I SA/Rz 582/17

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Rzeszowie Andrzej Tokarz po rozpoznaniu w dniu 2 października 2017 r. w Rzeszowie na posiedzeniu niejawnym wniosku JS o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi JS na decyzję Dyrektora [.] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [.] z dnia [.] lipca 2017 r. nr [.] w przedmiocie odmowy przyznania pierwszej premii pielęgnacyjnej do gruntów z sukcesją naturalną - p o s t a n a w i a - I. przyznać JS prawo pomocy i zwolnić go od opłat sądowych w części, każdorazowo ponad kwotę 50 zł (słownie: pięćdziesiąt złotych), II. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. W skardze na opisaną w sentencji decyzję JS wystąpił o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata lub radcy prawnego. W złożonym oświadczeniu podał, że w wyniku nieuzasadnionego pozbawienia go dopłat utracił dodatkowe źródło dochodu i popadł w długi w związku z kosztami utrzymania gruntów w zakresie ich pielęgnacji i uprawy. Nie ma opłaconych podatków w gminach JP i K. Jedynym źródłem dochodu jest renta z tytułu całkowitej niezdolności do pracy w kwocie 990,75 zł. Mieszka samotnie w lokalu komunalnym o pow. 37 m², jest także współwłaścicielem lokalu mieszkalnego o pow. 17,94 m², który - jak oświadcza, nie przynosi mu dochodu, ponieważ ze względu na stan techniczny nie nadaje się do wynajmu. Podał, że jest właścicielem nieruchomości rolnych o łącznej powierzchni 12,6 ha (las, łąki, grunty rolne), a ponadto dzierżawi 20 ha gruntów (zagajniki o krótkiej rotacji i trwałe użytki zielone). Posiada i używa: samochód marki Mercedes z 1990 r. oraz ciągnik rolniczy. Jest zadłużony na kwotę 8800 zł (za rachunek telefoniczny w kwocie 660 zł wystawiony na Spółkę, której do 2005 r. był prezesem, wraz z odsetkami, objęte tytułem egzekucyjnym), a u brata w kwocie 16 000 zł (którą przeznaczył na opłaty czynszowe, podatki, remont ciągnika i samochodu, spłatę części kar nałożonych przez ARiMR oraz bieżące wydatki i utrzymanie), w spółdzielni mieszkaniowej na 436,087 zł. Ma też do zwrotu dopłaty w kwocie 8000 zł za nieuznane zagajniki o krótkiej rotacji (w piśmie z dnia 28 września 2017 r. podał kwotę 6000 zł oświadczając, że w latach 2012-2014 r. nie pobierał dopłat). Na lekarstwa, leczenie i wyżywienie wydaje 500 zł, z czego 200 zł to wykup leków. Czynsz za mieszkanie komunalne 477,26 zł, za drugi lokal 220 zł, telefon stacjonarny 43,05 zł, energię elektryczną 130,02 zł. Dzierżawa gruntów kosztuje go 1200 zł, podatki gruntowe 1160 zł. W ostatnim roku nie osiągnął z dzierżawionych gruntów dochodu. Na ubezpieczenie OC NW przeznacza 640 zł. Nie podał zarobków żony, ponieważ od 2003 r. pozostaje z nią w separacji i ma ustanowioną rozdzielność majątkową. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 z późn. zm.) zwanej dalej: "Ppsa", przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, zaś w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W ocenie referendarza sądowego wnioskodawca nie wykazał, aby nie był w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Ma bowiem zaspokojone potrzeby mieszkaniowe, uzyskuje stały miesięczny dochód, posiada znaczny majątek nieruchomy, w tym drugie mieszkanie i dzierżawione grunty z nastawieniem się na osiąganie z nich zysku. Nie zadeklarował także wszystkich swoich dochodów. Z nadesłanych wyciągów z rachunku bankowego wynika, że od ZUS otrzymuje dwa świadczenia o numerach końcowych "[.]6" i "[.]1", a tylko to ostatnie jest realizowane pod tytułem "emerytura/renta" i taki numer ma dołączona do akt decyzja przyznająca mu to świadczenie (w dniu 4 i 31 lipca 2017 r. na rachunek wnioskodawcy wpłynęły kwoty po 990,75 zł). Ponadto wnioskodawca otrzymuje dopłaty do gruntów rolnych (w lipcu 137,31 zł, w czerwcu 1600,46 zł). W lipcu otrzymał także odszkodowanie od Regionalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska w [.] w kwocie 726,43 zł. O dochodach tych nie wspomniał. Na dzień 31 sierpnia 2017 r. stan rachunku bankowego wynosił 2519,21 zł. W oświadczeniu wspomniał o żonie i córce, ale z akt administracyjnych wynika również, że ma syna, który włada niektórymi działkami zgłoszonymi do dopłat. Nie sposób zatem przyjąć, że wnioskodawca wykazał ziszczenie się w jego przypadku przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 1 Ppsa. Przeczy temu już tylko sam stan aktywów na rachunku bankowym. Sytuacja materialno-bytowa wnioskodawcy oceniana pod kątem dyspozycji art. 246 § 1 pkt 2 Ppsa pozwala jednak uznać, że poniesienie przez wnioskodawcę pełnych kosztów postępowania może odbyć się z uszczerbkiem dla koniecznego jego utrzymania. Ze złożonego pod rygorem odpowiedzialności karnej oświadczenia wynika, że JS mieszka sam, ponosi typowe koszty podstawowego utrzymania, choć te zadeklarowane znacznie przewyższają ujawniony dochód, którego przez to nie można ocenić jako w pełni wiarygodnego. Nie można też uznać wydatków na utrzymanie drugiego mieszkania jako służących zaspakajaniu podstawowych potrzeb bytowych, podobnie jak wydatków na dzierżawę gruntów, czy też utrzymywanie areału łącznie wynoszącego przeszło 30 ha. Grunty te związane są bowiem z aktywnością zarobkową strony, której ryzyko nie może zostać przerzucone na Skarb Państwa, czyli w istocie wszystkich obywateli płacących podatki, ponieważ skarżący nie dzieli się z nimi ewentualnym dochodem z nich uzyskiwanym. To że utracił dodatkowe źródło dochodu z tytułu dopłat (choć jak się okazało nie wszystkich) nie jest wystarczającą przesłanką do przyznania prawa pomocy. Zgodnie zaś z art. 199 Ppsa, strony co do zasady obowiązane są pokrywać koszty postępowania związane ze swoim udziałem w nim. Prawo pomocy ma bowiem służyć osobom realnie ubogim, a nie takim, którym plany aktywności zarobkowej nie zrealizowany się zgodnie z zamierzonym celem. Nie może być wykorzystywane do ochrony prywatnego majątku, lecz służyć powinno zapewnieniu dostępu do Sądu osobom, które w przeciwnym razie zostałyby go pozbawione. W tych okolicznościach w ocenie referendarza należało tylko częściowo zwolnić wnioskodawcę od każdorazowej opłaty sądowej ponad kwotę 50 zł, a w pozostałym zakresie odmówić przyznania prawa pomocy. Zadeklarowany zasób majątkowy, zwłaszcza na rachunku bankowym, winien pozwolić mu bez uszczerbku koniecznego utrzymania uiścić na początek tytułem wpisu kwotę 50 zł i pokryć wynagrodzenie ewentualnego pełnomocnika, jeżeli jego udział uzna za konieczny. W sytuacji, kiedy strona ma pewne środki majątkowe, powinna je wykorzystać na ten cel w zakresie, w jakim nie będzie to stanowić zagrożenia w zaspokajaniu podstawowych potrzeb bytowych. Zwrócić należy przy tym uwagę, że wojewódzki sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy i nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, a zatem bierze pod uwagę wszystkie naruszenia prawa, do jakich doszło w toku postępowania administracyjnego. W postępowaniu tym udział zawodowego pełnomocnika nie jest wymagany, a skarżący dysponuje na tyle znaczącym majątkiem, że w oparciu o niego może realnie zgromadzić niezbędne środki na ten cel (nie wyłączając zbycia np. udziału we współwłasności mieszkania, z którego nie korzysta, a który według oświadczenia generuje straty). Nie każda osoba uboga może sobie pozwolić na posiadanie i utrzymywanie przeszło 30 ha gruntów rolnych i dwóch lokali mieszkalnych. Z podanych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i 2 w zw. z art. 245 § 3 i art. 258 § 2 pkt 7 Ppsa, orzekłem jak w sentencji.