I SA/Rz 605/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Piotr Popek po rozpoznaniu w dniu 30 września 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu K.Z. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 16 września 2016 r., sygn. I SA/Rz 605/16 zwalniającego K.Z. od kosztów sądowych i odmawiającego przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie w sprawie ze skargi K.Z. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] czerwca 2016 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Wraz ze skargą na opisaną w sentencji niniejszego postanowienia decyzję K.Z. (dalej: skarżący) wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych, a wezwany do złożenia wniosku na urzędowym formularzu rozszerzył go o żądanie ustanowienia adwokata. Skarżący podał, że jest osobą bezrobotną, na utrzymaniu żony, która uzyskuje emeryturę w kwocie 1260 zł. We wniosku skarżący wskazał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną, a jako stałe wydatki skarżący wyszczególnił opłaty za gaz 46 zł, energię elektryczną 102 zł, telefon 78 zł, lekarstwa 400 zł, odpady 45 zł, żywność 260 zł, zaznaczając przy tym, że wiele produktów żywnościowych pozyskuje z własnej uprawy owoców i warzyw. Skarżący jako stałe wydatki wyszczególnił także należności egzekwowane przez komornika w kwocie 300 zł. W dodatkowych oświadczeniach o stanie majątkowym skarżący zaznaczył, że po przekazaniu gospodarstwa synowi, zamieszkuje w nim dożywotnio bez żadnych opłat. Dodał również, że koszty zakupu opału, podatków, a także koszty opłat za gaz i telefon ponosi syn. Skarżący przedłożył również dokumenty źródłowe, w postaci między innymi kopii rachunków za media, umowy dotyczącej kredytu i wyciągów z rachunku bankowego żony. Postanowieniem z dnia 16 września 2016 r. sygn. I SA/Rz 605/16 referendarz sądowy zwolnił skarżącego od kosztów sądowych, odmówił zaś przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie uznając, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie, chociażby w minimalnym zakresie partycypować w kosztach postępowania. Referendarz zauważył, że w kwestii wydatków oświadczenie skarżącego jest niekonsekwentne; pierwotnie wskazuje na obciążenia wydatkami, które musi samodzielnie ponosić, później zaś podaje, że część z nich faktycznie uiszcza syn, a to z kolei prowadzi do konkluzji, iż skarżący posiada możliwości przynajmniej częściowego partycypowania w kosztach niniejszego postępowania, co tym samym wyklucza przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym. Referendarz na marginesie sprawy zasygnalizował, że w postępowaniu sądowoadministracyjnym, przed sądem I instancji, strona skarżąca nie jest zobligowana do działania poprzez zawodowego pełnomocnika, a sąd rozpoznający sprawę, nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną zaś w razie uzasadnionej potrzeby, sąd udziela stronom występującym bez zawodowego pełnomocnika, niezbędnych pouczeń, co do czynności procesowych i skutków ich zaniedbań. W sprzeciwie skarżący stwierdził, że okoliczności uprawniające do przyznania prawa pomocy zostały wykazane argumentując, że jego gospodarstwo produkuje wyłącznie na własne potrzeby, natomiast dochód ze sprzedaży żywca, co zostało podniesione przez referendarza jako okoliczność świadcząca na niekorzyść skarżącego (powiększająca dochody gospodarstwa domowego) był incydentalny, podyktowany wyjątkową sytuacją, która w ostatecznym rezultacie wpłynie niekorzystnie na sytuację finansową rodziny, ponieważ wygeneruje dodatkowe koszty utrzymania (zakup produktów żywnościowych). Skarżący podkreślił, że jego rodzina żyje skromnie, posiłkując się środkami pieniężnymi pochodzącymi z kredytu w rachunku bankowym, a dodatkowo na złą sytuację finansową wpływa choroba skarżącego, na okoliczność której załączył dokumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 260 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016, poz. 718 ze zm.- dalej w skrócie: P.p.s.a.). rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 P.p.s.a., sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu Sprzeciw skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie. Celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu podmiotom, których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Przyznanie prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie musi być jednak traktowane jako wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania (por.: art. 199 P.p.s.a.), co należy mieć na uwadze przy rozstrzyganiu o zastosowaniu tej instytucji. Z tego też względu, osoby fizyczne i osoby prawne (a także inne jednostki nieposiadające osobowości prawnej) znajdujące się w trudnej sytuacji materialnej mają prawo ubiegać się o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów i ustanowienie pełnomocnika- art. 245 § 2 P.p.s.a., lub w zakresie częściowym, określonym w art. 245 § 3 i 4 P.p.s.a. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., osobie fizycznej przyznane zostaje prawo pomocy z jej wniosku w zakresie całkowitym (o taki ubiega się w tej sprawie skarżący), jeżeli strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zwrot "gdy wykaże" oznacza, że przepisy przenoszą na stronę (wnioskodawcę) obowiązek wykazania wyżej wymienionych przesłanek W rozpoznawanej sprawie referendarz przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów postępowania, odmówił zaś ustanowienia pełnomocnika, argumentując odmowę brakiem podstaw do przyjęcia, że skarżący nie jest w stanie chociażby w minimalnym zakresie partycypować w pozostałych kosztach postępowania, m.in. z uwagi na ujawnioną okoliczność otrzymywania pomocy od syna. Wojewódzki Sąd Administracyjny podziela powyższą ocenę referendarza. Analiza dokumentów nadesłanych na wezwanie, w szczególności wyciągów z rachunków bankowych żony, która utrzymuje rodzinę wskazuje, że skarżący jest w stanie wygospodarować środki na pokrycie kosztów pełnomocnika z wyboru, jeżeli uzna taką konieczność. Inne koszty o ile byłyby wymagane nie wywołają uszczerbku w utrzymaniu koniecznym skarżącego i jego rodziny, ponieważ w tym zakresie skarżący został z tego ciężaru zwolniony. Owo zwolnienie pozwoli skarżącemu na finansowanie leczenia, które jak zaznaczył skarżący obciąża w znacznym stopniu jego budżet domowy. W tym miejscu nie może ujść uwadze, że pomimo argumentacji skarżącego o wysokich kosztach leczenia, nie przedstawił on na dowód jakichkolwiek dokumentów potwierdzających ponoszone na ten cel wydatki, co poddaje w wątpliwość ich wysoki udział w wydatkach ogółem gospodarstwa domowego skarżącego. Zaznaczyć należy również, że nawet przy niewysokich dochodach gospodarstwa domowego skarżącego (emerytura żony przekazywana na rachunek bankowy w kwocie ok. 1300 zł) małżonkowie byli w stanie wygospodarować środki na przekazanie darowizny organizacji pożytku publicznego (1000 zł), co wynika z przedłożonego zeznania podatkowego. Konkluzja postanowienia referendarza jest zatem trafna: skarżący nie spełnia koniecznej przesłanki do przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie, ponieważ nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a wręcz odwrotnie- wykazał, że posiada takie możliwości finansowe. Słusznie zatem odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Dostrzegając jednak sytuację skarżącego i to że nie dysponuje on środkami pieniężnymi w pełni zabezpieczającymi mu dostęp do sądu w jego sprawie (kwota wpisu od skargi przewyższała kwotę dochodów uzyskiwanych przez żonę skarżącego), referendarz sądowy zwolnił skarżącego od kosztów sądowych w niniejszym postępowaniu w całości.. Zatem dokonaną przez referendarza ocenę wniosku skarżącego należy w przedstawionych okolicznościach uznać za prawidłową w świetle art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a., zaś skarżący, mimo że nie zgadza się z tą oceną, nie zdołał jej podważyć w sprzeciwie. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 260 § 1, § 2 i § 3 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.