I SA/Rz 602/16

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Małgorzata Futera po rozpoznaniu w dniu 26 lipca 2017 r na posiedzeniu niejawnym wniosku o ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi S.G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] maja 2016r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji - postanawia – odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata. I SA/Rz 602/16 U Z A S A D N I E N I E W sprawie ze skargi na decyzję opisaną w sentencji, po oddaleniu skargi przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wyrokiem z dnia 21 marca 2017 r. sygn. I SA/Rz 602/16, skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie adwokata, uzasadniając wniosek koniecznością sporządzenia środka odwoławczego przez profesjonalnego pełnomocnika, na co we własnym zakresie brak jej środków. Ma bowiem niską emeryturę z KRUS w wysokości ok. 1000 zł, jest w podeszłym wieku, choruje, koszty leczenia są wysokie. Skarżącą opiekuje się syn, z którym wspólnie zamieszkuje. Syn jest osobą bezrobotną. Jako majątek skarżąca wskazała dom o powierzchni 40 m² o wartości ok. 25000 zł, zaś jako stałe koszty utrzymania wskazano opłaty za mieszkanie ok. 400 zł, koszty leczenia ok. 400 zł i pozostałe koszty utrzymania ok. 400-500 zł. Na wezwanie o przedłożenie wyciągów ze wszystkich rachunków bankowych i kart kredytowych, rachunków papierów wartościowych, posiadanych lokat, z ostatnich trzech miesięcy poprzedzających złożenie wniosku wszystkich osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym, przedłożenie zeznania podatkowego skarżącej za 2016, przedłożenie kserokopii rachunków za energię elektryczną, gaz, telefon, czynsz, inne opłaty, podanie rodzaju wydatków i kwot pieniężnych wydatkowanych w szczególności na: żywność, odzież, obuwie, użytkowanie mieszkania (remonty, naprawy bieżące i generalne), wyposażenie mieszkania, zdrowie, transport, łączność, rekreację i kulturę, inne towary i usługi, wyszczególnienia i udokumentowania posiadanych zobowiązań oraz wierzytelności (publicznoprawnych i cywilnych), udzielenia informacji o ewentualnym uzyskiwaniu pomocy materialnej od instytucji, tj. zasiłków, dodatków, zapomóg i przedłożenia dokumentów wskazujących na trudną sytuację materialną, zdrowotną itp. jeśli takowe są w posiadaniu strony, podania wszystkich innych informacji, mających znaczenie w kwestii postępowania o przyznanie prawa pomocy, a nie ujętych we wniosku złożonym na formularzu, w tym wyjaśnienia czy dochodami osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym wnioskodawczyni są świadczenia przyznawane np. na podstawie ustawy o świadczeniach rodzinnych lub ustawy o pomocy społecznej oraz czy sytuacja materialna i życiowa skarżącej uległa zmianie i w jaki sposób, od czasu rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy postanowieniem z dnia 22 grudnia 2016 r., sygn. I SA/Rz 602/16. Pełnomocnik skarżącej – syn odpowiedział, że składał już takie oświadczenie, nie doszło do żadnych zmian w sytuacji majątkowej, więc oświadczenie z 27 września 2016 r. jest aktualne. Rozpoznając wniosek stwierdzono, co następuje: Na wstępie należy zaznaczyć, że skoro w tej samej sprawie skarżąca zwracała się o zwolnienie od kosztów sądowych, to kolejny wniosek, tym razem o ustanowienie pełnomocnika, należy potraktować jako wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym i rozpoznać go pod kątem przesłanek zawartych w treści przepisu art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) – zwanej dalej P.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych wynika, że zasadą jest, że to strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (art. 199, art. 205, art. 214 P.p.s.a.). Zwolnienie z tego obowiązku powoduje uszczuplenie dochodów państwa, zatem jako odstępstwo od obowiązku ponoszenia kosztów może mieć miejsce tylko wówczas, gdy zdobycie środków na pokrycie udziału w postępowaniu sądowym jest przez stronę obiektywnie niemożliwe. Ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów postępowania spoczywa na wnioskującym o przyznanie tego prawa, zaś przyznawanie prawa pomocy zarówno w zakresie częściowym jak i całkowitym, nie ma charakteru swobodnego uznania lecz podlega określonym regułom, których należy bezwzględnie przestrzegać przy każdorazowym rozpatrywaniu takiego wniosku. W szczególności ocenie podlega złożone przez wnioskodawcę oświadczenia i jego weryfikacja, wyważając przy tym interes ogółu (Skarbu Państwa) i słuszny interes jednostki (obywatela). W rozpoznawanej sprawie w sposób lakoniczny uzasadniono wniosek o przyznanie prawa pomocy, powołując się na niską emeryturę (ok. 1000 zł), podeszły wiek, wydatki na leczenie. Dlatego w związku z powziętymi wątpliwościami co do możliwości płatniczych, wezwano skarżącą do wyjaśnienia swojej sytuacji materialnej i bytowej, tj. do złożenia wyjaśnień oraz dokumentów potwierdzających sytuację na jaką się powołuje. Skoro skarżąca nie przedstawiła dokumentów, w oparciu o które można by ustalić jakimi faktycznie środkami dysponuje miesięcznie i na jakim poziomie kształtują się koszty utrzymania w dwuosobowym gospodarstwie domowym skarżącej, to tym samym uniemożliwiła ustalenie, czy poniesienie kosztów pełnomocnika z wyboru nie jest możliwe. Konsekwencją powyższego może być tylko odmowne załatwienie wniosku skarżącej. Wezwanie wyraźnie wskazywało jakie dokumenty należy przedłożyć i jakie kwestie wyjaśnić. Natomiast krótkie i lakoniczne wyjaśnienie (pismo z dnia 13 lipca 2017 r.), stanowiące odwołanie do wyjaśnień sprzed niemal roku, nie stanowi odpowiedzi na wezwanie. Przede wszystkim nie jest znana faktyczna kwota pobieranego świadczenia emerytalnego przez skarżącą ani nie wiadomo, czy syn który opiekuje się matką i z tego powodu nie może podjąć zatrudnienia, nie pobiera z tego tytułu jakiegokolwiek zasiłku. Nie są znane faktyczne wydatki związane z utrzymaniem mieszkania (brak faktur za opłaty), wydatki na leczenie. Deklarując dochody na poziomie ok. 1000 zł a wydatki na poziomie 1300 zł miesięcznie, trudno różnicę pokrywać kosztem wydatków na żywność i leczenie, jak podał w oświadczeniu z 27 września 2016 r. pełnomocnik skarżącej (syn), ponieważ zadeklarowane koszty związane z utrzymaniem dwóch osób w wysokości 400 zł są na wyjątkowo niskim poziomie, co wzbudza wątpliwości związane z wiarygodnością złożonego oświadczenia, a co nie zostało wyjaśnione pomimo wezwania. Milczenie w kwestiach odnoszących się do sytuacji materialnej, należy potraktować jako odmowę ujawnienia swojej rzeczywistej sytuacji materialnej i życiowej, uniemożliwiając ustalenie istnienia przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy. Brak wymienionych informacji budzi wątpliwości czy skarżąca faktycznie wymaga wsparcia w postaci przyznania prawa pomocy w zakresie o jaki wnioskuje. Za uwzględnieniem wniosku nie może przemawiać argument, że skarżącej zostało przyznane prawo pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. W każdej indywidualnej sprawie i każdorazowo, rozpoznający sprawę rozstrzyga czy istnieją podstawy do przyznania stronie prawa pomocy i o jego zakresie. Przyjęcie zasady związania faktem przyznania prawa pomocy w innym lub nawet tym samym postepowaniu sądowym, w oczywisty sposób naruszałoby przepisy art. 243- 263 P.p.s.a. Nie do zaakceptowania jest sytuacja, że pomoc prawna ze środków publicznych może zostać przyznana w razie braku spełnienia wymaganych przesłanek. Na marginesie należy dodać, że na mocy art. 249 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy może być cofnięte w całości lub w części, jeżeli się okaże, że okoliczności, na podstawie których je przyznano, nie istniały lub przestały istnieć. W takim stanie rzeczy, bez dodatkowych informacji, o które była wzywana skarżąca, nie można dokonać prawidłowej oceny jego możliwości płatniczych. W związku z powyższym na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.