I SA/Rz 603/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S.WSA Grzegorz Panek, Sędzia WSA Małgorzata Niedobylska /spr./, Asesor WSA Jacek Boratyn, Protokolant ref. Sabina Długosz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 listopada 2019 r. sprawy ze skargi M.B. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, Fundusz Pracy za poszczególne miesiące 2007 roku 1) oddala skargę, 2) przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie wynagrodzenie adwokat E.K. w kwocie 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć i 20/100) złotych, w tym podatek od towarów i usług w kwocie 55,20 (pięćdziesiąt pięć i 20/100) złotych, za pomoc prawną udzieloną z urzędu. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS/organ rentowy), po ponownym rozpatrzeniu sprawy, na wniosek M. B.(dalej: Zobowiązany/Skarżący), decyzją z dnia [...] lipca 2019r. nr [...], utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] czerwca 2018 r., nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu: - składek na ubezpieczenie społeczne, za okres od stycznia do grudnia 2017r., w kwocie 5 593,66 zł, odsetek za zwłokę od tych należności, naliczonych do dnia 29 stycznia 2018r., w wysokości 6 314 zł, - składek na Fundusz Pracy, za okres od lutego do grudnia 2017r., w kwocie 907, 22 zł, odsetek za zwłokę od tych należności, naliczonych do dnia 29 stycznia 2018r., w wysokości 481 zł. Z zaskarżonej decyzji i akt sprawy wynika, że wnioskiem z dnia 27 stycznia 2018r. Zobowiązany wystąpił do ZUS o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne oraz Fundusz Pracy. W uzasadnieniu wniosku podał, że nie posiada żadnego majątku, ani oszczędności, a poza tym od lat choruje, był wielokrotnie hospitalizowany. ZUS, decyzją z dnia [...] czerwca 2018 r., odmówił Zobowiązanemu umorzenia jego zaległości. W uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia organ podkreślił, że brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku, zarówno jeżeli chodzi o przesłanki umorzenia wskazane w art. 28 ust. 2 i ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. (Dz. U. z 2017 r. poz. 1778, ze zm. - dalej: u.s.u.s.), jak i w przypadkach wskazanych w przepisach rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365 – dalej: rozporządzenie). ZUS po ponownym rozpatrzeniu sprawy, decyzją z dnia [...] września 2018 r., utrzymał w mocy swoje rozstrzygnięcie z [...] czerwca 2018 r. Po rozpoznaniu skargi na powyższą decyzję, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie uchylił decyzję wydaną w drugiej instancji z powodu uchybienia przepisom postępowania administracyjnego, w szczególności ze względu na brak pełnych ustaleń faktycznych i brak wykazania uprawnienia podpisującej decyzję osoby do dokonania tej czynności w imieniu Prezesa ZUS. Rozpoznając ponownie sprawę organ odwoławczy dokonał analizy zaktualizowanego oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym, z którego wynika, że Skarżący pracuje zarobkowo na podstawie umowy o pracę i osiąga dochód w wysokości 2.393,39 zł brutto (1.601,28 zł netto), pobiera rentę z tytułu niezdolności do pracy przyznaną do 31 października 2019 r. w kwocie 1.150 zł brutto ( 825zł netto), osiąga też dodatkowy dochód w wysokości 320,00 zł. Jest właścicielem mieszkania o powierzchni ok. 20 m2 poł. w [...], w którym mieszka, nie posiada ruchomości, innych praw majątkowych ani wierzytelności. Zobowiązany nie korzysta z pomocy społecznej, gospodarstwo domowe prowadzi samodzielnie, ponosi stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem, leczeniem i z tytułu czynszu w łącznej kwocie 1.150zł. Posiada następujące zobowiązania pieniężne: - z tytułu zaciągniętych kredytów w wysokości 150.000,00 zł z miesięczną ratą w kwocie 2.000,00 zł, - w bankach 40.000,00 zł z miesięczną ratą w wysokości 400,00 zł, - w instytucjach w łącznej kwocie 12.400,00 zł z miesięczną ratą w wysokości 500zł, - alimentacyjne - bieżące w wysokości 400,00 zł miesięcznie. Z powyższych zobowiązań spłacane są tylko alimenty i kredyt mieszkaniowy na łączną kwotę 800,00 zł na miesiąc, reszta zobowiązań jest objęta egzekucją prowadzoną przez komornika. W ocenie organu nie zachodzą wobec Zobowiązanego przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Uniemożliwia to pozytywne rozstrzygnięcie wniosku w żądanym zakresie na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Odwołując się do orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, organ stwierdził, że dopóki istnieje możliwość prowadzenia działań egzekucyjnych organ rentowy działając jako wierzyciel nie może stwierdzić, że zachodzi przesłanka nieściągalności zadłużenia i zaniechać prób jego wyegzekwowania. Nie zostały również spełnione przesłanki umorzenia określone w rozporządzeniu w zw. z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Zgromadzone dowody nie wskazują na to, że zadłużenie powstało na skutek nadzwyczajnych zdarzeń losowych, lecz było wynikiem nieopłacania w ustawowym terminie płatności składek na ubezpieczenia społeczne w czasie prowadzonej działalności gospodarczej. Umorzenie należności jest zastrzeżone dla sytuacji szczególnie trudnych, gdy ze względu na stan zdrowia, inne względy społeczne i brak szans na uzyskiwanie dochodów, nie jest możliwe wywiązywanie się z zobowiązań wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Trudna sytuacja materialna uniemożliwiająca spłatę długów musi zostać udowodniona i mieć charakter trwały, a więc występować w dłuższym okresie czasu. Ograniczone możliwości płatnicze Zobowiązanego, podnoszone jako jeden z głównych argumentów, nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do całkowitego umorzenia zaległości, ponieważ obiektywnie brak jest podstaw do stwierdzenia, że aktualna sytuacja ma charakter trwały. Ponadto łączne miesięczne dochody w wysokości 2.868,60 zł znacznie przekraczają kwotę minimum socjalnego (dla gospodarstwa 1-osobowego 1.166,78 zł), co pozwala stwierdzić, że Zobowiązanemu nie grozi ubóstwo. Fakt, że pomimo problemów zdrowotnych od 2015 r. ma on stałą pracę, świadczy o stabilności sytuacji materialnej, możliwa jest więc ratalna spłata zadłużenia. Natomiast wystąpienie przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby osoby zobowiązanej lub członka jej rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu. Zdaniem ZUS ww. przesłanka nie zachodzi, bo skoro Zobowiązany otrzymuje świadczenie rentowe i pracuje zarobkowo, to ze względu na stan zdrowia nie jest pozbawiony dochodu. Organ dodał też, że Zobowiązany w 2013 r. wystąpił do ZUS z wnioskiem o umorzenie należności na podstawie tzw. ustawy abolicyjnej, lecz ZUS odmówił umorzenia należności, z powodu nieuregulowania w terminie należności niepodlegających umorzeniu. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na powyższą decyzję Skarżący podniósł zarzut przedawnienia, wniósł o rozstrzygnięcie sporu w tym zakresie, a także o zbadanie istnienia przesłanek umorzenia na podstawie ustawy abolicyjnej. W piśmie procesowym z dnia 1 października 2019r. Skarżący, reprezentowany przez pełnomocnika z urzędu, wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji, zarzucając: a) naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.: § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365 - dalej: rozporządzenie), przez uznanie, że na podstawie analizy dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy organ nie znalazł podstaw do umorzenia żądanych należności w oparciu te przepisy, w sytuacji, gdy zebrany materiał dowodowy w sprawie pozwala uznać, że zachodzą przesłanki stanowiące podstawę do umorzenia należności z tytułu składek według w/w rozporządzenia. b) naruszenie przepisów prawa procesowego tj.: art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a., przez niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, a ponadto nieprawidłową i dowolną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego, sprzeczną ze stanem faktycznym i prawnym oraz z zasadami logicznego rozumowania. W ocenie Skarżącego, brak jest podstaw do stwierdzenia, że jego aktualna sytuacja majątkowa i zdrowotna ma charakter trwały i nie zachodzi groźba ubóstwa, skoro pod względem finansowym zaledwie wiąże koniec z końcem, a w związku z przewlekłą chorobą rokowania co do jego stanu zdrowia są niepewne. Ponadto z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że renta będzie pobierana przez Skarżącego tylko do 31 października 2019 r. Organ nie wskazał jak miałaby wyglądać spłata układu ratalnego w tej sytuacji, skoro Skarżący spłaca należności pieniężne na miarę swoich możliwości finansowych i nie wystarcza mu na pokrycie należności z tytułu zaległych składek, gdyż m.in. utrzymuje dziecko, a organ w tym względzie ograniczył się w do ogólnych i generalnych stwierdzeń. Powołując się na orzeczenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 30 lipca 2019 r. w sprawie o sygn. akt I SA/Rz 387/19 zarzucił, że w przedmiotowej sprawie organ nie ustalił ponad wszelką wątpliwość racjonalnych powodów swojej decyzji, oparł się na ustaleniach poczynionych w poprzednio wydanych decyzjach oraz wskazał, że ograniczone możliwości płatnicze Skarżącego nie mogą być uznane na przesłankę wystarczającą do całkowitego umorzenia zaległości, a ponadto brak jest podstaw do stwierdzenia, że aktualna sytuacja ma charakter trwały. W ocenie Skarżącego organ nie dość dogłębnie rozpatrzył sprawę, pomijając okoliczności, których uwzględnienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, nie dokonał rzetelnej i wnikliwej analizy wszystkich okoliczności sprawy, m.in. nie wziął pod uwagę zobowiązań pieniężnych, które są odliczane od ustalonego dochodu, kosztów zakupu żywności - ponieważ w oświadczeniu majątkowym odebranym od Skarżącego nie było odpowiedniej rubryki. Oprócz alimentów Skarżący pokrywa koszty utrzymania dziecka m.in. wyprawki szkolnej w kwocie 700 zł czy kieszonkowego dla dziecka. Chociaż Skarżący sam prowadzi gospodarstwo domowe, to w weekendy dzieli to gospodarstwo ze swoim dzieckiem, nad którym wówczas sprawuje opiekę. Skarżący jest rozwiedziony, nie może liczyć na wsparcie finansowe od swojej rodziny. Ma chorą matkę, która sama wymaga opieki i leczenia. Trudna sytuacja nie ma charakteru przejściowego, ale trwa od dłuższego czasu i nie istnieją widoki na jej poprawę chociażby z tego powodu, że renta została przyznana tylko do 31 października 2019 r. W przypadku nałożenia na Skarżącego dodatkowych zobowiązań pieniężnych popadnie on w niedostatek, nie będzie miał zapewnionego minimum socjalnego. Ponadto organ nie przeprowadził w zasadzie żadnego wywodu w zakresie przedłożonej przez Skarżącego obszernej dokumentacji medycznej potwierdzającej jego stan zdrowia. Choroba, na którą cierpi Skarżący jest przewlekła i nieprzewidywalna, ponieważ może się uaktywnić w każdym czasie i nie ma pewności, czy pozwoli na wykonywanie pracy. W odpowiedzi na skargę ZUS podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2018r., poz. 2107) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, stosując środki przewidziane w ustawie. Natomiast w myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm., dalej: P.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi. W ocenie Sądu skarga jest niezasadna. Odnosząc się do zarzutu przedawnienia należności trzeba wskazać, że wbrew twierdzeniom Skarżącego w niniejszej sprawie nie był toczony spór w tym zakresie, bo Skarżący dopiero w skardze sformułował taki zarzut, nie uzasadniając go zresztą w jakikolwiek sposób. Badając zaś z urzędu legalność decyzji Sąd nie stwierdził, aby nastąpiło przedawnienie należności z tytułu przedmiotowych składek. Z akt sprawy wynika, że w stosunku do Skarżącego toczy się postępowanie egzekucyjne dotyczące zadłużenia wobec ZUS, w ramach którego zajęto rachunek bankowy Zobowiązanego, a prowadzona egzekucja nie została zakończona. Brak też informacji, aby Zobowiązany wnosił zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej z powodu przedawnienia. W odniesieniu natomiast do wniosku o zbadanie czy istnieją przesłanki umorzenia na podstawie tzw. ustawy abolicyjnej Sąd stwierdza, że wniosek Skarżącego z 27 stycznia 2018r. nie był składany w trybie tej ustawy, dlatego postępowanie administracyjne i wydane następnie decyzje odnosiły się do przesłanek wynikających z u.s.u.s. i rozporządzenia wykonawczego. Wyznaczony został w ten sposób zakres kontroli Sądu w rozpoznawanej sprawie. Jak wyżej wskazano, sąd administracyjny nie ma kompetencji do merytorycznego rozpatrywania wniosków stron, czy rozstrzygania sporów, lecz kontroluje zgodność z prawem orzeczeń organów administracji. Sąd nie dopatrzył się po stronie orzekającego organu naruszenia prawa uzasadniającego wyeliminowanie zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego. Stan faktyczny sprawy został wyjaśniony należycie, zebrano w sposób wyczerpujący i rozpatrzono cały materiał dowodowy, a po dokonaniu jego oceny prawidłowo uznano, że nie występują w sprawie przesłanki uzasadniające umorzenie należności. Podstawę materialną zaskarżonej decyzji, jak również decyzji ją poprzedzającej, stanowiły przepisy art. 28 ust. 2 i 3a u.s.u.s., przewidujące możliwość umarzania należności z tytułu składek w sytuacji ich całkowitej nieściągalności, a także możliwość umarzania należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, w sytuacjach, o których mowa w § 3 rozporządzenia. Niewątpliwie nie wystąpiła w sprawie żadna z przesłanek wymienionych w art.28 ust.3 u.s.u.s., ponieważ Skarżący posiada stałe dochody i majątek, a postępowanie egzekucyjne toczy się i nie zostało umorzone, dlatego brak w stosunku do tych należności przesłanki całkowitej nieściągalności. Te okoliczności nie były zresztą kwestionowane przez Skarżącego. Zgodnie natomiast z powołanym rozporządzeniem, Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającej opłacenie należności. Treść tego przepisu wskazuje, po pierwsze, że to na Zobowiązanym spoczywa ciężar wykazania przesłanek umorzenia, a po drugie, że nie jest wystarczające samo powołanie się przez Zobowiązanego na trudności w spłacie należności, wynikające z opisanych w przepisie przesłanek - konieczne jest natomiast wykazanie, że ze względu na stan majątkowy czy też sytuację rodzinną lub zdrowotną, zobowiązany nie jest w stanie uiścić należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego bądź członka jego rodziny. W ocenie Sądu zasadnie uznał organ rentowy, że przesłanki określone w powołanym przepisie nie zostały przez Zobowiązanego wykazane. Ani organ rentowy, ani Sąd, nie kwestionują, że Zobowiązany cierpi na poważną, przewlekłą chorobę, a ten stan może jeszcze w przyszłości ulec pogorszeniu. Niewątpliwie ogranicza to możliwości zarobkowe Skarżącego, ale nie uniemożliwia mu uzyskiwania stałych dochodów. Skarżący pracuje na umowę u pracę w pełnym wymiarze, ponadto uzyskuje dochód z tytułu renty i z innych źródeł – łącznie 2.868,60zł (netto) miesięcznie. Posiada liczne zobowiązania, w tym z tytułu alimentów i kredytu mieszkaniowego – które spłaca (800zł miesięcznie), a także z tytułu innych kredytów i pożyczek, które są egzekwowane przez komornika. Mimo tego jednak, sytuacja materialna Zobowiązanego jest stabilna i nie zagraża egzystencji. Jest on właścicielem mieszkania, uzyskuje stałe dochody, których wysokość pozwala na zaspokojenie podstawowych potrzeb. Pomimo poważnej choroby oraz ciążących zobowiązań, nie sposób uznać, iż Zobowiązany teraz lub w przyszłości nie będzie w stanie pokryć choćby części obciążających go zaległości np. w systemie ratalnym, gdyż uniemożliwi mu to zaspokojenie podstawowych potrzeb. Słusznie zatem uznał organ, iż w przedmiotowej sprawie nie zostały również spełnione przesłanki do umorzenia zaległości na podstawie przepisów rozporządzenia. W ocenie Sądu, w rozpatrywanej sprawie nie doszło do naruszenia przepisów prawa procesowego. Organ orzekający wziął pod uwagę podnoszone przez wnioskodawcę okoliczności aktualne na dzień orzekania i dokonał ich oceny, co znalazło swoje odzwierciedlenie w materiale dowodowym sprawy, jak też w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wskazane przez Skarżącego okoliczności nie zostały pominięte przez organ orzekający, jednakże zostały one ocenione jako nie dające wystarczających podstaw do zastosowania instytucji umorzenia zaległości. Ponadto część okoliczności została podniesiona już po wydaniu zaskarżonej decyzji, więc organ nie miał możliwości, aby do niech się ustosunkować, jak np. fakt ponoszenia dodatkowych wydatków na wyprawkę dla dziecka, czy przyznania Skarżącemu renty tylko do 31 października 2019r. Trzeba zauważyć, że organ orzekając w dniu [...] lipca 2019r. miał obowiązek uwzględnić dochód ze wszystkich aktualnych wówczas źródeł (również renty) i zbadać sytuację Skarżącego wg stanu na ten dzień, przy uwzględnieniu znanych wówczas organowi okoliczności, w tym wskazanych przeze Skarżącego wydatków. Natomiast zmiana sytuacji majątkowej, zdrowotnej czy rodzinnej, np. utrata części dochodu lub konieczność poniesienia dodatkowych wydatków, może być podstawą złożenia przez Skarżącego ponownego wniosku o umorzenie należności składkowych i wówczas sprawa umorzenia może być rozstrzygnięta inaczej. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie uznał, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem i na podstawie art. 151 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji. Na podstawie art. 250 P.p.s.a. i § 2 pkt 1 i oraz § 4 i § 21 ust. 1 pkt 1 lit.c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu. (Dz. U. z 2019 r. poz. 18), Sąd przyznał pełnomocnikowi Skarżącego wynagrodzenie za udzieloną z urzędu pomoc prawną, w wysokości 295,20 zł. .