I SA/Rz 573/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Grzegorz Panek po rozpoznaniu w dniu 23 lutego 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu J. K. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 27 stycznia 2017 r. o sygn. akt I SA/Rz 573/16 o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skarg J. K. na decyzje Dyrektora Izby skarbowej . z dnia [...] maja 2016 r. o numerach: - [...] w przedmiocie określenia skarżącej zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za styczeń 2012 r., - [...] w przedmiocie określenia skarżącej zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za maj 2012 r. - postanawia - utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. J. K. (dalej: skarżąca) wystąpiła z wnioskiem o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym, poprzez zwolnienie go od kosztów. W oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym podała, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem. Łączny dochód małżonków ze stosunków pracy wynosi 8.800 zł miesięcznie. Wynagrodzenie skarżącej za pracę wynosi 1.400 zł miesięcznie a jej męża 7.400 zł miesięcznie. Jeżeli chodzi o zgromadzony przez skarżącą i jej małżonka majątek, to w oświadczeniu wymieniła następujące jego składniki: samochód osobowy Volvo C 30, rok prod. 2007, o wartości ok. 19 000 zł, samochód dostawczy marki Renault Master, rok prod. 2012, o wartości ok 40 000 zł, samochód osobowy marki Mercedes, rok prod. 2009, o wartości ok. 100 000 zł, mieszkanie o pow. 68 m2, o wartości 300 000 zł, nieruchomość rolną o pow. 5,8 ha, o wartości ok. 60 000 zł. Uzasadniając swój wniosek skarżąca podkreśliła, że zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej. Dodała też, że zawarła z mężem umowę o rozdzielności majątkowej. Postanowieniem z dnia 27 stycznia 2017 r. o sygn. akt I SA/Rz 573/16 referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu postanowienia referendarz podkreślił, że skarżąca, domagająca się zwolnienia od kosztów sądowych na etapie postępowania kasacyjnego, została wezwana do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej w kwocie 1.437 zł, która w jego ocenie znajduje pełne i wielokrotne pokrycie w dochodach, uzyskiwanych w jej gospodarstwie domowym, a także majątku, obejmującym nieruchomości i ruchomości o znacznej wartości. W ocenie referendarza zestawienie wspomnianych wyżej wartości, kwoty wpisu od skargi (będącego jedyną wymagalna pozycją wśród kosztów sądowych) z wysokością dochodu (8.800 zł) i wartością majątku jednoznacznie prowadzi do wniosku, że skarżąca jest w stanie ponieść wszystkie koszty sądowe w sprawie bez zagrożenia podstaw własnej egzystencji. Odnosząc się do twierdzeń skarżącej, odnośnie zawarcia umowy o rozdzielności majątkowej, referendarz podkreślił, że okoliczność ta pozostaje bez znaczenia, w kontekście rozpoznania wniosku o prawo pomocy. Rodzaj ustroju majątkowego między małżonkami ma bowiem skutek jedynie w relacjach z osobami trzecimi, a nie w stosunkach wewnętrznych między małżonkami. Jak wynika bowiem z art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2015 r., poz. 2082, ze zm.) małżonkowie mają równe prawa i obowiązki w małżeństwie. Są obowiązani do wspólnego pożycia, do wzajemnej pomocy i wierności oraz do współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli. Referendarz zwrócił uwagę, że rozpoznając wnioski o przyznanie prawa pomocy bada się sytuację materialną wnioskodawcy, z uwzględnieniem położenia całego gospodarstwa domowego, w którym on pozostaje. Wskazuje na to wyraźnie wzór urzędowego formularza PPF, ustalony rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 19 sierpnia 2015 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz.U. z 2015 r., poz.1257, ze zm.), wydanym na podstawie delegacji zawartej w art. 256 p.p.s.a. Referendarz podkreślił, że z tego więc względu należy wziąć pod uwagę zarówno dochody i majątek samego wnioskodawcy, jak również osób, z którymi on wspólnie gospodaruje, gdyż tylko wówczas możliwe będzie bowiem precyzyjne określenie jego rzeczywistych zdolności płatniczych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) - dalej jako: "p.p.s.a.", m.in. od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy strona albo adwokat, radca prawny, doradca podatkowy lub rzecznik patentowy mogą wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia zarządzenia lub postanowienia. W takiej sytuacji, tj. rozpatrując sprzeciw od takiego postanowienia, sąd - jak stanowi art. 260 § 1 p.p.s.a. - wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Zgodnie z § 2 tego przepisu, wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność, a sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). Wobec powyższego, art. 260 § 2 p.p.s.a. stanowi wyjątek od zasady określonej w art. 167a § 2-3 p.p.s.a., że sąd rozpoznający sprzeciw działa jako sąd pierwszej instancji. W myśl przepisu art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym, przy czym prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2 tego przepisu), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.), zaś częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (art. 245 §4 p.p.s.a.). Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postepowania, a w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postepowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Intencją wprowadzenia przepisów dotyczących prawa pomocy było stworzenie możliwości dochodzenia swoich praw przed sądem osobom, które znajdując się w trudnej sytuacji finansowej nie mogą uiścić kosztów sądowych. Należy podkreślić, że instytucja prawa pomocy na którą to składa się także zwolnienie strony od kosztów sądowych jest wyjątkiem od zasady wynikającej z postanowień art. 199 p.p.s.a., gdzie mowa o tym, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Wyjątkowy charakter przepisów regulujących przesłanki przyznawania prawa pomocy oznacza, że nie można ich interpretować według zasad wykładni rozszerzającej. Zwolnienie strony od kosztów sądowych jest bowiem przerzuceniem ciężaru ich ponoszenia na Skarb Państwa. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z dnia 6 lipca 2011 r., sygn. akt I OZ 468/11 oraz postanowienie NSA z dnia 28 czerwca 2011 r., sygn. akt II OZ 504/11 - publ.: orzeczenia.nsa.gov.pl). Rozpatrując wniosek o przyznanie prawa pomocy Sąd musi rozważyć z jednej strony - interes państwa w pobieraniu opłat za rozstrzygnięcie sprawy, a z drugiej - interes strony w dochodzeniu swych praw przed sądem i zachować odpowiednią proporcję między nimi. Zaznaczyć jednak należy, że z przepisów regulujących instytucję prawa pomocy wynika jednoznacznie, że ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów sądowych spoczywa na stronie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy. Należy również zaznaczyć, że strona wszczynając spór na drodze sądowej powinna liczyć się z koniecznością przeznaczenia na ten cel środków finansowych, a wydatki z tym związane traktować na równi z innymi zobowiązaniami. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, stwierdzić należy, że ocena okoliczności przedstawionych na uzasadnienie żądania przez pryzmat ww. przesłanek nie przemawia za uwzględnieniem wniosku. Skarżąca osiąga dochód w wysokości 1400 zł a jej mąż 7400 zł. także posiada majątek, obejmujący nieruchomości i ruchomości o znacznej wartości. W ocenie Sądu możliwości płatnicze skarżącej nie mogą być ocenione w oderwaniu od sytuacji finansowej osób, z którymi pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym, w szczególności męża. Jak słusznie wyjaśnił referendarz, zawarcie umowy wyłączającej wspólność majątkową nie niweczy obowiązku wzajemnej pomocy pomiędzy małżonkami, wynikającego z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Dlatego nadużyciem byłoby zwolnienie skarżącej z kosztów sądowych w sytuacji, gdy małżonek ma możliwość udzielenia wsparcia w tym zakresie. Jak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny, rozdzielność majątkowa, odnosi się do majątków małżonków, regulując kwestie zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich oraz rozporządzania i zarządzania tymi majątkami, nie zaś do ich wzajemnych obowiązków, w tym polegających na udzielaniu współmałżonkowi pomocy finansowej w zakresie prowadzonego postępowania sądowego (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 czerwca 2009 r., sygn. akt I FZ 230/09). Oznacza to, że uwzględnienie możliwości sytuacji finansowej męża skarżącej nie stanowiło, wbrew zawartym w sprzeciwie zarzutom, nadużycia. Sąd stwierdza, że w rozpatrywanej sprawie skarżąca nie wykazała okoliczności, które mogłyby zostać ocenione w korzystny dla niej sposób i tym samym uzasadniać przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W związku z powyższym Sąd uznał, że zasadne jest utrzymanie w mocy orzeczenia referendarza sądowego z dnia 27 stycznia 2017 r. o odmowie przyznania prawa pomocy i działając na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.