I SA/Rz 563/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Małgorzata Niedobylska Sędziowie WSA Tomasz Smoleń WSA Kazimierz Włoch / spr./ Protokolant sekr. sąd. Eliza Kaplita-Wójcik po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 9 października 2014r. sprawy ze skargi M. C. na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] maja 2014r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia I raty łącznego zobowiązania pieniężnego za 2013 rok 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy z dnia [...] lutego 2014r. nr [...], 2) określa, że decyzje wymienione w pkt. 1) nie podlegają wykonaniu do chwili uprawomocnienia się wyroku, 3) zasądza od Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie na rzecz adwokata A. S. kwotę 295,20 złotych (słownie: dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100 ), w tym podatek od towarów i usług 55,20 złotych (słownie: pięćdziesiąt pięć 20/100) tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] maja 2014r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji - Wójta Gminy z dnia [...] lutego 2014r. nr [...] o odmowie umorzenia podatniczce M. C. zaległości podatkowej z tytułu I raty łącznego zobowiązania pieniężnego za 2013r. Postępowanie w sprawie, wszczęte zostało na skutek wniosku M. C. dnia 7 maja 2013r. skierowanego do Wójta Gminy z prośbą o umorzenie zaległości w przedmiotowym podatku, w treści którego wnioskodawczyni podała, iż z uwagi na zły stan zdrowia oraz konieczność naprawienia szkód jakie poniosła w 2010r. na skutek powodzi, która zniszczyła jej dom, do chwili obecnej nie posiada środków na zapłatę przedmiotowego podatku. Decyzją z dnia [...] czerwca 2013r. nr [...] Wójt Gminy odmówił podatniczce umorzenia podatku. Decyzja ta została uchylona decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] grudnia 2013r. Po ponownym rozpatrzeniu wniosku, Wójt Gminy opisana na wstępie decyzją odmówił podatniczce wnioskowanego umorzenia stwierdzając, że strona po raz kolejny powołuje się na te same okoliczności mające świadczyć o złej kondycji finansowej związanej z powodzią w 2010r., które to straty zostały w pełni zrekompensowane w formie otrzymanego odszkodowania oraz wcześniejszych umorzeń. Organ podkreślił, że rodzina skarżącej nie korzysta z pomocy MOPS, gdyż dochód na osobę w rodzinie przekracza minimum ustawowe oraz dodał, że na terenie gminy znajduje się wiele rodzin w porównywalnej bądź trudniejszej sytuacji materialnej, które jednak nie wykorzystują tego faktu dla unikania zobowiązań podatkowych. Wyszczególniając kwoty umorzonych uprzednio zobowiązań podatkowych, podkreślił że nadzwyczajny charakter instytucji umorzenia zaległości podatkowej sprzeciwia się powszechnemu stosowaniu tej instytucji do unikania wszelkiego opodatkowania, gdyż jest to sprzeczne z zasadą sprawiedliwości społecznej. Skoro zatem skarżąca nie powołuje się na inne okoliczności nadzwyczajne, nie istnieją podstawy do uwzględnienia jej wniosku. Utrzymując w mocy powyższą decyzję, Samorządowe Kolegium Odwoławcze uznało, iż organ I instancji w sposób należyty ustalił stan majątkowy podatniczki i jej rodziny stwierdzając, że uzyskuje ona wraz z mężem dochody z emerytury, współzamieszkująca córka otrzymuje alimenty na dzieci , zaś posiadane gospodarstwo rolne może zapewnić rodzinie dodatkowe utrzymanie. Ponadto, poniesione na skutek powodzi w 2010r. szkody zostały zrekompensowane przez otrzymane zasiłki i ulgi podatkowe, a od tego czasu nie zaistniały nowe okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku. W uzasadnieniu podkreślono też, że w razie pogarszającego się stanu majątkowego bądź zdrowotnego podatniczka może ponownie ubiegać się o umorzenie ciążącej na niej zaległości bądź tez zwrócić się o pomoc do Ośrodka Pomocy Społecznej. W skardze za powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, skarżąca, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji, podniosła iż jest osobą chorą, posiadającą trudności w poruszaniu się, nie ma prawa do emerytury natomiast posiada zobowiązania kredytowe, zamieszkuje wraz z mężem, córką i dwoma wnuczkami. Do skargi załączyła pismo Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w I. z dnia 16 kwietnia 2013r. informujące skarżącą i jej męża, że przyznane im środki na odbudowę domu w kwocie 41 896 zł. nie zostały jeszcze przez Wojewodę przekazane w związku z czym nie mogą być wypłacone poszkodowanym. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze nosząc o jej oddalenie, podtrzymało dotychczasowe stanowisko w sprawie. Ustanowiony w ramach prawa pomocy pełnomocnik skarżącej zarzucił organom podatkowym nieprawidłowe zgromadzenie materiału dowodowego w sprawie oraz wyciągnięcie nielogicznych i niepoprawnych wniosków, nie znajdujących uzasadnienia w zgromadzonym materiale dowodowym, a także dokonanie oceny tego materiału w sposób nie mieszczący się w ustawowych granicach uznania administracyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), dalej - p.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznając skargę, sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, na dzień wydania zaskarżonej decyzji. W zakresie kontroli mieści się ocena, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi uchylenie rozstrzygnięcia. Zakres ten ma szczególną doniosłość prawną w przypadku kontroli decyzji wydawanych w ramach tzw. uznania administracyjnego. Samo uznanie administracyjne, będące szczególną formą upoważnienia organów administracji publicznej do swobodnego dokonania wyboru spośród dwóch lub więcej dopuszczalnych przez ustawę, a równowartościowanych prawnie rozwiązań, nie podlega bowiem kontroli sądu. Kontroli tej, podlegać może jedynie prawidłowość przeprowadzonego przez organ postępowania oraz ewentualne przekroczenie przez organ granic swobodnej oceny dowodów, a także ewentualne wykroczenie poza zakres uznania administracyjnego. Decyzja o umorzeniu (bądź odmowie umorzenia) zaległości podatkowej wraz z odsetkami, wydana na podstawie art. 67a § 1 pkt 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. z 2012r., poz. 749 ze zm.) - zwanej dalej Op. - ma właśnie charakter uznaniowy, co oznacza, że do organu administracji państwowej należy wybór jednego z możliwych sposobów rozstrzygnięcia sprawy. Jeżeli więc organ administracyjny stwierdzi, iż w sprawie nie zachodzą przesłanki, o których mowa w art. 67 a § 1 Op. tj. ważny interes podatnika lub interes publiczny, przepis ten w ogóle nie może mieć zastosowania. Dopiero wystąpienie takich przesłanek nakazuje rozważenie czy w ogóle, a jeżeli tak, to w jakiej części, zaległość (odsetki) może być umorzona. Sądowa kontrola decyzji wydawanych w trybie art. 67a § 1 pkt. 3 Op sprowadza się do badania czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem. Jeśli decyzja została wydana z takim naruszeniem przepisów o postępowaniu, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, podlega ona uchyleniu na podstawie art.145 §1 pkt.1 lit.c p.p.s.a. O tego rodzaju naruszeniach prawa można by mówić, gdyby organ dokonując oceny sprawy pominął istotne dla niej dokumenty lub okoliczności faktyczne, dokonał oceny dowodów wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego, a także gdy pozostawił poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę, czy też pominął istotny dla rozstrzygnięcia materiał dowodowy. Kontrola legalności decyzji wydanych w ramach uznania administracyjnego, sprowadza się do badania czy w procesie dochodzenia do tej decyzji organ podatkowy uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych, mających wskazywać na ważny interes podatnika lub ważny interes społeczny uzasadniający umorzenie zaległości podatkowej lub odsetek oraz czy w ramach swego uznania nie naruszył on zasady swobodnej oceny dowodów (por. wyrok NSA z dnia 13 maja 2000r. III SA 3416/99 system informacji prawnej Lex 13/2006). Należy podkreślić, że negatywne rozstrzygniecie wniosku powinno być szczególnie przekonywująco i jasno uzasadnione, zarówno jeśli chodzi o rzetelne ustalenie faktów, jak i w odniesieniu do wykładni mających zastosowanie przepisów prawa, tak aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności sprawy zostały głęboko rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją. Zdaniem Sądu, dokonana przez organy podatkowe ocena w sprawie nieistnienia przesłanek do zastosowania uznania administracyjnego, nie była dokonana po wszechstronnym i wnikliwym rozważeniu całokształtu materiału dowodowego (art. 187 § 1 Op.) poprzedzonym dokładnym wyjaśnieniem okoliczności faktycznych. W pierwszej kolejności należy zauważyć, iż przeprowadzone w sprawie postępowanie dowodowe nie było kompletne, czym naruszony został przepis art. art.122 Op. Organ skupił się na wyszczególnianiu przyznanych skarżącej w poprzednich latach ulg w postaci umorzenia zaległości podatkowych oraz potencjalnych możliwości uzyskania dochodów z posiadanego gospodarstwa, niedokładnie określając faktyczny status majątkowy skarżącej i jej rodziny. Decyzje wydane w sprawie zawierają ponadto sprzeczne ustalenia co do możliwości skorzystania przez rodzinę skarżącej z pomocy MOPS z uwagi na kryterium dochodowe. W postępowaniach organów obu instancji nie poczyniono również żadnych ustaleń dotyczących stanu zdrowia skarżącej i jej domowników - choć pisma kierowane do organu wyraźnie sugerują, iż skarżąca, jej mąż i córka pozostają w leczeniu specjalistycznym, a konieczność zaspakajania innych zobowiązań finansowych uniemożliwia czy też utrudnia konieczne leczenie. Okoliczność ta, mogąca stanowić o istnieniu przesłanki ważnego interesu podatnika, została przez organy zupełnie pominięta. Dodatkowo, z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wynika, że skarżąca w roku 2010 na skutek powodzi utraciła dom, którego rzekomą wartość odtworzeniową odzyskała od Skarbu Państwa, w formie przyznanego jej zasiłku celowego, z czego organy wywiodły wniosek, że negatywne skutki powodzi zostały w sposób trwały usunięte, wobec czego fakt poniesienia szkód na skutek powodzi nie może być w dalszym ciągu brany pod uwagę, jako nadzwyczajna okoliczność uzasadniająca umorzenie zaległości podatkowej za kolejne lata podatkowe. Pogląd ten, jakkolwiek ogólnie nie pozbawiony racji, w okolicznościach przedmiotowej sprawy, trudno podzielić. Kierując się zasadami doświadczenia życiowego, trudno bowiem oczekiwać aby na przestrzeni lat 2010- 2014, przy uwzględnieniu obowiązujących w tym czasie cen, za kwotę przyznanego skarżącej zasiłku celowego tj. 41 896 zł. możliwe było wybudowanie i urządzenie, na minimalnym choćby standardzie, domu przystosowanego do potrzeb pięciu osób. W powyższym przekonaniu utwierdza też fakt, że na skarżącą, decyzją właściwego Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego, nałożony został obowiązek rozbiórki uszkodzonego na skutek powodzi domu, przy czym koszty tej rozbiórki ocenione na kwotę 9 248,32 zł. tj. stanowiącą niemal ¼ przyznanej skarżącej pomocy na odbudowę domu, nie zostały w tym rozliczeniu uwzględnione. Dodatkowo, przeciwko wnioskom wysuniętym przez organy podatkowe przemawia fakt, iż na dzień 16 kwietnia 2013r. - czyli po upływie terminu płatności I raty podatku za 2013r. - przyznana skarżącym pomoc na odbudowę domu nie została im jeszcze wypłacona (pismo Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w I. z dnia 16 kwietnia 2013r.). Zupełnie nieuprawniony jest zatem wniosek organów podatkowych, że szkody poniesione przez rodzinę skarżącej na skutek powodzi w 2010r. zostały w całości pokryte przez Skarb Państwa, a fakt poniesienia przedmiotowych szkód nie może w dalszym ciągu stanowić okoliczności nadzwyczajnej świadczącej o istnieniu ważnego interesu podatnika w rozumieniu przepisu art. 67a § 1 pkt 3 Op. W przeprowadzonym postępowaniu podatkowym zaniechano również ustaleń w zakresie zobowiązań kredytowych, na które powoływała się skarżąca. Pomimo, iż w orzecznictwie i doktrynie przyjęło się przyjmować, iż zobowiązania cywilno- prawne podatników nie mogą być realizowane kosztem obowiązku podatkowego, a fakt ich zaciągnięcia nie wpływa na ocenę zdolności płatniczych podatnika, to jednak nie jest właściwym przyjmowanie a’priori, że w każdej sytuacji, niezależnie od celu na jaki zaciągnięto zobowiązanie, ma ono mniejszą wagę aniżeli powszechny obowiązek podatkowy. Nie zawsze bowiem interes fiskalny Państwa przeważa nad interesem prywatnym. Nie można wymagać od podatnika realizowania obowiązku podatkowego kosztem życia, zdrowia czy też zaspokojenia podstawowych potrzeb egzystencjalnych. Zapobieżeniu takiej sytuacji służy właśnie instytucja umorzenia zaległości podatkowej, w ramach której organ winien skonfrontować wagę interesu publicznego z ważnym interesem strony. Należy również zwrócić uwagę na fakt, że ochrona interesu publicznego to nie tylko dbałość o priorytetowe regulowanie należności na rzecz Skarbu Państwa lecz również minimalizowanie wydatków z budżetu państwa, pojawiających się w następstwie konieczności uregulowania przez zobowiązanego należności podatkowych. Interes publiczny to także zapobieganie sytuacji, w której zapłata zaległości podatkowej spowoduje konieczność sięgania przez podatnika do środków pomocy państwa, gdyż nie będzie on w stanie zaspokajać swoich potrzeb materialnych. Jak wielokrotnie wskazywano, organ podatkowy przy rozpoznawaniu wniosku o umorzenie zaległości winien w sposób wyczerpujący ustalić faktyczną sytuację majątkowa i rodzinną podatnika, a następnie w sposób konsekwentny i logiczny, biorąc pod uwagę wszelkie okoliczności sprawy, dokonać jej oceny pod kątem spełnienia, właściwie rozumianych ustawowych przesłanek umorzenia należności. Dopiero po tak poczynionych ustaleniach, organ podatkowy władny jest stosować uznanie administracyjne. W postępowaniu przeprowadzonym w przedmiotowej sprawie pominięto okoliczności mogące świadczyć o istnieniu ustawowych przesłanek umorzenia zaległości podatkowej. Postępowanie prowadzące do wydania zaskarżonej decyzji przeprowadzone zostało z naruszeniem art. 191 i art. 122 Op, które w ocenie Sądu przesądziło o wyniku sprawy. Wobec tego na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit c p.p.s.a. i art. 135 p.p.s.a zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji podlega uchyleniu. Sąd orzekł też po myśli art. 152 p.p.s.a.