaskarżonej decyzji skarżąca zarzuciła:
1) naruszenie art. 31 zo ust. 10 i ust. 11 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz. U. poz. 1842, ze zm., zwanej dalej ustawą z 2 marca 2020 r.) poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności faktycznych sprawy, związanych z rzeczywiście wykonywaną przez nią działalnością,
2) art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 735, ze zm., zwanej dalej K.p.a.) poprzez nienależyte wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, nieuwzględnienie zasady nakazującej załatwienie sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli oraz zasady pogłębiania zaufania uczestnika postępowania do organu władzy publicznej, a to w związku z powtórną odmową przyznania spółce prawa do zwolnienia z opłacania składek za luty 2021 r.
W uzasadnieniu skargi spółka podkreśliła, że organ w ogóle nie odniósł się do przedstawionych przez nią, wraz z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy argumentów, dotyczących przedmiotu rzeczywiście prowadzonej działalności gospodarczej.
Skarżąca zaznaczyła, że powstała w sierpniu 2018 r., a działalność przewozową rozpoczęła od 1 września 2018 r., poprzez zakup zorganizowanej części przedsiębiorstwa P. J. sp. z o.o., obejmującej także licencje i zezwolenia przewozowe. Nigdy nie wykonywała przewozów o charakterze miejskim i podmiejskim.
Spółka ponownie zaznaczyła, że realizuje przewozy o charakterze użyteczności publicznej, do których otrzymuje dopłaty, a których to dopłat nie stosuje się w przypadku komunikacji miejskiej.
Dodała także, że wniosek o wpisanie prawidłowego kod prowadzonej działalności o charakterze przeważającym złożyła w styczniu 2021 r.
Do skargi spółka dołączyła kopie umów na świadczenie usług w zakresie publicznego transportu zbiorowego, zawartych ze związkiem komunalnym (ponadto wykazy linii, na których realizowała przewozy), a także województwem podkarpackim.
ZUS w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:
Zaskarżoną decyzję wydano na podstawie § 10 ust. 1 rozporządzenia, wydanego w oparciu o ustawowe upoważnienia, zawarte w art. 31 zy ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz. U. poz. 1842 z późn. zm., zwanej dalej ustawą z 2 marca 2020 r.). Przepisy te stanowią podstawę do zwolnienia z obowiązku opłacania szczegółowo wymienionych w nich składek, płatników prowadzących działalność w określonych branżach, którzy zanotowali spadek przychodów z prowadzonej przez nich przeważającej działalności o co najmniej o 40% w stosunku do przychodu uzyskanego w miesiącu poprzednim lub w analogicznym miesiącu roku poprzedniego, bądź też we wrześniu 2020 r.
Rodzaj prowadzonej przez danego płatnika działalności, mającej dla niego charakter działalności przeważającej, zgodnie z § 10 ust. 3 rozporządzenia, ustala się na podstawie danych zawartych w rejestrze REGON.
Wskazane powyżej przepisy rozporządzenia stanowią podstawę materialnoprawną przyznania zwolnienia, natomiast regulacji procesowych w tym zakresie szukać należy w przepisach ustawy z 2 marca 2020 r.
Te z kolei, w art. 31 zq ust. 8 ustawy z 2 marca 2020 r., w zakresie procedowania wniosku o zwolnienie ze składek, odsyłają do regulacji K.p.a., niemniej jednak jeżeli chodzi o przewidziane tymi przepisami sposoby rozstrzygnięcia wniosku płatnika, to stanowią one, że w przypadku jego pozytywnego załatwienia, Zakład Ubezpieczeń Społecznych informuje jednie płatnika składek o zwolnieniu go z obowiązku opłacania tych należności (art. 31 zq ust. 5 ustawy z 2 marca 2020 r.). Mamy więc w tym wypadku do czynienia z czynnością materialnotechniczną, na podstawie której strona uzyskuje odpowiednią kategorię uprawnień. Wydawanie rozstrzygnięcia w formie decyzji administracyjnej, zarezerwowane zostało jedynie do przypadków odmownego załatwienia wniosku (art. 31 zq ust. 7 ustawy z 2 marca 2020 r.). Wówczas wydanie tego rodzaju aktu administracyjnego jest bezwzględnie konieczne, ze wszelkimi tego konsekwencjami.
W niniejszej sprawie ZUS, ustosunkowując się do złożonego przez skarżącą wniosku o zwolnienie jej ze składek za luty 2021 r., decyzją z [...] kwietnia 2021 r., odmówił jej zwolnienia z obowiązku opłacenia należności składkowych. Następnie zaś, rozpatrując ponownie sprawę, w następstwie złożenia przez skarżącą wniosku w tym przedmiocie, zaskarżoną decyzją z [...] maja 2021 r. utrzymał w mocy swoje pierwotne rozstrzygnięcie.
W niniejszej sprawie ZUS oceniając zasadność wniosku skarżącej stwierdził, że z uwagi na niewpisanie w rejestrze REGON, jako przeważającego rodzaju jej działalności (poprzez podanie jej kodu PKD), działalności uprawniającej do wystąpienia o zwolnienie, jej wniosek nie może zostać załatwiony pozytywnie. W przypadku skarżącej jako kod jej przeważającej działalności wpisano bowiem kod PKD 49.31.Z, a nie PKD 49.39.Z., który to numer podała ona w swoim wniosku.
Dokonując oceny legalności zaskarżonej decyzji na wstępie należy zaznaczyć, że w stanie faktycznym sprawy bezspornym jest, że w rejestrze REGON, jako kod prowadzonej przez skarżącą, przeważającej działalności gospodarczej, na dzień 30 listopada 2020 r., wpisany był kod 49.31.Z., który nie uprawnia do zwolnienia. Skarżąca nie kwestionuje tego faktu, lecz zaznacza, że tego rodzaju dane nie odpowiadały rzeczywistości. Poza tym twierdzi, że wpis w rejestrze REGON nie daje podstaw do ustalenia rzeczywistej działalności, wykonywanej przez przedsiębiorcę, jako działalności przeważającej.
Odnosząc się do przeciwstawnych stanowisk stron w omawianym zakresie stwierdzić należy, że z brzmienia § 10 ust. 1 rozporządzenia wynika, że ustawodawca zdecydował się przyznać wsparcie finansowe w opłacaniu składek przedsiębiorcom prowadzącym działalność gospodarczą wybranych rodzajów (branż). Treść tego przepisu wskazuje, że omawiana ulga przysługuje przedsiębiorcom - płatnikom składek, rzeczywiście prowadzącym określone w nim rodzaje działalności. Jest w nim bowiem mowa o "płatniku składek prowadzącym działalność", "jako przeważający rodzaj działalności". Sprecyzowanie rodzajów tych działalności, które uprawniają do zwolnienia, nastąpiło natomiast poprzez wskazanie określonych kodów PKD. Dokonano tego jednak w sposób abstrakcyjny, w oderwaniu od cech konkretnego płatnika, domagającego się zwolnienia.
W § 10 ust. 3 rozporządzenia prawodawca zdecydował się na wprowadzenie środka dowodowego o charakterze formalnym, za pomocą którego ma (miało) nastąpić ustalenie przez organ rozpatrujący sprawę, rzeczywistego zakresu prowadzonej działalności ("oceny spełnienia warunku dokonuje się na podstawie") przez podmiot domagający się zwolnienia. Środek ten ma charakter domniemania prawnego zakładającego, że wpis w rejestrze podmiotów REGON odpowiada stanowi rzeczywistemu. Przedmiotowe domniemanie nie ma jednak charakteru niewzruszalnego (niepodważalnego). Jego treść, jak również odwołanie się do przepisów K.p.a., według której prowadzone jest postępowanie w sprawie oznacza, że należy ono do kategorii domniemań wzruszalnych.
Postępowanie w sprawie ulgi, prowadzone jest na zasadach określonych w przepisach K.p.a (zob. art. 31zq ust. 7 i ust. 8 ustawy z 2 marca 2020 r.), a zgodnie z art. 76 § 3 K.p.a. dopuszczalne jest przeprowadzenie dowodu przeciwko dokumentowi urzędowemu.
Dane pozyskiwane przez ZUS, w trybie określonym w art. § 10 ust. 3 rozporządzenia, mają charakter urzędowy, w rozumieniu art. 76 § 1 K.p.a. (zob. art. 43 ustawy z dnia 29 czerwca 1995 r. o statystyce publicznej - t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 443 z późn. zm., zwanej dalej: ustawą o statystyce publicznej) i są dla Zakładu wiążące, ale przepisy ustawy z 2 marca 2020 r. nie wyłączyły stosowania w tym postępowaniu normy zawartej w art. 76 § 3 K.p.a.
Oznacza to, że przedsiębiorca prowadzący rzeczywistą działalność gospodarczą, odpowiadającą treści kodów PKD wymienionych w § 10 ust. 1 i ust. 2 rozporządzenia, jako przeważającą (ten warunek ulgi ma charakter materialnoprawny i nie podlega modyfikacji), może przeprowadzić dowód przeciwko treści dokumentu urzędowego, a więc odnośnie środka dowodowego określonego w § 10 ust. 3 rozporządzenia, tj. danych pozyskanych przez Zakład z rejestru podmiotów REGON i podważyć w niebudzący wątpliwości sposób aktualność wpisu w rejestrze podmiotów REGON odnośnie stanu faktycznego, w jakim się znajduje. Obalenie domniemania podlegać będzie zaś na wykazaniu, że rzeczywisty stan faktyczny jest inny, niż ten wynikający z danych pozyskanych przez Zakład z rejestru podmiotów REGON.
Ocena czy działalność gospodarcza określonego rodzaju jest rzeczywiście wykonywana i w jakich rozmiarach, należy do sfery ustaleń faktycznych. Nie zależy ona bezwzględnie od wpisu do rejestru, choć wpis taki potraktowany został przez ustawodawcę jako domniemanie mające na celu uproszczenie postępowania w przedmiocie ulgi (sens domniemania polega na istnieniu dużego stopnia prawdopodobieństwa, że w razie stwierdzenia faktu wskazanego w przesłance domniemania prawdziwy jest fakt określony we wniosku domniemania). Inicjatywa dowodowa w tej kwestii należy jednak do strony inicjującej postępowanie administracyjne. W tym celu powinna ona wskazać okoliczności potwierdzające swoje twierdzenia w tym zakresie, a także, na wezwanie organu, przedstawić odpowiednie dowody.
Dokonując wykładni powyższych przepisów ZUS powinien uwzględnić zasady wspólne dla systemu prawnego w Rzeczypospolitej Polskiej, jakie wiążą się z wartością demokratycznego państwa prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej). Ten sam wymóg powinien przyświecać ustawodawcy podczas konstruowania regulacji normatywnych. Pomoc, o jakiej mowa, na gruncie niniejszej sprawy, powinna być kierowana do podmiotów, które rzeczywiście prowadziły określony w § 10 ust. 1 i ust. 2 rozporządzenia rodzaj działalności gospodarczej (co też w treści tego przepisu uczyniono), a nie [tylko] do tych, które legitymują się określonym rodzajem wpisu, wyłącznie o formalnym charakterze (o znaczeniu dla statystyki publicznej), niezależnie od tego, czy działalność taką faktycznie prowadziły.
Rejestr podmiotów REGON prowadzony jest dla potrzeb statystyki publicznej, której celem jest zapewnienie rzetelnego, obiektywnego i systematycznego informowania społeczeństwa, organów państwa i administracji publicznej oraz podmiotów gospodarki narodowej o sytuacji ekonomicznej, demograficznej, społecznej oraz środowiska naturalnego – por. art. 3 ustawy o statystyce publicznej. Podanie do rejestru danych niezgodnych z rzeczywistością, albo ich niezaktualizowanie, nie pociąga za sobą zakazu prowadzenia działalności innej niż ta objęta kodami PKD wpisanymi w rejestrze podmiotów REGON. Rejestr ma charakter formalny i bazuje na oświadczeniach wiedzy podmiotów zobowiązanych do przekazywania danych, które nie podlegają merytorycznej weryfikacji. Nie tworzy on więc stanu prawnego, także w obszarze działalności gospodarczej. Jak natomiast wyjaśnił Sąd Najwyższy, m. in. w wyrokach z 7 stycznia 2013 r., sygn. II UK 142/12 i 23 listopada 2016 r., sygn. II UK 402/15, oświadczenia wiedzy mają charakter faktów, dlatego mogą być kwestionowane, ponieważ stan nimi stwierdzony jako fakt podlega ocenie w kategoriach prawdy lub fałszu.
Niezależnie od powyższego zwrócić też należy uwagę na fakt, że ani ustawa o statystyce publicznej, ani przepisy rozporządzenia, nie zawierają definicji wyrażenia "przeważająca działalność gospodarcza". Wyjaśnia je dopiero rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 listopada 2015 r. w sprawie sposobu i metodologii prowadzenia i aktualizacji krajowego rejestru urzędowego podmiotów gospodarki narodowej, wzorów wniosków, ankiet i zaświadczeń (Dz. U. poz. 2009 z późn. zm.), (por. § 9). Nawiązano w nim do poziomu przychodów z poszczególnych rodzajów działalności danej jednostki statystycznej - do procentowego udziału poszczególnych rodzajów działalności w ogólnej wartości przychodów ze sprzedaży lub, jeżeli nie jest możliwe zastosowanie tego miernika, na podstawie udziału pracujących, wykonujących poszczególne rodzaje działalności, w ogólnej liczbie pracujących. O rodzaju przeważającej działalności gospodarczej nie może zatem świadczyć więc sam wpis do rejestru podmiotów REGON, ponieważ przepisy regulujące funkcjonowanie tej ewidencji określają warunki, które należy wziąć pod uwagę przy ocenie, kiedy i jaka działalność może być uznana za przeważającą. Decyduje jednak o tym podmiot składający oświadczenie wiedzy, w oparciu o wytyczne określone w ww. rozporządzeniu. Dlatego dokonując wykładni między innymi § 10 ust. 1 rozporządzenia nie można pomiąć ww. znaczenia pojęcia przeważającej działalności.
W świetle powyższego uznać więc należy, że pomoc, o jakiej mowa w § 10 ust. 1 rozporządzenia, nie powinna trafiać do podmiotów, które nie prowadzą działalności określonych w tych przepisach jako działalności przeważającej. Nie można jej także przyznawać z pominięciem podmiotów, które pomimo braku zgłoszenia organowi statystyki publicznej jako przeważającego rodzaju działalności tej wymienionej w § 10 ust. 1 rozporządzenia, rzeczywiście taki rodzaj działalności w analizowanym czasie prowadziły. Takie formalne ograniczenie wynikające z wpisu w rejestrze podmiotów REGON nie spełniłoby bowiem konstytucyjnego wymogu proporcjonalności odnośnie celu, jaki zamierzano osiągnąć omawianą regulacją ulgową. Poprzestanie na formalnej treści wpisu w rejestrze podmiotów REGON mogłoby nie pozwolić przyznać pomocy tym, do których została ona skierowana.
Nie można również przy wykładni przepisów ustawy z 2 marca 2020 r. oraz wydanego na podstawie zawartej w niej delegacji rozporządzenia tracić z pola widzenia także tego, że ustawa ta, w tym kolejne jej nowelizacje, miała (ma) na celu m.in. zwalczanie skutków, w tym społeczno-gospodarczych, COVID-19, np. poprzez udzielanie różnego rodzaju wsparcia materialnego wielu podmiotom, w tym przedsiębiorcom. Wprowadzane przez ustawodawcę ograniczenia w prowadzeniu działalności gospodarczej, bez względu na formę w jakiej to następowało, także w związku z przeciwdziałaniem COVID-19, powinny wiązać się z rozwiązaniami mającymi udzielać wymiernego i realnego wsparcia tym, którzy określonymi ograniczeniami są/byli bezpośrednio obejmowani, a przez to doznali faktycznego, a nie tylko formalnego, ograniczenia konstytucyjnego prawa swobody prowadzenia działalności gospodarczej (art. 22 Konstytucji RP) i możliwości zarobkowania.
Określenie formy wsparcia należy do ustawodawcy, a udzielenie ulgi w realizacji fiskalnych obowiązków publicznoprawnych jest jedną z nich. Takie wsparcie przedsiębiorców stanowi realizację zasady sprawiedliwości społecznej, a poza tym wymiar składek na ubezpieczenia społeczne nie był w listopadzie 2020 r., a także listopadzie 2019 r., bezwzględnie uzależniony od rodzaju prowadzonej działalności, określanej według kodów PKD (art. 18 i n. ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 423 z późn. zm.). Podobnie większość ograniczeń prowadzenia działalności gospodarczej wprowadzanych kolejnymi rozporządzeniami nie była wprost określana odwołaniem się do kodów PKD (z nielicznymi wyjątkami), lecz miały zasadniczo charakter opisowy (por. np. § 6 i § 26 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 9 października 2020 r. w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii, w brzmieniu obowiązującym 1 listopada 2020 r., Dz. U. poz. 1758 ze zm.). Dlatego też rozwiązania prawnego określonego w § 10 ust. 3 rozporządzenia nie można traktować jako wyłącznego środka dowodowego służącego wykazaniu rodzaju prowadzonej działalności, a wnioskujący podmiot gospodarczy może te okoliczności wykazać także innymi środkami dowodowymi i podważyć formalne i statystyczne znaczenie wpisu w rejestrze podmiotów REGON.
Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy stwierdzić należy, że w jej ramach ZUS stwierdził, kierując wyłącznie się domniemaniem z § 10 ust. 3 rozporządzenia, że skarżąca nie prowadziła, jako przeważającej, tego rodzaju działalności, która uprawniałby ją do uzyskania zwolnienia ze składek, pomimo przeciwnych twierdzeń spółki, która dodatkowo wskazała na konkretne okoliczności (przedłożone dokumenty, dotyczące rodzaju realizowanych przewozów), mające potwierdzać jej twierdzenia. Tak więc, w istocie ZUS uchylił się od ustalenia przedmiotu rzeczywistej działalności skarżącej, do czego, w świetle wyżej przedstawionych rozważań, był zobligowany.
ZUS ograniczył się bowiem do zbadania rodzaju przeważającej działalności skarżącej, ujawnionej w rejestrze REGON, pomimo tego, że przepis § 10 ust. 1 rozporządzenia, jak to wyżej stwierdzono, odwołuje się do faktycznie prowadzonej działalności, a skarżąca podnosiła tego rodzaju okoliczności w trakcie postępowania (występując z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy), wskazując na konieczność poczynienia ustaleń, wykraczających poza stricte formalny (odnotowany w rejestrach) aspekt jej aktywności gospodarczej.
Opisane wyże uchybienia, którymi dotknięte zostało przeprowadzone w sprawie postępowanie, przesądzają o tym, że zaskarżona decyzja, podobnie jak utrzymana nią w mocy decyzja z [...] kwietnia 2021 r., dotknięte są istotnymi wadami (naruszenie przepisów prawa materialnego, przejawiające się w nieprawidłowym ustaleniu warunków zwolnienia, a także przepisów postępowania, pociągające za sobą wadliwe ustalenie stanu faktycznego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy). Z tego więc względu oba rozstrzygnięcia winny być wyeliminowane z obrotu prawnego, zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm., zwanej dalej: P.p.s.a.).
W ponownie przeprowadzonym postępowaniu ZUS winien przede wszystkim ustalić jaki był rzeczywisty przedmiot prowadzonej przez skarżącą działalności gospodarczej, noszącej cechy jej działalności przeważającej. W tym celu przeprowadzi więc pełne postępowanie wyjaśniające, czyniąc niezbędne ustalenia w tym zakresie, na podstawie dostępnych i możliwych do przeprowadzenia dowodów.
W ramach wskazanych wyżej czynności organ powinien odnieść się przede wszystkim do okoliczności faktycznych, związanych z realizowanymi przez skarżącą przedsięwzięciami gospodarczymi - przewozami. W tym zakresie winien również wziąć pod uwagę przedłożone przez nią dowody, dokonując ich oceny, a w szczególności odnosząc się w sposób rzetelny i rzeczowy do wynikających z nich okoliczności.
Dopiero zaś stwierdzając ewentualnie, w oparciu o te czynności, prowadzenie przez spółkę działalności uprawniającej do zwolnienia, odpowiadającej opisanym w sposób abstrakcyjny, poprzez odwołanie do odpowiedniego kodu PKD, jej cechom, zbada skalę spadku przychodów skarżącej, pod kątem tego czy jej wskaźnik uprawnia do uzyskania wnioskowanej ulgi.
Stanowisko organu wyrażone w ponownie wydanej decyzji winno być przy tym w sposób jasny i rzeczowy uzasadnione. Oprócz składników wskazanych w art. 107 K.p.a. winno także zawierać ustosunkowanie się do podnoszonych przez skarżącą argumentów na poparcie jej twierdzeń, ze wskazaniem przyczyn, jakie legły u podstaw wypracowanego i przyjętego przez ZUS stanowiska w tym zakresie.
Mając więc na uwadze powyższe Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c w zw. z art. 135 P.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję, a także poprzedzającą ją decyzję ZUS z [...] kwietnia 2021 r.
Na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 P.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia z dnia z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 265) Sąd zasądził od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz skarżącej kwotę 480 zł, tytułem zwrotu kosztów postępowania, obejmującą zwrot kosztów zastępstwa procesowego przez radcę prawnego, w wysokości 480 zł.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 22.07.2026. · Źródło